Rhagor - darganfod byd o gasgliadau

Dannedd Neanderthalaidd o Ogof Pontnewydd

Ogof Pontnewydd

[delwedd: Adluniad ar ffurf paentiad o trigolion Neanderthalaidd cynnar.]

Adluniad ar ffurf paentiad o trigolion Neanderthalaidd cynnar.

Wrth gloddio yn Ogof Pontnewydd, Sir Ddinbych, cafodd archaeolegwyr Amgueddfa Cenedlaethol Cymru hyd i'r gweddillion dynol cynharaf y gwyddys amdanynt yng Nghymru, esgyrn yn dyddio'n ôl tua 230,000 o flynyddoedd.

Ym mherfeddion yr ogof y darganfuwyd y rhan fwyaf o'r pedwar dant ar bymtheg a gafodd eu sgubo danddaear gan ddŵr tawdd adeg enciliad y llen iâ a orchuddiai Gymru gyfan, yn ôl pob tebyg, yn ystod Oes yr Iâ. Yn ôl arbenigwyr yn yr Amgueddfa Byd Natur, Llundain, mae'r dannedd yn nodweddiadol o ddynion Neanderthalaidd cynnar.

Neanderthalaidd cynnar

[delwedd: Gorfant plentyn tua 8 oed.]

Gorfant plentyn tua 8 oed.

Roedd y bobl Neanderthalaidd yn un gangen o goeden esblygol yr hil ddynol y credir iddi ddarfod tua 36,000 o flynyddoedd yn ôl. Yr un oedd eu hynafiad hwy â'r rhywogaeth y perthynwn ni iddi, ond ni esblygodd yr hil ddynol bresennol o'r bobl Neanderthalaidd.

Roedd y dynion Neanderthalaidd yn gymharol fyr a byrdew a chanddynt wrymiau o dan eu haeliau, genau mawr sgwâr a dannedd sy'n fwy na'n rhai ni heddiw.

Drwy astudio'r dannedd a ddarganfuwyd yn Ogof Pontnewydd sylweddolwyd eu bod yn cynrychioli pump o unigolion.

Dannedd Neanderthalaidd

[delwedd: Dant Neanderthalaidd]

Dant Neanderthalaidd cynnar (chwith), a llun pelydr-X (dde). Mae'r llun pelydr-X yn dangos ceudod bywyn mawr a fu'n gymorth i archaeolegwyr adnabod dannedd Pontnewydd a'u priodoli i ddynion Neanderthalaidd.

Dengys lluniau pelydr-X o'r holl ddannedd yr un nodwedd ddiddorol, sef tawrodontiaeth - dannedd ac iddynt geudodau bywyn mawr a gwreiddiau llai. Mae tawrodontiaeth yn nodwedd neilltuol (ond nid unigryw) o ddannedd Neanderthalaidd, a chyffredinolrwydd y cyflwr hwn sydd wedi darbwyllo arbenigwyr mai pobl Neanderthalaidd oedd trigolion Ogof Pontnewydd ac nid bodau dynol cynharach.

Roedd plant ifanc ac oedolion ymhlith y rhai oedd yn byw yn Ogof Pontnewydd. Y darganfyddiad mwyaf cyflawn y cafwyd hyd iddo ar y safle yw darn o orfant plentyn tua 8 oed. Yn y rhan hon o'r ên gellir gweld un dant sugno, sydd wedi'i dreulio'n arw, y drws nesaf i gilddant arhosol sydd newydd ymddangos. Pe bai'r plentyn hwn wedi cael byw, byddai'r dant newydd wedi diwreiddio'r dant sugno ymhen amser.

Bwyd y Neanderthal

[delwedd: Ogof Pontnewydd]

Cloddiwyd Ogof Pontnewydd gan archaeolegwyr Amgueddfa Cenedlaethol Cymru rhwng 1978 a 1995. Codwyd y mur ar draws mynedfa'r ogof yn ystod yr Ail Ryfel Byd, pryd y câi Ogof Pontnewydd ei defnyddio fel storfa arfau.

Ni chafwyd hyd i'r dannedd ar eu pennau eu hunain y tu mewn i'r ogof. Mewn cysylltiad â hwy, darganfuwyd arfau cerrig ac esgyrn anifeiliaid ag olion bwtsiera ar rai ohonynt - tystiolaeth mai'r esgyrn hyn oedd gweddillion prydau bwyd y dynion Neanderthalaidd cynnar a drigai yn yr ogof.

Ni wyddys p'un ai a gafodd y bodau dynol hyn eu claddu'n wreiddiol mewn beddau yn yr ogof. Gwaetha'r modd, mae'r grymoedd a fu'n gyfrifol am gadw'r dannedd yng nghrombil Ogof Pontnewydd wedi dinistrio unrhyw olion o'r man lle roeddent yn gorwedd yn wreiddiol.

Darllen Cefndir

Ice Age hunters: neanderthals and early modern hunters in Wales gan S. Green ac E. Walker. Cyhoeddwyd gan Amgueddfa Genedlaethol Cymru (1991).

In search of the neanderthals: solving the puzzle of human origins gan C. Stringer a C. Gamble. Cyhoeddwyd gan Thames and Hudson (1993).

Pontnewydd Cave: a lower Palaeolithic hominid site in Wales: the first report gan H. S. Green. Cyhoeddwyd gan Amgueddfa Genedlaethol Cymru (1984).

Dyddiad yr erthygl: 1 Medi 2007

5 sylw

Amgeuddfa Cymru ar 27 Medi 2011, 12:17

Thank you for your comment, this image was the wrong image showing a completely different time. We have now replaced the image with one appropriate for the time and place. Apologies for any confusion caused.

Marion ar 16 Medi 2011, 14:55

I'm curious about the animal being hunted in the background of the reconstructed Neanderthal painting shown above. It looks more like a mastodon to me then an elephant because of its size and more like a mastodon than a woolly mammoth because it isn't woolly. But I always associated mastodons with North America and when I looked it up, another source http://archive.fieldmuseum.org/mammoths/allaboutmammoths_mastodons.asp) said mastodons in Europe died out a few million years ago. So is that supposed to be an elephant? What fossil remains of hunted animals did they actually find in the Pontnewydd Caves?

Amgueddfa Cymru ar 10 Chwefror 2010, 10:28 (Staff Amgueddfa Cymru)

Mike Thank you for your post. There is Mesolithic evidence from this site, one of the human bones has been dated to the later Mesolithic and one later Mesolithic microlith was found all within the excavations. However, with regard to the Limpet Hammer (otherwise known as Limpet scoops or bevelled pebbles), it is highly unlikely that these were used at this site, as they are normally associated with sites close to rocky coastlines. What you may have found is a natural piece of the local mudstone which has black speckles on it and is often weathered into lenticular shapes.

Mike Morley ar 10 Chwefror 2010, 09:11

I visited Pontnewydd cave about the year 2000. By chance climbing over a spoil heap outside the cave I found a stone tool which I discribe as a Limpet Hammer. It is heavily worn from use and has a black substance on the tip. This is very like the tools found at the Mesolithic Star Carr site in Yorkshire, which also had a black substance on the tip.

Steve Elchook ar 15 Rhagfyr 2008, 10:24

I have found the exact same neanderthal molar as item 8598 230k old. and also a large incisor,both have the enlarged pulp chamber and similar stone tools here in Virginia USA. A local archaeologist has looked at these fossil teeth and confirmed and compared the molar to the one pictured in your museum and agreed they are the same. The fossil teeth I have found here appear to be more fossilized than those in your museum. The established theory in the usa is that the first human arrived here twelve thousand years ago. Archaeologists here in the usa are reluctant to make this find public.

Gadael sylw


Gwerthuswch yr erthygl

Cynnwys:     

Delweddau:     

Arddull a darllenadwyedd: