Rhagor - darganfod byd o gasgliadau

Creaduriaid hud y dyfnderoedd mewn gwydr

[delwedd: Rudolf Blaschka c 1913. Image courtesy of the Botanical Museum, Harvard University, Cambridge, MA.]

Rudolf Blaschka c 1913. Image courtesy of the Botanical Museum, Harvard University, Cambridge, MA.

[delwedd: Swigen Fôr Portwgeaidd - Physalia arethusa.]

Swigen Fôr Portwgeaidd - Physalia arethusa.

[delwedd: Actinophrys sol.]

Actinophrys sol

[delwedd: Argonauta argo.]

Argonauta argo

[delwedd: Aurelia aurita.]

Aurelia aurita

[delwedd: Doliolum mulleri.]

Doliolum mulleri

Mae gan Amgueddfa Cymru gasgliad hynod o fodelau gwydr manwl prydferth o greaduriaid a wnaed ddiwedd y bedwaredd ganrif ar bymtheg gan y crefftwr gwydr a'r naturiaethwr dawnus Leopold Blaschka.

Amgueddfeydd newydd yn dangos holl blanhigion ac anifeiliaid y byd

Roedd ail hanner y bedwaredd ganrif ar bymtheg yn gyfnod o ddarganfod mawr ym myd gwyddoniaeth. Roedd amgueddfeydd newydd yn agor i'r cyhoedd â'u horielau'n arddangos planhigion ac anifeiliaid o bedwar ban y byd. Doedd hi ddim yn anodd arddangos rhai mathau o anifeiliaid. Gellid tynnu crwyn adar, mamolion, ymlusgiaid a hyd yn oed pysgod, a'u stwffio eto i ail-greu anifeiliaid realistig.

Ond beth am anifeiliaid meddal, fel slefrod môr a milflodau, oedd yn cael eu cadw mewn gwirod? Roedd eu lliwiau'n pylu'n gyflym a'u siapau'n dirywio. Dyfeisiodd y crefftwr gwydr a'r naturiaethwr o'r Almaen, Leopold Blaschka, ateb i'r broblem. Yn ystod ail hanner y bedwaredd ganrif ar bymtheg, sefydlodd fusnes llwyddiannus gyda'i fab, Rudolf, yn gwerthu modelau gwydr, o anifeiliaid y môr yn bennaf, i amgueddfeydd ledled y byd.

Leopold Blaschka

Ganed Leopold Blaschka yn Bohemia, sef y Weriniaeth Czech heddiw, ym 1822. Roedd y teulu Blaschka, oedd yn hanu o Fenis, yn grefftwyr gwydr medrus. Dangosodd Leopold ei ddawn artistig yn ifanc iawn. Yn fuan ar ôl gadael yr ysgol, ymunodd â busnes ei dad oedd yn creu addurniadau o fetel a gwydr.

Arbrofodd gyda modelau gwydr o flodau. Yn ddiweddarach, ym 1863, gwnaeth fodelau o filflodau a gafodd eu harddangos yn Amgueddfa Dresden, yr Almaen. Denodd y rhain sylw curaduron amgueddfeydd hanes natur a archebodd setiau o fodelau o filfloau. Yn fuan wedyn, ychwanegol fodelau o slefrod môr a malwod. Erbyn hynny, roedd ei fab, Rudolf, yn gweithio gydag ef.

Roedd y teulu'n awyddus i gadw i fyny â'r galw am eu gwaith. Roedd catalog cynnar o 1871 yn rhestru bron i dri chant o fodelau. Erbyn 1888, roedd catalog a gyhoeddodd eu hasiant Americanaidd, Henry Ward, yn rhestru saith cant!

Roedd y Blaschkas yn dibynnu ar luniau mewn llyfrau wrth greu eu hanifeiliaid gwydr. Portreadau tri-dimensiwn o anifeiliaid na welson nhw erioed â'u llygaid eu hunain yw llawer o'r modelau. Ond yn ddiweddarach, troeson nhw fwyfwy at greu modelau ar sail arsylwadau o anifeiliaid go iawn, naill ai ar deithiau maes, neu o sbesimenau byw mewn acwaria arbennig a adeiladwyd yn eu cartref.

Roedd y catalogau'n disgrifio eu gweithiau cynnar fel 'addurniadau ar gyfer ystafelloedd croeso coeth'. Wrth gymharu'r modelau cynnar â'r rhai hwyrach a wnaed yn y 1880au gwelir symudiad amlwg i gyfeiriad cywirdeb gwyddonol, gan droi cefn ar yr arddull cynharach mwy crand.

Strwythurau cymhleth

Roedd y modelau'n amrywio'n helaeth o ran eu cymhlethrwydd a'u gwneuthuriad. Gwnaed y darnau o wydr clir a lliw, gan ddefnyddio cyfuniad o dechnegau chwythu a thoddi â lamp. Defnyddiwyd deunyddiau eraill hefyd lle roedd angen. Roedd gwifrau copr mân yn ategu neu'n glynu'r teimlyddion a'r tegyll main wrth y brif gorff, ac roedd papur lliw yn dangos y strwythurau mewnol. Defnyddiodd y modelwyr gregyn malwod go iawn mewn ambell i ddarn, a glynu cyrff gwydr yr anifeiliaid atynt.

Daeth y gwaith o gynhyrchu'r anifeiliaid gwydr i ben ym 1890 pan cawsant gontract i gyflenwi modelau o blanhigion ar gyfer Amgueddfa Swoleg Cymharol Havard yn yr Unol Daleithiau.

Bu farw Leopold yn saithdeg tri oed ym 1895. Parhaodd Rudolf i weithio ar ei ben ei hun nes iddo ymddeol ym 1936. Bu farw dair blynedd yn ddiweddarach yn wythdeg dau oed. Erbyn hynny, roedd y cwmni wedi creu 847 o fodelau maint go iawn o blanhigion a dros 3,000 o flodau a chroesdoriadau anatomegol ar raddfa fawr.

Mae rhai o'r modelau o blanhigion sy'n cael eu harddangos yn Amgueddfa Fotanegol Prifysgol Harvard hyd heddiw, gan ddenu dros 100,000 o ymwelwyr y flwyddyn. Yn anffodus, mae llawer o'r anifeiliaid gwydr wedi cael eu colli neu eu torri dros y blynyddoedd.

Daeth ein casgliad modelau gwydr i'r Amgueddfa mewn dwy ran. Prynodd hen Amgueddfa Dinas Caerdydd 138 o fodelau Blaschka ym 1890. Daeth chwedeg dau o fodelau eraill i'r amgueddfa o'r Amgueddfa Wyddoniaeth yn South Kensington, Llundain, ym 1927. Mae'r enghreifftiau'n amrywio o'r ffurfiau crand cynnar, i enghreifftiau mwy gwyddonol manwl o slefrod môr a milflodau.

Rai o'r modelau gwydr nodedig hyn a gedwir yn y Amgueddfa Cymru

Dyddiad yr erthygl: 16 Mai 2007

6 sylw

Amgueddfa Cymru ar 6 Mehefin 2012, 09:18

Dear Pam, thank you for your comment, a selection of Blaschka glass models are currently on display at the National Museum Cardiff, in the Natural History galleries: http://www.museumwales.ac.uk/en/cardiff/visit/

pam swanborough ar 2 Mehefin 2012, 22:08

I was hoping to visit to see the Blashkas but don't know which site to go to...

vladimir dufek, mail: v.dufek@seznam.cz ar 4 Ebrill 2011, 12:32

anenomies (last word in the text) read anemonies. Distinct tendency towards scientific accuracy did not start later (1880)but since the first orchids for Camille de Rohan before 1860.

Colin Hayward ar 3 Tachwedd 2008, 12:14

I would very much like to see these glass models.
When will they next be on display?

Amgueddfa Cymru ar 3 Tachwedd 2008, 12:14

Colin - thank you for your comment.
Unfortunately there are no immediate plans to put the glass models on display, however the development of a new ‘Natural History Museum’ at the National Museum Cardiff might facilitate these items being on permanent display at some point in the future.

bambi ar 3 Tachwedd 2008, 12:14

So where are the glass animals? No a very well layed out site, I find it confusing.

Gadael sylw


Geirfa

Naturiaethwr
Person sy'n astudio natur (yn cynnwys planhigion ac anifeiliaid) ac sy'n astudio sut mae planhigion ac anifeiliaid yn esblygu.

Gwerthuswch yr erthygl

Cynnwys:     

Delweddau:     

Arddull a darllenadwyedd: