Storïau

Enoc Ysguboriau a Phegi, ei 'Ferch Fach', yn Gweld Angladd ar yr Hewl

Mary Thomas (1905-83)

Sain:

» Lawrlwytho y recordiad sain


Dwedwch hanes rwan, Mary Thomas, hanes angladd ych mam.

O ie, in i'n byw, in ni'n gweud wrthoch chi, yn ardal Ysbyty - Ysbyty Ystwyth, mewn tyddyn bach, fi a nhad a'n mam, ac odd yn whâr, mam Wil Rogers, nawr 'te, odd hi'n byw yn ffarm Llwyn Llwyd, yn ardal Ffair-rhos fan hyn. Ac in ni wedi bod nawr gyda hi, amser odd Wil, William Morgan, 'na'r adeg odd hi, amser geni Wil, Wil Moc, os gwedo ni, Wil Rogers. in i wedi bod am bum wsnoth nawr gyda'n whâr fan hyn, dim ond mynd adre at y nhad a'n mam am dro. Gyda'n whâr fan hyn in i yn aros, i chi'n gweld. in i'n hela lot o'n amser, gimint gyda'n whâr ag in i gatre. A nosweth yma in i wedi mynd am dro adre i edrych am 'y nhad a'n mam i ardal Ysbyty, ac in i wedi dod nil dros fancyn bach, i chi'n gwbod, a lawr i'r hewl sy'n dod o Ysbyty i Ffair-rhos. A pan cyrhaeddes i nil i dŷ'n whâr fan hyn, odd 'na hen foi wedi dod i edrych amdanyn nhw nawr o ardal Sbyty, o Ysguborie, a merch fach 'dag e odd e wedi'i magu. A gyda llaw, odd y ferch fach yn ferch i'm mrawd i, ond in nhw heb ddim plant wedi'i chymerid hi. A gyrhaeddes i nil i dŷ'n whâr nawr tua naw o'r gloch y nos. A mi ath yr hen foi 'ma a'r ferch fach adre tua deg. Ac in nhw'n mynd ar yr un ffordd, nawr, hewl Ysbyty, ag in i wedi dod arni, o'r Sbyty. A trannoth, clywed stori drannoth, bod Enoc Sguborie a Peg, y ferch Fach, wedi cwrdd â angladd, ar bwys Pen-lan Fach, hen adfeilion o hen dŷ ar ymyl yr hewl. in nhw wedi gweld angladd. Jiw! reit to, pawb yn gweud: 'Enoc wedi gweld angladd'.

Ês i adre nawr i aros mewn cwpwl o ddiwrnode at 'y nhad a mam wedi gorffen yn Llwyn Llwyd, adre am gwpwl o ddiwrnode at 'y nhad a mam, a wedes i fel hyn:

'Chi'n gwbod bod Enoc Sguborie wedi cwrdd â angladd ar hewl Sbyty wrth fynd adre o Llwyn Llwyd pwy nosweth?' A wedodd mam felna wrth 'y nhad:

'Glywsoch chi be ma hi'n weud, bod Enoc, bod e wedi gweld angladd?' wedodd hi felna.

'O, twt, twt', wedodd 'y nhad, 'wi'n credu dim mewn rhyw hen nonsens felna'.A wedodd mam:

'Pidiwch chi â bod rhy siwr, wir, mi all hynna fod yn wir.'

A odd hyn nawr nos Wener, a bore dy' Llun odd mam yn marw, ac odd yr angladd yna yn dod o'r Ysbyty rownd a trw Ffair-Rhos a lan i Ystrad-fflur. Hers a ceffyl odd pryd 'ny. Ac odd yr hen foi, Enoc Thomas 'ma, Sguborie'n gweud yn yr union fan odd e - yr angladd yn dod i gwrdd ag e mewn un llidiart ac odd hi'n gorffen mewn llidiart yn nes ymlân wedyn. Ac odd e'n gweud: 'Fues i yn angladd - dyna'r angladd welis i pwy nosweth odd angladd Mary Lloyd'. Ac odd e'n gweld y coffin a chwbwl. Ac angladd 'y mam odd e. Ac in ni newydd ddod ar yr hewl 'na, chwel, ond odd yr angladd yn dod o'n nhŷ i, o 'nghatre i, tu nil i fi ar hyd hewl Ysbyty, ac odd e [Enoc] yn mynd o Lwyn Llwyd, ac odd e'n cwrdd â'r angladd, angladd yn mam. Biti wthnos ar il hyn odd yn mam yn marw yn sydyn, ac odd yr angladd yn dod yr un ffordd ... Angladd Mari Lloyd odd hi.

[WT] Gwêd i ni shwt fuodd hi farw.

O, odd hi wedo codi ar fore dy' Llun a, ch'mbod, odd hi wedi mynd mâs, hi odd yn tendio'r da, nawr, odd hi wedi mynd mâs i roi bwyd - in ni wedi câl brecwast a te am ddeg, a mam yn iawn, dim yn bod arni, chwel - a mi ath hi mâs nawr, rhoi dŵr yn y fydde, câl corddi, odd gegin bach 'da ni, 'radeg hynny, kitchen 'da ni yn fanny. A mi ath hi mâs a peth i'r da, ês i mâs mewn sbel ar 'i hil hi. A mi cês hi, odd hi wedi marw yn y sied wair, yn sydyn fan 'ny chwel.


  • Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd

    Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd

    Cewch ddarganfod celf, daeareg a hanes natur. Gyda rhaglen newidiol o arddangosfeydd a digwyddiadau, mae rhywbeth i syfrdanu pawb, beth bynnag sy'n mynd â'ch bryd — ac mae mynediad am ddim!

  • Sain Ffagan Amgueddfa Werin Cymru

    Sain Ffagan

    Sain Ffagan yw un o brif amgueddfeydd awyr agored Ewrop, ac atyniad ymwelwyr mwyaf poblogaidd Cymru.

  • Big Pit Amgueddfa Lofaol Cymru

    Big Pit

    Pwll glo go iawn yw'r Pwll Mawr, ac un o amgueddfeydd mwyngloddio gorau Prydain.

  • Amgueddfa Wlân Cymru

    Amgueddfa Wlân Cymru

    Mae Amgueddfa Wlân Cymru, sydd yn hen ffatri wlân y Cambrian Mills, yn lle arbennig ac mae ganddi stori gyfareddol i'w hadrodd.

  • Amgueddfa Lleng Rufeinig Cymru

    Amgueddfa Lleng Rufeinig Cymru

    Yn OC75, sefydlodd y Rhufeiniaid caer yng Nghaerllion a fyddai'n gwarchod yr ardal am dros 200 o flynyddoedd. Heddiw, yn Amgueddfa Lleng Rufeinig Cymru yng Nghaerllion, byddwch yn dysgu pam yr oedd byddin y Rhufeiniaid cymaint i'w hofni.

  • Amgueddfa Lechi Cymru

    Amgueddfa Lechi Cymru

    Mae'r Amgueddfa Lechi'n cynnig diwrnod llawn mwynhad ac addysg mewn ardal ddramatig o brydferth ar lan Llyn Padarn.

  • Amgueddfa Genedlaethol y Glannau

    Amgueddfa Genedlaethol y Glannau

    Mae Amgueddfa Genedlaethol y Glannau yn adrodd hanes diwydiant ac arloesi yng Nghymru, heddiw a thros y 300 mlynedd diwethaf.

  • Rhagor: Archwilio'r Casgliadau

    Gwefan newydd cyffrous yw 'Rhagor' lle cewch ddysgu rhagor am ein casgliadau hynod.