Rhagor - darganfod byd o gasgliadau

Capten Scott yn hwylio o Gaerdydd

SS Terra Nova

[delwedd: Robert Falcon Scott (1868-1912) oddeutu 1905]

Robert Falcon Scott (1868-1912) oddeutu 1905

Ar 15 Mehefin 1910 gwaeddodd tyrfa fawr, gynhyrfus a swnllyd nerth eu pennau wrth i long dan bwysau llwyth trwm adael Basn y Rhath, yn nociau Caerdydd. Roedd yr SS Terra Nova yn mynd am y de - i'r Antarctig. Ar ei bwrdd roedd y Capten Robert Falcon Scott ac aelodau o'i Alldaith Brydeinig i'r Antarctig, a oedd yn anelu i fod y cyntaf i gyrraedd Pegwn y De.

Glo Cymreig

[delwedd: Y Terra Nova yn nociau Bute East, Caerdydd, 15 Mehefin 1910 ]

Y Terra Nova yn nociau Bute East, Caerdydd, 15 Mehefin 1910

Roedd y Terra Nova wedi cyrraedd Caerdydd bum niwrnod ynghynt i baratoi ar gyfer ei thaith ac i lwytho tanwydd. Darparodd cwmnïau glo Cymru dri chan tunnell o Danwydd Patent y Goron a chan tunnell o lo stêm, ynghyd â phum can galwyn o olew peiriannau ac olew lampau - a hynny'n rhad ac am ddim. Y Cwmni Tunplat Cymreig o Lanelli ddarparodd yr holl offer coginio ar gyfer y daith, a phrynwyd sach gysgu Capten Robert Falcon Scott gydag arian a godwyd gan Ysgol y Sir yn Aberteifi. Yn ogystal â chymorth mewn da, codwyd £2,500 pellach yng Nghaerdydd, mwy nag yn unrhyw ddinas arall. Yn lleol, y noddwyr unigol mwyaf, a dau o gefnogwyr mwyaf brwd y fenter, oedd y perchnogion llong o Gaerdydd, Daniel Radcliffe a William J. Tatem. Chwaraeodd y ddau ran bwysig wrth godi arian a sicrhau arian nawdd o blith cymunedau busnes Cymru, a drwy ddarparu cyfleusterau doc ar gyfer y Terra Nova. Cymaint oedd y gefnogaeth i'r daith yng Nghymru fel y dynodwyd Caerdydd yn borthladd cartref y Terra Nova, ac i Ddoc Bute y dychwelodd ar ddiwedd yr alldaith ar 14 Mehefin 1913.

Pam Caerdydd?

[delwedd: Ar fwrdd y Terra Nova yng Nghaerdydd, 17 Mehefin 1913.]

F.C. Bowring (blaen ar y chwith) a Daniel Radcliffe (blaen ar y dde) gyda'r Comander E.R.G.R. Evans (mewn het silc) ar fwrdd y Terra Nova yng Nghaerdydd, 17 Mehefin 1913.

Ym Mehefin 1909, cyfarfu William Davies, golygydd y Western Mail, a swyddog llynges ifanc, yr is-gapten E.R.G.R. Evans, a oedd yn trefnu ei alldaith ei hun i'r Antarctig. Roedd Davies yn awyddus iawn i gefnogi'r hyn a ystyriai yn Alldaith Antarctig Genedlaethol Gymreig - mae'n debygol mai brodor o Gaerdydd oedd tad-cu Davies - a chredai y byddai busnesau Caerdydd yn cefnogi menter o'r fath.

Yn fuan wedi hynny, clywodd Evans am alldaith arfaethedig Scott, ac ymunodd ag ef fel dirprwy, gan ddod a chefnogaeth golygydd y Western Mail, a'r posibilrwydd o noddwyr Cymreig, gydag ef. Roedd Davies yn allweddol nid yn unig o ran ennill cefnogaeth busnesau a chyhoedd Cymru ar gyfer alldaith Scott, ond hefyd drwy ddwyn perswâd ar ei gydwladwr, Canghellor y Trysorlys, David Lloyd George, i ddarparu grant llywodraeth o £20,000. Yn wir, heb ddylanwad Davies, cefnogaeth y Western Mail, a'r perchnogion llong Cymreig, ni fyddai Capten Scott wedi gadael mewn pryd i gyrraedd y Pegwn yn 1912.

Roedd yna Evans arall yng nghriw'r Terra Nova, sef Is-swyddog Edgar Evans o Rhosili, Gŵyr. Roedd wedi bod yn yr Antarctig gyda Scott ar alldaith y Discovery yn 1901-4, ac fe'i dewiswyd gan Scott i fod yn aelod o'i fintai ar alldaith 1910-12. Evans oedd y cyntaf i farw ar yr ymdaith yn ôl o Begwn y De.

Coffâd

[delwedd: Y Terra Nova yn gadael Caerdydd, 15 Mehefin 1910]

Y Terra Nova yn gadael Caerdydd, 15 Mehefin 1910

I goffáu cysylltiadau Scott â Chaerdydd codwyd goleudy ym 1915 ym Mharc y Rhath a gosodwyd plac efydd ar risiau Neuadd y Ddinas ym 1916. Ym Mehefin 2003 datgelwyd cerflun coffaol ym Mae Caerdydd.

Erthygl gan: Tom Sharpe (Adran Ddaeareg) a David Jenkins (Adran Ddiwydiant)

Dyddiad yr erthygl: 9 Mehefin 2010

5 sylw

R EVANS ar 30 Rhagfyr 2013, 23:06

MY GRANDFATHER AND HIS BROTHER WERE THERE TO WAVE THEM OFF , THEY CAME DOWN FROM ABERDARE SO HE TOLD ME

Amgueddfa Cymru ar 14 Tachwedd 2013, 09:50

Dear Peter, we don't hold specific records relating to people who were on ships, but we have some information on the following webpage that may be of use to you,
http://www.museumwales.ac.uk/en/2327/
Graham Davies, Online Curator

Peter Hughes ar 14 Tachwedd 2013, 01:05

A great uncle of mine Reuben Hughes, or Price is reported to have been a member of the crew.Probably a fireman if this can be verified I would be pleased to hear.

Jonathan Pizarro ar 17 Ionawr 2012, 23:47

I think you'll find Captain Scott was not onboard the Terra Nova when it sailed from Cardiff.

Mike Kellett ar 10 Ionawr 2012, 13:41

My grandfather, James Stuart Kellett, was a member of the Docks police force on duty on the quayside as crowds cheered the departure of the Terra Nova.

Gadael sylw


Gwerthuswch yr erthygl

Cynnwys:     

Delweddau:     

Arddull a darllenadwyedd: