Chwarel Cerrig Oes Efydd Gynnar Cwm Mawr

Staff: Steve Burrow [gyda Nigel Jones, Ymddiriedolaeth Archeolegol Clwyd-Powys]

Mae cadfwyelli a bwyelli-morthwylio yn nodi'r math o offer carreg sylweddol olaf i gael ei ddatblygu mewn cyfnod pan oedd efydd yn dod yn fwy eang. Roedd y rheswm dros eu mabwysiadu a chymhariaeth o'r dull o'u cynhyrchu a'u dosbarthu gyda bwyelli efydd yn gwestiwn canolog ar gyfer astudiaethau arteffactau ar y pryd.

Mae'r ffynhonnell picrit yng Nghwm Mawr yn un o'r creigiau prin y gwyddom eu bod wedi eu hecsbloetio'n systematig ar gyfer cynhyrchu'r offer ac, er adnabod chwareli ar ei hyd yn ystod y 1950au, ni chafodd ei archwilio'n fanwl. Cychwynnodd y gwaith o ddatrys y ceudod hwn yn 2007 pan ymgymerodd Nigel Jones o Ymddiriedolaeth Archaeolegol Clwyd Powys â chloddfa archwiliadol ar hyd nifer o chwareli. Arweiniodd hyn at brosiect partneriaeth gyda'r Amgueddfa, a fydd yn cynnwys cloddio, arolwg daearegol a rhaglen ysgolion cysylltiedig, yr olaf dan reolaeth Ken Brassil.