Rydych chi yn:  >   >   >   >   > 
English

Crannog Llan-gors – capsiwl amser Canol Oesol cynnar

Staff: Mark Redknap
Llyn Syfaddan
Llyn Syfaddan a'r crannog yn y cefndir. Llun: Cadw (Hawlfraint y Goron).
Adluniad o grannog Llyn Syfaddan, yn seiliedig ar y gwaith cloddio.
Adluniad o grannog Llyn Syfaddan, yn seiliedig ar y gwaith cloddio.

Mae crannog Llan-gors yn gorwedd yn llyn naturiol mwyaf de Cymru ( Llyn Syfaddan ), yn nheyrnas ganoloesol gynnar Brycheiniog. Daeth pryderon yn y 1980au am erydiad, a chydnabyddiaeth bod deunyddiau organig tanddwr wedi'u cadw'n dda, i uchafbwynt yn ystod hafau 1989-93 mewn rhaglen o waith maes a chloddio gan yr Amgueddfa a Phrifysgol Caerdydd. Yn 2004 cynhaliwyd gwaith archaeolegol tanddwr pellach gan dîm yr Amgueddfa/Ymchwil Archaeolegol Morol/Giffords ar y cyd, cyn cynllun cadwriaethol wedi'i ariannu gan Cadw, asiantaeth amgylchedd hanesyddol Llywodraeth Cynulliad Cymru, a oedd wedi'i gydlynu gan Awdurdod Parc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog. Mae'r rhaglenni gwaith maes hyn yn arwain at ail asesiad o'r safle a'i le yn hanes Cymru. Nododd y cloddfeydd bod yr ynys wedi ei ymestyn yn raddol o'r platfform siâp D cychwynnol o flociau tywodfaen ar ganghennau prysgwydd a phren. Gellir adnabod y safle bellach fel y lle yr oedd y Sacsoniaid yn ei alw yn Brecenanmere , a adeiladwyd rhwng 889 a 893 OC, ac a ddinistriwyd gan fyddin Mersiaidd yn 916 OC. Mae dyddiadau tynn y safle (a ddefnyddiwyd am tua 25 mlynedd) yn ei wneud yn gapsiwl amser ac yn ficrocosm o fywyd mewn llys brenhinol yn ystod diwedd y 9fed a dechrau'r 10fed ganrif.

Mae'r rhaglen ymchwil ôl-gloddio yn nodweddu'r safle a'i ddeunydd, sy'n cynnwys deunyddiau organig a thecstilau (rhai wedi'u haddurno'n goeth gyda llewod ac adar bach), gemwaith a thystiolaeth o gastio efydd. Mae'r palaeo-economi yn un pwynt ymchwil pwysig. Cynrychiolaeth anatomegol o anifeiliaid domestig ac arferion bwtsiera, eu hoed a'u rhyw, a'r dystiolaeth o anifeiliaid gwyllt sy'n dangos bod gwartheg, defaid a moch yn darparu bwyd, gyda charw coch, ewig, baedd gwyllt a chwningod - tystiolaeth am fagu da byw, ac o bosib cymryd gwrogaeth ar ffurf bwyd, a hela. Mae dadansoddiad o olion gwaith metel, meteleg a gwaith coed yn taflu goleuni ar nawdd brenhinol a rheolaeth coedwigoedd.