Rhagor - darganfod byd o gasgliadau

Y Bwrdd Glo Genedlaethol yn ne Cymru

Diwrnod Breinio

[delwedd: Glofa Lewis Methyr, 1947]

Glofa Lewis Merthyr, 1947. Mae'r hysbysfwrdd yn darllen: 'This colliery is now managed by the National Coal Board on behalf of the people'.

O ganlyniad i hanes digalon y diwydiant glo rhwng y ddau ryfel byd, rheolaeth y llywodraeth drosto yn ystod yr Ail Ryfel Byd a'r angen am lo ym Mhrydain ar ôl y rhyfel, roedd hi bron yn anorfod y byddai'r diwydiant yn cael ei wladoli ar ôl ethol llywodraeth Lafur ym 1945.

Croesawyd y 'Diwrnod Breinio', 1 Ionawr 1947, i raddau helaeth yng nglofeydd Cymru. Daeth maes glo de Cymru yn rhan o Ranbarth De Orllewin y Bwrdd Glo Cenedlaethol.

Ymhlith yr asedau a ddaeth i ddwylo'r NCB yn y Deyrnas Unedig roedd dros 1,400 o byllau glo, 225,000 erw o dir amaethyddol, 140,000 o dai glowyr, siopau, swyddfeydd, gwestai, pyllau nofio, un gwersyll gwyliau ac un trac seiclo!

Buddsoddiad A Siom

Buddsoddwyd swm sylweddol o ganlyniad i'r Gwladoli. Rhwng 1948 a 1953, buddsoddwyd bron £32 miliwn yn ardal Caerdydd. Costiodd gwaith ailadeiladu Glofa Nantgarw yn unig £41/2 miliwn. Bu cynnydd yn y mecaneiddio ar y ffas lo ac ymgyrchoedd i wella iechyd a diogelwch.

Cau Pyllau A Thrychinebau

[delwedd: Hyforddeion yr NCB tua 1960]

Hyforddeion Y Bwrdd Glo Genedlaethol tua 1960

Hyd yn oed yn nyddiau cynnar yr NCB, roedd tuedd i gau pyllau bach nad oedd yn talu'r ffordd ac i addrefnu'r rhai mwy. Fodd bynnag, erbyn y 1960au, dechreuwyd gadael i faes glo'r de ddirywio'n fwriadol. Ni fu i'r un maes glo arall ym Mhrydain ddioddef y fath grebachu mileinig - ym 1960 roedd 106,000 o lowyr yn ne Cymru, erbyn 1970 doedd dim ond 60,000. Bu'n rhaid arafu'r broses o gau'r pyllau yn ystod argyfwng olew'r Dwyrain Canol ynghanol y 1970au.

Ym 1960, lladdwyd 45 o lowyr gan danchwa yng Nglofa Six Bells, ac ar fore Gwener, 21 Hydref 1966, llithrodd darn mawr o domen rwbel Glofa Merthyr Vale i lawr y bryn I bentref Aberfan, gan ladd 144 o bobl yn cynnwys 116 o blant.

1960au

[delwedd: Y dram lo olaf yn gadael glofa Wattstown, 1968 ]

Y dram lo olaf yn gadael glofa Wattstown, 1968

Yn y 1960au y datblygwyd 'archbyllau' mawr newydd Glofeydd Aber-nant, Brynlliw a Chynheidre ac y buddsoddwyd symiau sylweddol yn ad-drefnu glofeydd fel Coegnant, Deep Navigation a Merthyr Vale.

Dyma'r degawd bod holl fwynwyr Prydain yn cael yr un gyfradd dâl.Ar y cyfan, roedd y rheolwyr a'r undebau llafur yn croesawu'r cytundeb hwn er i lawer o ddynion weld cwymp sylweddol yn eu hincwm. Daeth y Cytundeb â theimlad o undod rhwng holl feysydd glo y DU ac fe arweiniodd hynny, mewn ffordd, yn y pen draw, at streiciau cenedlaethol 1972 a 1974, a ymladdwyd dros gyflogau. Anghydfod 1974 a arweiniodd at gwymp y llywodraeth Geidwadol.

Y Blynyddoedd Olaf

Erbyn dechrau'r 1980au, roedd diwydiant glo Prydain ymhlith y mwyaf diogel a'r mwyaf effeithlon yn Ewrop. Fodd bynnag, roedd llywodraeth Geidwadol newydd wedi'i hethol ac roedd cynlluniau ar y gweill i gau rhagor o byllau. Roedd meysydd glo Cymru yn fwy tebygol o ddioddef gan fod y glofeydd yn hen a'r ddaeareg yn achosi problemau.

Er bod y cynlluniau i gau glofeydd wedi'u derbyn yn anfoddog yn y gorffennol, y tro hwn galwyd am weithredu diwydiannol gan nad oedd swyddi eraill i'w cael ar gyfer y dynion. Cychwynnodd streic fawr olaf y glowyr ym mis Mawrth 1984 a pharodd flwyddyn. Gorchfygwyd y glowyr a chwalwyd diwydiant glo Cymru.

Yn ystod y ddeng mlynedd nesaf daeth gwladoli'r diwydiant glo i ben. Ym 1994 caewyd pwll glo Tŵr, sef pwll glo olaf Cymru, gan y Bwrdd Glo Cenedlaethol (yn ddiweddarach Glo Prydain). Fodd bynnag, roedd rhai o'r glowyr yn argyhoeddedig bod y pwll yn effeithiol yn economaidd, ac fe gyfunodd 239 ohonynt eu harian diswyddo i brynu'r pwll. Parhaodd y pwll i fod yn weithredol tan iddo gau am y tro olaf ar 25 Ionawr 2008, gan ddirwyn 200 mlynedd o gloddio glo de Cymru i ben.

Mae'r erthygl hon yn ffurfio rhan o lyfryn yn y gyfres Glo a gynhyrchwyd gan Big Pit Amgueddfa Lofaol Cymru.

Dyddiad yr erthygl: 28 Chwefror 2008

5 sylw

Sara Huws ar 19 Awst 2014, 12:26 (Staff Amgueddfa Cymru)

Hi there Jaime,

Visiting Big Pit Museum is a great way to start learning about mining, miners and their communities in Wales. The staff there are very knowledgeable, and many have practical experience of working as miners.

Meetings with the curator, Mr C. Thompson - who is our expert regarding the topic - must be arranged in advance. You can contact the museum to make an appointment using the details on the Big Pit homepage.

Good luck with your project,

Sara

Jaime Pulido ar 16 Awst 2014, 23:58


I am Jaime Pulido, Spanish photographer. I am actually doing a photography project about the miners and The Valleys people. I want to do a photography exhibition in Spain to remind the strike happened 30 years ago and how is the life now.
I am trying to find information about old mines and people who were in the strike or coal families who live in The Valleys.
Do you know how can I find people who were involved in that strike? I would like to take some portraits and listen them histories.

Please, contact me:

info@jaimepulido.com

Many thanks,

Jaime

Andrew Thorburn ar 23 Mawrth 2014, 21:29

It would be interesting to see what coal filled the gap after the mines were closed down. Who owned the coal that came in back then, and that comes in now?

James Morris ar 16 Ionawr 2009, 09:18

I don't know much about minng as i am 12, but had to research it for homework. Seems quite a dangerous job, and the landslide in 66 killed 116 kids. That wouldn't happen today. A kid can't even ride a bike without health and safety interfering. They should know that no kid has any awareness of health and safety today. Go us!!

Martin Locock ar 3 Tachwedd 2008, 12:14

It's not quite true to say that defeat of the Miner's Strike in 1984/5 "paved the way for the final destruction of the Welsh coal industry": the economics of closure were in place before the strike and would have followed strike or not. It is a shame that the interesting post-mining history isn't mentioned: the investment in reclamation works and continuing opencast industry are an important part of the story.

Gadael sylw


Gwerthuswch yr erthygl

Cynnwys:     

Delweddau:     

Arddull a darllenadwyedd: