Rhagor - darganfod byd o gasgliadau

Bwydydd Gwerin: Hen fwydydd, dulliau newydd

[delwedd: Minwel Tibbott, 1970]

Minwel Tibbott ar waith maes ym Mhen-tyrch, 1970.

Beth yw 'bwydydd traddodiadol Cymru' yn eich tŷb chi?

Mae danteithion fel bara brith, cawl a Welsh cakes wedi hen sefydlu eu hunain ar fwydlenni caffis a bwytai Cymru, ond pa fwydydd eraill sy'n perthyn i'r traddodiad?

Maes hollol newydd oedd astudio traddodiad bwydydd pan ddechreuodd Minwel Tibbott weithio i Amgueddfa Werin Cymru ym 1969. Sylweddolodd yn fuan nad trwy lyfrau oedd cael y wybodaeth.

Teithiodd ar hyd a lled Cymru yn holi, recordio a ffilmio'r to hynaf o wragedd, y mwyafrif ohonynt yn eu hwythdegau. Roedd eu hatgofion yn mynd yn ôl i ddiwedd y bedwaredd ganrif ar bymtheg.

Y bwydydd a baratoid yn gyson yn y cyfnod hwn yw'r rhai y cyfeirir atynt heddiw fel bwydydd traddodiadol Cymru.

Oriel luniau or archif

Hen fwydydd, dulliau newydd

Rhian Gay yn arddangos sut y gellir addasu ryseitiau traddodiadol at chwaeth a dulliau coginio pobl heddiw.

  1. Dinca Fala
    1TeisenDinca.cy.f4v
    Rhian Gay yn arddangos dull gyfoes o baratoi dinca fala.
  2. Poten Dato
    2Tatws.cy.f4v
    Roedd Poten Dato neu Deisen Dato yn gyffredin yn sir Benfro a sir Aberteifi adeg codi tatws yn yr Hydref. Roedd y fersiwn draddodiadol yn felys ac yn cynnwys siwgr, sbeis a chyrens. Yn y ferswin fodern yma mae Rhian Gay wedi hepgor y cynhwysion melys er mwyn creu cacennau bychan fyddai'n wych ar gyfer canapés
  3. Pic ar y maân
    3Picarymaen.cy.flv
    Mae teisennau crwn fel hyn wedi bod yn un o hoff brydau amser te'r Cymry ers hanner olaf y bedwaredd ganrif ar bymtheg. Yn gyffredinol, gelwid y danteithion yn unol a'r enw arferid ar y maen neu'r radell o ardal i ardal; gan gynnwys, tishan lechwan, tishan ar y mân, pica bach neu gacenni cri. Welsh cakes yw'r term cyffredin yn y Saesneg. Dyma Rhian Gay yn arddangos sut i baratoi fersiwn cyfoes.
  4. Pwdin Ffrwythau
    4PwdinFfrwythau.cy.f4v
    Cesglid ffrwythau gwyllt o'r gwrychoedd yn ôl y tymor. Dyma Rhian Gay yn paratoi pwdin syml a blasus iawn, digon tebyg i Bwdin yr Haf, sy'n gwneud defnydd o fwyar duon.
  5. Bara Lawr
    5BaraLawr.cy.f4v
    Rhian Gay yn defnyddio bara lawr i greu pryd ysgafn.
  6. Cawl
    6Cawl.cy.f4v
    Mae rhai yn ystyried cawl fel pryd cenedlaethol Cymru. Yn draddodiadol, dyma oedd prif ymborth nifer o deuluoedd, ac fel y mwyafrif o ryseitiau, roedd yn amrywio o ardal i ardal ac o deulu i deulu yn dibynnu ar y cynhwysion a'u tymor. Mewn rhai ardaloedd gweinwyd y cawl heb y cig a'r llysiau fel cwrs cyntaf, a'r llysiau a'r cig berw fel prif gwrs. Pryd tebyg a weinwyd yng ngogledd Cymru oedd lobsgows. Dyma Rhian Gay yn dangos sut i baratoi cawl.
  7. Bastai cocos
    7Cockle.cy.f4v
    Rhian Gay yn paratoi fersiwn gyfoes o bastai cocos.
  8. Caws a chwrw
    8CheeseToast.cy.f4v
    Rhian Gay yn paratoi fersiwn gyfoes o gaws a chwrw.
  9. Bisgedi scalop
    9Scallop.cy.f4v
    Mae'r bisgedi bach hyn yn gysylltiedig â phentref Aberffraw, sir Fôn. Fe'u gwerthid yn ffair flynyddol Aberffraw Ffurfiwyd peli bach crwn o'r toes, a'u gwasgu ar gragen scalop, adwaenir mewn rhai ardaloedd fel Cragen Iago. Dyma Rhian Gay yn arddangos dull modern o weini teisennau 'Berffro'.
  10. Frithyll
    10Sewin.cy.f4v
    Roedd brithyll a bacwn yn boblogaidd adeg brecwast Byddai chwarelwyr a glowyr yn mynd lawr i'w afonnydd lleol ar fore dydd Sul i gosi digon o frithyll i frecwast. Dyma Rhian Gay yn arddangos dull gyfoes o baratoi brithyll gyda bacwn

Am fwy o wybodaeth, ymweld a'r wefan Casgliad y Werin Cymru.