Amgueddfa Cymru

Ogofau Bontnewydd a Dyffryn Elwy

Staff: Yr Athro Stephen Aldhouse-Green ac Elizabeth A. Walker [gyda Dr Rick Peterson (Prifysgol Canolbarth Lancashire) a Tony Daly]

[delwedd: Ogof Pontnewydd (Sir Ddinbych). Yn yr ogof hon y ffeindiwyd yr olion dynol hynaf yng Nghymru, yn dyddio o oddeutu 230,000 o flynyddoedd yn ôl.]

Ogof Pontnewydd (Sir Ddinbych). Yn yr ogof hon y ffeindiwyd yr olion dynol hynaf yng Nghymru, yn dyddio o oddeutu 230,000 o flynyddoedd yn ôl.

Ogofau Dyffryn Elwy ac Ogof Pontnewydd, Sir Ddinbych oedd canolbwynt cloddfeydd yr Amgueddfa dan gyfarwyddid yr Athro Stephen Aldhouse-Green, Ceidwad Archaeoleg a Niwmismateg ar y pryd, rhwng 1978 a 1996. Datgelodd y cloddfeydd yn Ogof Pontnewydd dystiolaeth am bresenoldeb dynol cynharaf Cymru, sef person Neanderthal cynnar tua 230,000 o flynyddoedd yn ôl. Yn ogystal â ffosiliau hominin, canfuwyd offer carreg cysylltiedig ac esgyrn anifeiliaid, rhai ag olion toriadau gan yr offer. Mae'r ogofau eraill yn cynnwys Ogofau Cefn lle canfuwyd ffawna Bleiostenaidd, gan gynnwys casgliad Rhyngrewlifol Diwethaf.

Mae'r adroddiadau ar brosiect Ogof Pontnewydd ac Ogof Dyffryn Elwy yn cael eu cwblhau. Bydd y rhain yn darparu cofnod cyfredol o ganfyddiadau'r project ymchwil rhwng 1978 a 2006. Bydd y gyfrol yn uno'r dyddiadau newydd, y disgrifiadau manwl o'r ffosiliau hominin, astudiaethau arteffactau, a gwaith ffawna a ymgymerwyd yn ystod yr amser hwn. Bydd y monograff yn cynnwys pennod ar 'Hanes yr Ogofau' gan Elizabeth A. Walker a Tristan Gray Hulse (trigolyn Bont Newydd). Bydd y project yn uno'r chwedlau cysylltiedig gyda Sant Meiriadog, sydd wedi rhoi ei enw i'r plwyf, y dyddiaduron a nodiadau teithwyr o'r unfed ganrif ar bymtheg a thu hwnt, am y tro cyntaf. Maent yn cynnwys Leland, Pennant a Fenton. Mae darganfyddiad ac archwiliadau cyntaf yr ogofau hefyd yn cael eu hymchwilio a'r awgrym yw bod Darwin yn ymwelydd gydag Ogof Cefn yn Awst 1831 yn ystod ei daith o amgylch gogledd Cymru gyda'r Athro Adam Sedgwick o Brifysgol Caergrawnt. Mae hanes ymchwiliad yr ogofau ynghlwm gyda'r ddealltwriaeth o'r theori rewlifol a bydd cyfraniad yr ogofau i'r drafodaeth yn cael ei egluro.