Rhagor - darganfod byd o gasgliadau

Antartica'n rhewi

[delwedd: Penderfynu ble i gymryd samplau i gael gwahanol gyfnodau]

Penderfynu ble i gymryd samplau i gael gwahanol gyfnodau

[delwedd: Codi craidd o fwd 34 miliwn o flynyddoedd oed i'r wyneb]

Codi craidd o fwd 34 miliwn o flynyddoedd oed i'r wyneb

[delwedd: Gwyddonwyr wrth eu gwaith yn disgrifio ac yn profi'r craidd]

Gwyddonwyr wrth eu gwaith yn disgrifio ac yn profi'r craidd

[delwedd: Ffotograff agos o fforam 35 miliwn o flynyddoedd oed: Cribrohantkenina inflata]

Ffotograff agos o fforam 35 miliwn o flynyddoedd oed: Cribrohantkenina inflata, a ddarganfuwyd yn y creiddiau o Tansanïa. Gallwch weld mwy o ddelweddau o'r fforam cymhleth hwn yn yr oriel 'Agos at Natur'.

Mae gwyddonwyr o Amgueddfa Cymru a Phrifysgol Caerdydd wedi darganfod tystiolaeth newydd ynglŷn â newidiadau hinsawdd yn y gorffennol sy'n help i ddatrys peth o ddirgelwch y llen iâ eang a ymddangosodd yn Antarctica 34 miliwn o flynyddoedd yn ôl.

Nid oedd Antarctica dan orchudd o iâ ymhob cyfnod; gorweddodd dros begwn y de heb rewi am bron i 100 miliwn o flynyddoedd. Yna, tua 34 miliwn o flynyddoedd yn ôl newidiodd yr hinsawdd yn ddramatig ar y ffin rhwng epocau'r Ëosin a'r Oligosen. Oerodd yr hinsawdd tŷ gwydr cynnes, a fu'n sefydlog ers diflaniad y dinosoriaid, yn ddramatig, gan greu'r "ty-iâ" sydd wedi parhau hyd heddiw.

Oeri byd-eang

Mae nifer o wyddonwyr yr hinsawdd yn ceisio deall beth achosodd y newid hwn yn yr hinsawdd. Dylai hyn ddatgelu mwy am y ffordd mae'r hinsawdd yn ymateb i reolyddion mawr fel newidiadau yng nghylchdro'r Ddaear, a chrynodiad y nwyon tŷ-gwydr yn yr atmosffer.

Trwy astudio'r microffosilau sy'n bresennol mewn haenau o fwd o'r dyfnfor, gellir cofnodi newidiadau yn hinsawdd y gorffennol. Hyd yma, mae gwyddonwyr wedi darganfod bod y moroedd wedi cynhesu yn ystod y newid mawr hwn yn yr hinsawdd, tra bod haenau o iâ wedi ymddangos yn Antarctica a'r Arctig. Nid yw'r dystiolaeth anghyson yn cytuno ag efelychiadau cyfrifiadurol o hinsawdd y cyfnod chwaith: nid yw'r modelau cyfrifiadurol yn dangos bod iâ yn yr Arctig.

Project drilio Tanzania

Daeth yr ateb i'r pos iâ hwn o gyfeiriad annisgwyl, sef Tansanïa yng Ngorllewin Affrica. Mae project drilio Tansanïa wedi bod yn adfer creiddiau mwd hynafol a ddyddodwyd ar wely'r môr (ac sydd bellach wedi cael eu codi'n ddaearegol i'r tir).

Mae creiddiau Tansanïa yn arbennig gan fod trwch mawr o fwd wedi cael ei osod mewn cyfnod cymharol fyr, sy'n golygu bod modd gweld newidiadau yn yr hinsawdd drwy'r oesoedd mewn cryn fanylder. Hefyd caiff microffosilau eu canfod yn y creiddiau mewn cyflwr gwych. Mae'r creiddiau Tansanïaidd yn cynnig y darlun clir cyntaf o'r gydberthynas rhwng gostyngiadau yn lefelau'r môr a newidiadau yn yr hinsawdd.

Unioni'r cam

Defnyddiwyd cemeg y microffosilau Tansanïaidd i greu cofnodion o dymheredd a chyfaint iâ dros gyfnod y newid mawr hwn yn yr hinsawdd. Mae'r cofnodion newydd hyn yn dangos bod moroedd y byd wedi oeri gydag ymddangosiad yr haenau iâ, ac y byddai cyfaint yr iâ wedi ffitio ar Antarctica; felly bellach mae'r efelychiadau cyfrifiadurol o ddata'r hinsawdd, a hinsawdd y gorffennol yn cyfateb.

Heddiw mae'r pwyslais ar chwilio am dystiolaeth o achos yr oeri byd-eang hwn. Credir mai lleihad graddol yn lefelau CO2 yr atmosffer sy'n bennaf gyfrifol, wedi'i gyfuno â chyfnod 'sbardun' pan greodd cylchdro'r Ddaear o amgylch yr haul hafau Antarctaidd digon oer i rewi iâ drwy gydol y flwyddyn.

Sut mae'n gweithio

Trwy astudio cemegau cregyn anifeiliaid bychan maint blaen pin o'r enw fforaminifferau, gallwn weld sut y newidiodd tymheredd y môr ar hyd yr oesoedd. Mae fforaminifferau yn adnoddau gwych ar gyfer astudio hinsawdd y gorffennol, sy'n ein helpu i ddysgu am ansicrwydd hinsawdd tŷ-gwydr ein dyfodol.

[delwedd: 1). Mae fforaminifferau yn tynnu elfennau cemegol o'r môr i'w cregyn, ac maent yn defnyddio mwy o fagnesiwm mewn tymhereddau cynhesach.]

1). Mae fforaminifferau yn tynnu elfennau cemegol o'r môr i'w cregyn, ac maent yn defnyddio mwy o fagnesiwm mewn tymhereddau cynhesach.

[delwedd: 2). Mae fforaminifferau marw'n cwympo i wely'r môr, ac yn cronni mewn haenau o fwd dros filiynau o flynyddoedd. ]

2). Mae fforaminifferau marw'n cwympo i wely'r môr, ac yn cronni mewn haenau o fwd dros filiynau o flynyddoedd.

[delwedd: 3). Heddw, mae treiddio i lawr drwy'r haenau mwd fel teithio yn ôl trwy amser. ]

3). Heddw, mae treiddio i lawr drwy'r haenau mwd fel teithio yn ôl trwy amser. Mae mesur cynnwys magnesiwm y fforaminifferau yn yr haenau mwd yn rhoi cofnod o'r ffordd y newidiodd tymheredd y môr ar hyd yr oesoedd - mae mwy o fagnesiwm yn golygu tymheredd cynhesach

Darllen Cefndir

Lear, CH, Bailey, TR, Pearson, PN, Coxall, HK, Rosenthal, Y. Cooling and ice growth across the Eocene-Oligocene transition. Geology 36 (3), 251-254. 2008.

http://www.gsajournals.org/perlserv/?request=get-abstract&doi=10.1130%2FG24584A.1

Dyddiad yr erthygl: 19 Mai 2008

2 sylw

Trevor Bailey - Geology Department ar 15 Ionawr 2010, 12:30 (Staff Amgueddfa Cymru)

Hi there,
Its actually the same thing that has caused both poles to freeze over, a long-term global cooling of the climate that happened over the last 55 million years. Evidence from fossil plants, sediments left behind by ice, and the chemistry of ocean sediments, shows that this cooling was gradual and took place in several stages. The Antarctic continent froze before the Arctic Ocean as its much easier for an ice sheet to build up on land. In the oceans salt lowers the freezing point of water to below 0°C, whereas snow (frozen freshwater) falling on land will remain frozen at 0°C.

A recent study using cores collected by the Tanzania Drilling Project reports estimates of the concentration of the greenhouse gas CO2 in the atmosphere at ~34 million years ago. These suggest that CO2 levels fell below a threshold amount which cooled the planet enough for snow to remain frozen year round on Antarctica and build up to form an ice sheet. It's a situation which is the opposite of the global warming we are currently experiencing.

We dont know what caused CO2 levels to fall in the first place, but two main geological processes have been proposed (which I don't have space to go in to here, sorry !):

  • Slower input of CO2 to the atmosphere from the Earth's mantle due to slower spreading at mid-ocean ridges.
  • Fast removal of CO2 from the atmosphere by the uplift and chemical weathering of silicate rocks.

At present Antarctica is still frozen as our climate is still cold enough. However future man-made global warming has the potential to melt it and cause about 60 metres of sea level rise.

Dr Trevor Bailey Geology Department

Antartica and Artic ar 13 Ionawr 2010, 10:02

Hey!! Um... i have a question... what caused antartica to freeze over (why is it still frozen), and how is this different than what caused the artic to freeze??

Gadael sylw


Geirfa

Epoc
Rhaniad o gyfnod daearegol yw Epoc; dyma'r rhaniad lleiaf o amser daearegol, sy'n para miliynau o flynyddoedd.

Microffosilau
Ffosilau sydd mor fân fel bod angen microsgop i'w hastudio.

Creiddiau
Samplau silindraidd o graig a geir trwy ddrilio ar wyneb y tir neu ar wely'r môr.

Fforaminifferau
Plancton microsgopig sydd â chragen carbonad fel arfer.

Gwerthuswch yr erthygl

Cynnwys:     

Delweddau:     

Arddull a darllenadwyedd: