Rhagor - darganfod byd o gasgliadau

Cyflawni'r dasg

[delwedd: Yr tîm o achubwyr]

Yr tîm o achubwyr

[delwedd: Cerdyn post yn cofnodi trychineb]

Cerdyn post yn cofnodi trychineb

[delwedd: The Flooded Colliery at Troedyrhiw]

The Flooded Colliery at Troedyrhiw

[delwedd: Y pump glöwr hachub]

Y pump glöwr hachub

Ym mis Awst 2010 caewyd 33 o weithwyr 700 metr o dan wyneb y ddaear yn dilyn cwymp ym mwynglawdd copr/aur San Jose yn Chile. Wedi 69 diwrnod o dan y ddaear ac ymgyrch achub anferth, gan gynnwys cyfraniadau gan NASA a dros ddwsin o gwmnïau rhyngwladol, achubwyd pob un o'r 33 dyn dros gyfnod o 24 awr. Ar ôl codi'r gweithiwr olaf i'r wyneb, daliodd y gweithwyr achub arwydd tuag at y camerâu ag arno'r geiriau Mision cumplida Chile — Cyflawnwyd y dasg Chile. Amcangyfrifir bod dros biliwn o bobl wedi gweld y geiriau yma ar y teledu.

Trychineb Tynewydd

Dyma'r gwaith achub yn Chile yn dwyn i gof ddigwyddiad tebyg yng Nghwm Rhondda dros 130 o flynyddoedd ynghynt. Ar 11 Ebrill 1877, boddwyd Glofa Tynewydd yn y Porth gan ddŵr o hen weithfeydd gwag Hen Lofa Cymmer gerllaw. Ar y pryd, roedd pedwar glöwr ar ddeg o dan ddaear, ac aed ati i geisio eu hachub.

Cafwyd hyd i bump o'r gweithwyr ar ôl clywed sŵn curo, a bu'n rhaid i'r tîm achub dorri drwy 12 llath o lo i gyrraedd atyn nhw. Yn anffodus, dyma un o'r dynion yn cael ei ladd gan rym yr aer yn dianc drwy'r twll achub. Roedd naw dyn bellach ar goll.

Ymdrechu taer

Clywyd mwy o sŵn cnocio o lefydd gwaith o dan linell y dŵr a dyma'r tîm achub yn cymryd bod y dynion wedi goroesi mewn poced aer. Ceisiodd dau ddeifiwr o Lundain eu cyrraedd ond roedd yn dasg amhosibl gan fod cymaint o rwbel yn y twneli. Penderfynwyd taw'r unig beth amdani oedd torri twnnel achub drwy 38 llathen o lo.

Yn ystod y deg diwrnod o gloddio i gyrraedd y gweithwyr caeth, daeth y gwaith achub i glyw'r wasg ryngwladol ac anfonwyd telegram gan y Frenhines Fictoria hyd yn oed, gan ei bod yn poeni am ffawd y dynion. Cyrhaeddwyd y glowyr ar ddydd Gwener 20 Ebrill; doedd ganddyn nhw ddim bwyd ac roedden nhw wedi byw ar ddŵr brwnt y pwll am ddeg diwrnod. Gan fod y boced aer wedi datgywasgu mor gyflym wrth eu hachub, roedd y pum glöwr yn dioddef o barlys y môr (the bends) ond dyma nhw'n gwella'n llwyr wedi treulio noson yn yr ysbyty. Boddodd y pedwar glöwr arall.

Dewrder ac arwriaeth

Er taw bychan oedd y nifer a gollodd eu bywydau o gymharu â thrychinebau eraill yr oes (lladdwyd 114 o ddynion a bechgyn mewn ffrwydrad yng Nglofa Cymmer ym 1856), denodd dyfalbarhad y timau achub gryn sylw gan y wasg a'r cyhoedd. Dyfarnwyd pedair ar hugain o Fedalau Albert Dosbarth Cyntaf ac Ail Ddosbarth a nifer o wobrwyon eraill i'r timau mewn seremoni a gynhaliwyd ar y Maen Siglo uwchlaw Pontypridd. Gwneir amcangyfrif i hyd at bedwar deg mil o bobl fynychu'r digwyddiad.

Achubwyr Tynewydd oedd y cyntaf i dderbyn Medalau Albert am ddewrder ar dir. Mae pump o'r medalau yma bellach i'w gweld yn Big Pit Amgueddfa Lofaol Cymru ynghyd ag esiamplau o lestri arian ac eitemau eraill sy'n gysylltiedig â'r digwyddiad.

Erthygl gan:Ceri Thompson, Curadur

Dyddiad yr erthygl: 19 Mehefin 2012

2 sylw

Ceri Thompson ar 6 Gorffennaf 2012, 11:05 (Staff Amgueddfa Cymru)

The person in the photo is not a female, he's 12 year old David Hughes a collier's boy.

All females had been banned from working underground from 1842.

JJ. ar 5 Gorffennaf 2012, 13:42

Has anyone actually noticed that in the picture of the five survivors the one centre front is a woman?
Note the classic 1870's braided hairstyle on top of her head. Also her lower position in the picture; but also the protective male arms around her. Perhaps one is her husband or brother - in any case, often whole families would have to work in this industry.

As women worked above ground pushing coal trucks and doing other hard manual labour, it is only one next step to going to work in the mine itself.
Women at such work wore trousers under their skirts, anyway, and were tough characters, quite unlike the popular image of Victorian women as 'wimps'!

Gadael sylw


Gwerthuswch yr erthygl

Cynnwys:     

Delweddau:     

Arddull a darllenadwyedd: