Rydych chi yn: Archwilio'r Casgliadau > Gŵyl Ddewi

Gŵyl Ddewi

Gwyl Dewi Sant

Ar Fawrth 1af bob blwyddyn, byddwn ni'r Cymry'n dathlu ein nawddsant, Dewi Sant. Ychydig iawn am wyddom i sicrwydd am hanes ei fywyd. Daw'r rhan fwyaf o'r wybodaeth o Fuchedd Lladin a ysgrifennwyd amdano gan Rygyfarch tua diwedd yr 11fed ganrif.

Yn ôl Rhygyfarch, bu farw Dewi yn y flwyddyn 589. Enw ei fam oedd Non, ac roedd ei dad, Sant, yn fab i Geredig, brenin Ceredigion. Wedi iddo gael ei addysg yng Ngheredigion, fe aeth Dewi ar bererindod trwy dde Cymru a gorllewin Lloegr, lle sefydlodd ganolfannau crefyddol o bwys megis Glastonbury a Croyland. Aeth hefyd ar bererindod gyda Theilo a Phadarn i Gaersalem, lle cafodd ei wneud yn archesgob.

Fe ddaeth yn ôl i fyw yng Nglyn Rhosyn (Tyddewi), yn ne-orllewin Cymru, lle ffurfiodd gymuned grefyddol asgetig a llym iawn o ran ei ffordd o fyw. Dywedir iddo gyflawni nifer o wyrthiau - ar un achlysur, pan oedd yn pregethu mewn senedd yn Llanddewi Brefi, fe barodd i'r ddaear godi o dan ei draed fel y gallai pawb ei weld a'i glywed. Mae'n anodd gwybod faint o goel y gellir ei roi ar y Fuchedd a ysgrifennodd Rhygyfarch. Dylid cofio mai mab i Archesgob Tyddewi oedd Rhygyfarch, a bod y Fuchedd yn ymgais i godi statws Tyddewi yn wyneb bygythiadau o du Caer-gaint a'r Normaniaid.

Tyddewi
Tyddewi

O'r 12fed ganrif ymlaen, lledodd bri Dewi trwy dde Cymru i Iwerddon a Llydaw. Daeth Eglwys Gadeiriol Tyddewi yn gyrchfan boblogaidd i bererinion, yn enwedig wedi i'r Pab gydnabod Dewi yn swyddogol fel sant ym 1120. Ceir cyfeiriadau at Ddewi ym marddoniaeth beirdd y cyfnod megis Iolo Goch a Lewis Glyn Cothi. Ym 1398, rhoddwyd gorchymyn i bob eglwys yn nhalaith Caer-gaint gadw gwyl Ddewi. Er iddo ddarfod fel gŵyl grefyddol yn sgîl y Diwygiad Protestanaidd yn ystod y 16eg ganrif, datblygodd diwrnod pen-blwydd Dewi yn wyl genedlaethol o'r ddeunawfed ganrif ymlaen.

Cennin Pedr

Bellach mae ysgolion a chymdeithasau diwylliannol ledled Cymru'n dathlu ar Fawrth 1. Y traddodiad ar y diwrnod hwnnw yw gwisgo cenhinen neu genhinen Bedr - dau o'n harwyddion cenedlaethol.

Dyddiad yr erthygl: 1 Mawrth 2013

+ Dangos sylwadau

---

Gadael sylw


Themau

Geirfa

Y Diwygiad
Symudiad gwleidyddol a chrefyddol o ogledd Ewrop o'r 15fed hyd at y 17eg ganrif a geisiodd ddiwygio Catholigiaeth; arweiniodd yn y pen draw at Brotestaniaeth.

Gwerthuswch yr erthygl

Cynnwys:
starstarstarstarstar

Delweddau:
starstarstarstarstar

Arddull a darllenadwyedd:
starstarstarstarstar