Gloynnod byw adain aderyn - beth ydyn nhw?

Mae'r gloynnod byw adain aderyn yn dueddol o fod yn brin ond yn arbennig o hardd. Daw'r enw 'adain aderyn' o'r enw Lladin Ornithoptera.

Mae'n nhw'n byw yn fforestydd glaw De-ddwyrain Asia ac Awstralia, lle maen nhw'n hedfan fry fel adar dros ganopi'r fforest.

Mae rhyw 10 rhywogaeth o adain aderyn. Mae hyn yn cynnwys gloyn byw mwyaf y byd, sef y Frenhines Alexandra, sy'n gallu tyfu i fod cymaint â 30cm (12 modfedd) o ben un adain i'r llall.

Beth ydyn nhw'n ei fwyta?

Mae'r gloynnod byw hyn yn bwydo ar neithdar blodau Gwinwydd Pib y rhywogaeth Aristolochia.

Mae'r rhain yn tyfu sawl metr uwchben llawr y fforest. Anaml iawn y daw'r gloynnod byw i'r llawr felly.

Mae sawl rhywogaeth o adain aderyn yn bwydo ar un math arbennig o winwydd. Mae hyn yn golygu eu bod nhw'n gyfyngedig i'r ardaloedd lle mae'r gwinwydd hynny'n tyfu.

Sut maen nhw'n byw?

  • Mae'r gloynnod mewn oed yn paru.
  • Caiff yr wyau eu dodwy ar y planhigyn fwyd.
  • Mae'r lindysyn yn deor ac yn bwydo.
  • Mae'r lindysyn yn tyfu ac yn diosg ei groen.
  • Mae'r lindysyn yn stopio bwydo pan fo'n ddigon o faint ac mae'n troi'n chwiler.
  • Ymhen rhyw 2 wythnos mae gloyn byw gwych yn ymddangos…

Pam ydyn nhw mewn trafferth?

Am eu bod mor fawr a phrydferth, mae gloynnod byw adain aderyn yn boblogaidd ymysg casglwyr. Gall sbesimen o'r Frenhines Alexandra fod gwerth miloedd o ddoleri.

Ond y bygythiad mwyaf i'r gloynnod byw yw difa cynefinoedd. Mae gweithgarwch coedio a phlanhigfeydd olew palmwydd yn parhau i erydu'r cynefinoedd sydd ar ôl yn y fforestydd glaw.

Beth yw'r ots?

Mae gloynnod byw adain aderyn bwysig yn eu cynefin oherwydd:

  • maen nhw'n ffynhonnell fwyd ar gyfer anifeiliaid eraill
  • maen nhw'n peillio planhigion
  • maen nhw'n gallu bod yn ffynhonnell incwm pwysig ar gyfer pobl leol drwy gynlluniau fel 'ffermio gloynnod byw'.

Beth gellir ei wneud?

Y ffordd orau o amddiffyn gloynnod byw adain aderyn yw cynnal eu cynefinoedd.

Fel hyn, gallwn ni amddiffyn y miloedd o blanhigion ac anifeiliaid sy'n byw gyda'r gloynnod byw hefyd.

Ffermio gloynnod byw - Helpu i amddiffyn gloynnod byw Adain Aderyn

Mae Papua Gini Newydd yn rhan o Gini Newydd - ynys fawr yn Ne-orllewin y Môr Tawel. Mae rhan helaeth o'r Ynys dan orchudd fforest law wyryfol sy'n gartref i sawl rhywogaeth o'r gloyn byw adain aderyn. Mae gan lywodraeth Papua Gini Newydd adran unigryw yn ei chyfraith bywyd gwyllt. Hi yw'r unig wlad lle mae pryfed yn adnoddau naturiol adnewyddadwy, yn ôl ei chyfansoddiad.

Gwelodd y 1960au gynnydd mawr yn y fasnach ryngwladol mewn gloynnod byw. Cafodd hyn effaith fawr ar y poblogaethau gwyllt (ond roedd colli cynefinoedd yn fygythiad mwy o lawer, fel heddiw). Collodd Papua Gini Newydd incwm posibl hefyd, am i'r holl elw fynd i fasnachwyr tramor.

Cymrwyd nifer o gamau i reoli'r fasnach mewn gloynnod byw yn Papua Gini Newydd:

  • Cafodd gloynnod byw adain aderyn eu hamddiffyn gan y gyfraith er mwyn cyfyngu ar gasglu poblogaethau gwyllt at ddibenion masnachol.
  • Sefydlwyd yr Asiantaeth Ffermio a Masnachu Pryfed (IFTA) i fonitro a rheoli'r fasnach mewn pryfed.

Er mwyn creu incwm i'r bobl leol ac amddiffyn y poblogaethau gwyllt sefydlodd yr IFTA gynlluniau 'ffermio gloynnod byw'. Mae'r cynlluniau hyn yn golygu darparu gwinwydd bwyd gloynnod byw Adain Aderyn i'r pentrefi sydd â diddordeb, er mwyn i loynnod byw ddodwy eu wyau arnynt. Wedyn mae'r lindys yn bwydo ar y gwinwydd ac yn troi'n chwiler. Caiff y chwiler eu casglu a'u rhoi mewn cewyll deor arbennig. Ar ôl eu magu caiff y gloynnod byw mewn oed eu gwerthu i gasglwyr ac artistiaid.

Mae'r broses o fagu gloynnod byw:

  • yn amddiffyn y poblogaethau gwyllt a'u cynefinoedd
  • yn hyrwyddo dealltwriaeth am fywydeg gloynnod byw
  • yn creu incwm ar gyfer ffermydd lleol.

Nid peth hawdd yw taro cydbwysedd rhwng cadwraeth ac economeg - os oes gormod o loynnod byw mae'r prisiau'n gostwng!

Mae ffermio gloynnod byw yn Papua Gini Newydd wedi bod yn broject llwyddiannus er ei fod ar raddfa fach. Mae prynu gloynnod byw wedi'u ffermio yn helpu i amddiffyn y poblogaethau gwyllt a'u cynefinoedd.

Daw'r lluniau o loynnod byw adain aderyn a ddefnyddir yma o The Icones Ornithopterorum gan y naturiaethwr R. H. F. Rippon, y mae ei gasgliadau entomoleg a molysgiaid yma yn Amgueddfa Cymru.

Dyddiad yr erthygl: 23 Gorffennaf 2007

+ Dangos sylwadau

---

Gadael sylw


Gwerthuswch yr erthygl

Cynnwys:
starstarstarstarstar

Delweddau:
starstarstarstarstar

Arddull a darllenadwyedd:
starstarstarstarstar