Rhagor - darganfod byd o gasgliadau

Etifeddiaeth ddiwydiannol David Davies

Davies Davies, Llandinam

[delwedd: David Davies (1818-1890)]

David Davies (1818-1890)
Mae'r llun yn ei ddangos yn gorffwys am ennyd prin. Casgliad preifat (Lord Davies)

Trawsnewidiodd rhoddion a chymynroddion Gwendoline a Margaret Davies amrywiaeth ac ansawdd casgliad celf cenedlaethol Cymru'n llwyr. Y chwiorydd Davies oedd cyfranwyr mwyaf yr Amgueddfa yn ystod ei chanrif gyntaf.

Roedd Gwendoline a Margaret Davies yn wyresau i David Davies, Llandinam, un o entrepreneuriaid mwyaf Cymru'r bedwaredd ganrif ar bymtheg.

Dechreuodd David Davies ei oes fel ffermwr tenant a llifiwr. Gwnaeth ei ffortiwn trwy adeiladu rhan helaeth o system reilffyrdd y canolbarth wrth i Gymru Oes Victoria ddiwydiannu, bu'n arloeswr y diwydiant glo yng nghwm Rhondda, ac ef oedd y grym y tu ôl i'r gwaith o adeiladu dociau'r Barri.

Rheilffyrdd

Dechreuodd ei yrfa ym myd y rheilffyrdd wrth iddo adeiladu Rheilffordd y Drenewydd a Llanidloes ym 1859, a bu'n allweddol wrth adeiladu nifer o reilffyrdd y canolbarth, Dyffryn Clwyd a Sir Benfro. 

Ei gamp fwyaf fel peiriannydd y rheilffyrdd oedd hafn fawr Talerddig ar Reilffordd y Drenewydd a Machynlleth - hon oedd hafn ddyfnaf y byd pan gwblhaodd y gwaith ym 1862.

Ond ni lwyddodd pob un o fentrau Davies — ni chyrhaeddodd y rheilffordd â'r enw crand Rheilffordd Manceinion a Milffwrdd fyth y naill le na'r llall!

Glo — 'Davies yr Ocean'

[delwedd: Hafn Talerddig, y dyfnaf yn y byd ar y pryd.]

Hafn Talerddig, y dyfnaf yn y byd ar y pryd.

Bu 1864 yn drobwynt yng ngyrfa David Davies pan gymerodd les fwynau arloesol yng nghymoedd y de. Fe gymerodd ddwy flynedd i'r pyllau cyntaf ddechrau cynhyrchu ar raddfa fawr ac roedd wedi agor pum glofa ychwanegol erbyn 1886.

Y flwyddyn ganlynol daeth y pyllau dan enw cwmni cyfyngedig cyhoeddus newydd, yr Ocean Coal Co. Ltd.

Pan fu farw Davies ym 1890, hwn oedd cwmni glo mwyaf a mwyaf proffidiol y de.

O'r pwll i'r porthladd

Penllanw gyrfa David Davies oedd adeiladu'r doc yn y Barri.

Cyfunodd Davies a nifer o berchnogion glofeydd eraill cwm Rhondda eu hymdrechion i ddatrys problem prysurdeb Rheilffordd Cwm Taf a dociau Bute yng Nghaerdydd. Aethant ati i adeiladu rheilffordd o'r maes glo i'r dociau newydd yn y Barri, oedd yn bentrefan bach bryd hynny. Er gwaetha'r gwrthwynebiad ffyrnig o garfan Bute, agorodd y doc ym 1889.

Cyfoeth ar waith

[delwedd: Doc Rhif 1 ym 1913, pan oedd dociau'r Barri'n allforio 11 miliwn tunnell o lo. Mae'r ardal ym mlaen y llun ar y dde'n edrych fel arwynebedd solet a gwastad, ond dŵr y doc yw hwn mewn gwirionedd, wedi'i orchuddio â throchion a llwch glo.]

Doc Rhif 1 ym 1913, pan oedd dociau'r Barri'n allforio 11 miliwn tunnell o lo. Mae'r ardal ym mlaen y llun ar y dde'n edrych fel arwynebedd solet a gwastad, ond dŵr y doc yw hwn mewn gwirionedd, wedi'i orchuddio â throchion a llwch glo.

Roedd David Davies yn Fethodist Calfinaidd selog. Ffydd anghydffurfiol lem oedd hon, oedd yn unigryw yng Nghymru ac yn wahanol i Fethodistiaeth Wesleaidd.

Fel holl aelodau teulu Gwendoline a Margaret, bu'n Sabathydd ac yn llwyrymwrthodwr gydol ei oes. Fe wnaeth hyn feithrin ynddo ymdeimlad dwfn o ddyngarwch a gwasanaeth cyhoeddus. Roedd yn gyfrannwr hael iawn at achosion crefyddol ac addysgol.

Gan iddo dderbyn addysg elfennol iawn ei hun, roedd darparu addysg prifysgol yng Nghymru yn agos at galon David Davies. Roedd yn gefnogwr brwd o'r coleg cyntaf a agorwyd yn Aberystwyth ym 1872.

Gwasanaethodd fel Aelod Seneddol Rhyddfrydol dros Fwrdeistrefi Ceredigion rhwng 1874-86, a chafodd ei ethol i Gyngor cyntaf Sir Drefaldwyn adeg ei sefydlu ym 1889.

Ar ôl David Davies

Bu farw David Davies ym 1890 ac fe'i olynwyd gan ei fab Edward. Bu straen rhedeg y busnes yn ormod iddo, a bu farw gwta wyth mlynedd ar ôl ei dad.

Olynwyd yntau yn ei dro gan David, brawd Gwendoline a Margaret, yn ddiweddarach Arglwydd Davies y Cyntaf. Ef fu'n gorfod dygymod â dirwasgiad hir y blynyddoedd rhwng y ddau ryfel.

Yn dilyn y rhyfel gwladolwyd y diwydiant glo, y dociau, a'r rheilffyrdd, ac fe gollodd y teulu eu gafael ar eu busnesau helaeth.

Heddiw mae holl lofeydd Ocean a'r rhan fwyaf o'r system rheilffordd a greodd David Davies wedi cau, ac mae dociau'r Barri'n gymharol segur.

Dyddiad yr erthygl: 29 Gorffennaf 2007

3 sylw

Eileen Kingsbury (born in Cardiganshire) Oban, Scotland ar 10 Tachwedd 2010, 09:17

My grandparents Elizabeth and David Meredith knew Lord Davies and my mother used to stay at Pyllan Cottage Llanidloes or Llandinam (not sure) when she was very young and she always used to talk a lot about Lord Davies and family of Llanidinam. I believe I had a great uncle who was a gamekeeper on Lord Davies' estate.

Elwyn Evans ar 11 Hydref 2010, 10:48

Adeiladol o'r mwyaf ydyw darllen am hanes y bersonoliaeth rhyfeddol hwn. Nid yn lleiaf fel Cardi yn chwilfrydig o darddiad ei deulu yn Lledrod. Oes ganddo gysylltiadau teuluol yno o hyd?.Yn rhyfeddu hefyd fod gennyf sut gydnabyddiaeth mor amrywiol yn gysylltiedig ag ef. Yn wreiddiol o ardal y "smotyn du" rhyfeddais o ddeall eleni mae ef adeiladodd rheilffordd Caerfyrddin i Aberystwyth a gorsafoedd Bryn teifi a Maesycrugiau mor allweddol imi ac i deulu fy mam. Credaf i un o frodyr fy mam deithio o orsaf Maesycrugiau i lanio yn yr India ddiwedd y daith yn ystod y Rhyfel Gyntaf. R'wyn gyfarwydd hefyd a'r Barri (pan 'roedd Coleg Hyfforddi yno!).Fel canlyniad,dod yn adnabyddus a mab i "ostler" tanddaear Glofa enwog y "Lady Windsor" symudodd o Landinam i Ynysybwl gyda'r gwr bonheddig hwn.

lee davies ar 27 Awst 2009, 09:22

that is my great great great great grandad

Gadael sylw


Geirfa

Diwydiannwr
Rheolwr neu un sydd â budd ariannol sylweddol mewn menter ddiwydiannol.

Gwerthuswch yr erthygl

Cynnwys:     

Delweddau:     

Arddull a darllenadwyedd: