Celc Burton, Wrecsam: cyd-destun ac arwyddocâd

Staff:Adam Gwilt, gyda Mark Lodwick a Mary Davis [mewn cydweithrediad gyda Dr Tim Young (GeoArch) ac Amgueddfa Bwrdeistref Sirol Wrecsam]

[delwedd: Celc Burton]

Celc Burton
Mae'r safon a'r math o emwaith yn anhygoel ac mae'n awgrymu cysylltiad â chyfandir Ewrop. Claddwyd y gwrthrychau gyda'i gilydd mewn pot ac mae'n dyddio o'r cyfnod 1300-1150 CC.

Yn 2004, canfuwyd celc Canol yr Oes Efydd yn cynnwys gemwaith aur, offer efydd a phot ceramig wedi'i wneud â llaw, gan dri pherson â datgelydd metel, ac fe adroddwyd amdano fel trysor posibl. Cadarnhawyd tarddiad manwl gan ymchwiliad archeolegol o'r lleoliad yn fuan wedi hynny, ac roedd cloddio ffos fechan yn cadarnhau bod y celc wedi'i darfu gan weithgaredd aredig diweddar. Roedd y gwaith aur, gan gynnwys torch, breichled weiren wedi'i thwistio, mwclis tlws crog, gleiniau a modrwyau, yn eithriadol, yn dangos technegau twistio a sodro, a ddaeth yn ffasiynol ledled Ewrop yr Iwerydd yn y cyfnod hwn. Mae eu claddu, mewn pot ac yn gysylltiedig gyda dau balstaf efydd a chŷn, yn golygu eu bod yn un o gysylltiadau mwyaf amrywiol a phwysig y traddodiad gwaith metel Penard ym Mhrydain. Yn 2005, yn dilyn ceisiadau llwyddiannus am grant sylweddol, prynwyd y celc fel trysor ar gyfer y casgliadau cenedlaethol.

Mae ymchwil yn digwydd nawr er mwyn cyhoeddi'r celc. Bydd hyn yn cynnwys astudiaeth dechnolegol a metelegol, trafodaeth am y paralel rhyngwladol, a gosod y celc o fewn ei gyd-destun archeolegol ehangach a rhanbarthol. Bydd rhaglen o arolwg geoffisegol yn cael ei ddilyn yn 2008-09, mewn ymgais i gysylltu'r gloddfa ymddangosiadol unigol hon gydag archeoleg berthnasol posibl, er ei fod yn anhysbys ar hyn o bryd.