Rhagor - darganfod byd o gasgliadau

Pwll Glo Nantgarw - y pwll glo dyfnaf yn ne Cymru

Parc Nantgarw

[delwedd: Adeiladu Pwll Glo Nantgarw Mai/Mehefin 1951]

Adeiladu Pwll Glo Nantgarw Mai/Mehefin 1951

Efallai nad yw pawb sy'n ymweld â Chanolfan Gasgliadau Amgueddfa Cymru ym Mharc Nantgarw, i'r gogledd o Gaerdydd, yn sylweddoli ei fod ar un adeg yn safle un o'r pyllau glo enwocaf yn ne Cymru. Y cyfan sy'n parhau yw dau byramid concrit bychan yn nodi safleoedd y siafftiau ac olwyn godi goffaol.

Y pwll glo dyfnaf yn ne Cymru

Pwll Glo Nantgarw oedd un o byllau blaenllaw'r Bwrdd Glo Cenedlaethol. Hwn oedd y pwll glo dwfn agosaf i Gaerdydd, ac yn arwydd i deithwyr eu bod wedi cyrraedd meysydd glo de Cymru.

Wedi'i agor ym 1911, roedd yno ddwy siafft fawr ac, ar ddyfnder o 782.73m (856 llath), dyma oedd pwll glo dyfnaf de Cymru. Serch hynny, er ymddangos fel esiampl dda o ddiwydiant glo glân ac effeithiol, rhoddwyd y gorau i'r pwll glo ym 1927 yn sgil prinder dynion, perthynas ddiwydiannol wael ac, uwchlaw dim, y lleoliad uwchben daeareg gymhleth iawn o dan y ddaear.

Blynyddoedd y Rhyfel

Agorwyd y pwll eto ym 1937 yn dilyn adrefniant sylweddol, ond gohiriwyd y gwaith pan ddechreuodd y rhyfel ym 1939. Cymeradwywyd cynllun hwyrach i ail agor y pwll gan y Weinyddiaeth Tanwydd a Phŵer ym 1946. Dyma'r cynllun sylweddol cyntaf i gael ei weithredu gan y Bwrdd Glo Cenedlaethol yn rhanbarth y de orllewin.

Pwll glo modern newydd

[delwedd: Nantgarw yn 1974]

Nantgarw yn 1974

Er mwyn creu model o bwll glo yn Nantgarw, dinistriwyd pob ôl o'r gwreiddiol a chynlluniwyd adeiladau newydd ar yr wyneb, gydag adnoddau modern. Gosodwyd teclynnau i leihau mwg a mygdarth, ac fe osodwyd yr holl wastraff o dan y ddaear gan gadw'r arwyneb yn glir o domennu gwastraff hyll. Roedd y rhwydwaith tanddaearol cyfan wedi ei gynllunio i leihau perygl damweiniau. Cymerwyd gofal mawr i leihau unrhyw lwch a gynhyrchwyd o dan y ddaear ac ar yr wyneb, er mwyn amddiffyn y gweithlu rhag dal afiechydon megis pneumoconiosis.

Dim digon o lowyr

Yn ystod yr 1940au roedd dirywiad amlwg yn y nifer o ddynion a oedd yn fodlon ystyried gyrfa fel glöwr, hyd yn oed mewn ardaloedd traddodiadol glofaol megis y Rhondda.
Roedd problem benodol o brinder dynion ym mhwll Nantgarw, gyda'r boblogaeth waith yn dewis gweithio mewn llefydd eraill. Roedd yn rhaid recriwtio'r gweithlu o ymgeiswyr newydd neu o byllau glo mewn ardaloedd eraill a oedd wedi cau. Erbyn 12 Mawrth 1954 roedd cyfanswm costau'r project wedi cynyddu i £5.25 miliwn. Roedd perthynas lafur hefyd yn peri gofid. Yn ystod 1958 roedd 65 enghraifft o ataliad, gweithio'n araf a cherdded allan o'r pwll.

Ffawd yn dirywio

Goroesodd Nantgarw'r cyfnod o gau llu o byllau glo yn y 1960au. Ym 1975, unodd gyda Phwll Glo Windsor ger Abertridwr. Erbyn 1979, roedd Pwll Glo Nantgarw / Windsor ar y cyd yn cyflogi tua 650 o ddynion, gan gynhyrchu dros 4,000 tunnell o lo bob wythnos. Yn ystod 1979-80 gwnaethpwyd elw o ychydig dros £0.5 miliwn. Er yr anawsterau datblygu, ymddangosai bod dyfodol y pwll yn weddol sicr.

Serch hynny, erbyn dechrau'r 1980au, tarwyd ffawd y pwll eto gan brinder dynion ac amgylchiadau daearegol gwael. Collodd y pwll £7miliwn ym 1981, ac ym 1982 dirywiodd yr allbwn yn sydyn wrth i wythïen lo allweddol ddod yn anweithiadwy. Blwyddyn yn ddiweddarach, arweiniodd gwaharddiad ar oramser yn uniongyrchol at streic deuddeg mis 1984-5. O fewn deunaw mis i ddiwedd y streic, caewyd mwy o byllau glo yn ne Cymru. Y tro hwn, cafodd Pwll Glo Nantgarw ei gynnwys. Daeth bron i 80 mlynedd o hanes glofaol yn Nantgarw i ben.

Dyddiad yr erthygl: 2 Medi 2007

6 sylw

David Owen ar 2 Medi 2014, 15:36

Please has anyone information regarding Raymond White who died at Nantgarw Pit on 8 April 1955.
Thank you.

Colin Fowler ar 2 Ebrill 2012, 12:04

Happy memories From 1952 to 1966,best workmates I have ever had

Paul Cornelius ar 6 Tachwedd 2011, 17:35

My father Stanley Cornelius was one of the hoist operators at Nantgarw. He died when he was 50 in 1962.

Eddie Roberts ar 21 Mawrth 2011, 11:16

Worked as an electrcian there in 1955.
The use of "Horizon Mining" was the thing that
was all the "go" at that time.
Both Electric and Diesel engine trains were in use, A lot of the work in 1955 was driving "Hard Headings" at the different levels.

David.L.Badham ar 3 Tachwedd 2008, 12:14

A unique colliery, with it's steeply pitching
faces. Spent a week underground in the 70's and
found it hard work.
Saw a prime face of coal "cogged up". I think that there was an attempt to mechanise one face,
without success.

rob price ar 3 Tachwedd 2008, 12:14

nantgarw was sunk in 1915 by thomas taylor not 1911 as stated the steep geological conditions didnt help ,but faces of 1 in 1.46 were mechanised with mechanical cutters and roof support systems ,the faces were so steep that a barhook was placed on the cutters faces f47 and f50 were of this ilk ,other faces were not so steep in the m seam such as m7 and m8 ,
i remember one face being stopped as it was too near to the tescos development at upperboat
natgarws demise wasnt because of lack of miners as is stated but an economical one and lack of insight by the government ,with oil and gas prices rising as they are and imported coal rising how perhaps they wish they had taken a long term outlook to the mines of south wales
i worked at the mine 1980-1984

Gadael sylw


Erthygl gwreiddiol

Cliciwch i lawrlwytho'r erthygl gwreiddiol.

nantgawr colliery.pdf
95 KB

Gwerthuswch yr erthygl

Cynnwys:     

Delweddau:     

Arddull a darllenadwyedd: