Rhagor - darganfod byd o gasgliadau

Segontium - Y Rhufeiniaid yng Ngogledd Cymru

[delwedd: Awyrlun o Segontium yn dangos ei ffurf hirsgwar sy'n nodweddiadol o gaerau Rhufeinig. Mae nifer o'i hadeiladau cerrig wedi'i datgladdu fel y gall y cyhoedd eu gweld. Llun: Cadw (Hawlfraint y Goron).]

Awyrlun o Segontium yn dangos ei ffurf hirsgwar sy'n nodweddiadol o gaerau Rhufeinig. Mae nifer o'i hadeiladau cerrig wedi'i datgladdu fel y gall y cyhoedd eu gweld. Llun: Cadw (Hawlfraint y Goron).

[delwedd: R. E. M. Wheeler yng nghwmni'r Foneddiges Lloyd George (de pellaf) yn Segontium ym 1922. Llun © Casgliad preifat.]

R. E. M. Wheeler yng nghwmni'r Foneddiges Lloyd George (de pellaf) yn Segontium ym 1922. Llun © Casgliad preifat.

[delwedd: Yn gynnar yn y bedwaredd ganrif dechreuwyd codi baddondy yng nghornel dde-ddwyreiniol y gaer. Ni chwblhawyd yr adeilad.]

Yn gynnar yn y bedwaredd ganrif dechreuwyd codi baddondy yng nghornel dde-ddwyreiniol y gaer. Ni chwblhawyd yr adeilad.

[delwedd: Addolai milwyr Rhufeinig nifer o dduwiau. Mae'r gerfwedd hon o Segontium yn portreadu Mawrth, duw rhyfel ac, ar rai adegau, dduw iachau.]

Addolai milwyr Rhufeinig nifer o dduwiau. Mae'r gerfwedd hon o Segontium yn portreadu Mawrth, duw rhyfel ac, ar rai adegau, dduw iachau.

Sefydlwyd caer Rufeinig Segontium yn OC77 ac roedd garsiwn yno hyd tua OC394. Ni feddiannwyd unrhyw gaer Rufeinig arall yng Nghymru am gymaint o amser.

O'r afon y daw enw Segontium: 'grymus' yw ystyr 'sego-', elfen sydd ynghudd yn yr enw Seiont. Mae i'r gaer, un o'r enwocaf ym Mhrydain, leoliad allweddol yn y rhwydwaith milwrol Rhufeinig, gan ei bod mewn man canolog ar brif ffyrdd arfordir y gogledd a'r gorllewin. Mae'r gaer yn sefyll ar gopa bryn llydan a chrwn sy'n edrych dros afon Menai ac Ynys Môn.

Datgelodd gwaith cloddio archaeolegol a wnaed rhwng 1975 a 1979 nifer o flociau o farics pren yn y chwarter de-ddwyreiniol oedd yn dyddio o ddiwedd y ganrif gyntaf a blynyddoedd cynnar yr ail ganrif OC. Mae hyn yn dangos bod y gaer wedi cael ei chynllunio i letya 'cohors milliaria', sef catrawd o filwyr traed cynorthwyol oedd yn cynnwys hyd at 1,000 o ddynion.

Mae tystiolaeth bendant fod maint y garsiwn yn llai o lawer erbyn tua OC 120. Ganol yr ail ganrif codwyd tŷ cwrt mawr, a chanddo'i faddondy bach ei hun, yn y gornel dde-ddwyreiniol. Mae'n bosibl mai cartref swyddog pwysig a oedd, efallai, yn gyfrifol am gloddio mwynau yn yr ardal oedd y tŷ trawiadol hwn.

Yn gynnar yn y drydedd ganrif, y garsiwn oedd Cohort Cyntaf Sunici, catrawd o 500 o filwyr traed gafodd ei recriwtio yn yr Almaen. Mae enw'r uned yn ymddangos mewn arysgrif sy'n cofnodi atgyweirio traphont ddŵr y gaer tua OC200.

Roedd y garsiynau ar gyfer y rhan fwyaf o'r drydedd a'r bedwaredd ganrif yn llai o lawer. Yn ystod y cyfnod hwn prif swyddogaeth Segontium oedd amddiffyn arfordir gogledd Cymru rhag ysbeilwyr a môr-ladron o Iwerddon. Mae darnau arian a ffeindiwyd yn Segontium yn dangos bod milwyr yn y gaer allweddol hon tan OC394.

Yr angen i amddiffyn tiroedd ffrwythlon a llawn mwynau Môn sy'n esbonio'r preswyliad anarferol o hir hwn. Segontium oedd pencadlys milwrol a gweinyddol y gogledd-orllewin drwy gydol y cyfnod Rhufeinig.

Sicrhaodd adfeilion Segontium le iddi mewn chwedlau, ymhell ar ôl i'r milwr Rhufeinig olaf gefnu ar y gaer. Cyfeirir at Segontium ym Mreuddwyd Macsen, un o chwedlau'r Mabinogion.

Ni ddaeth arwyddocâd milwrol Caernarfon i ben ar ddiwedd y cyfnod Rhufeinig, oherwydd yn yr Oesoedd Canol sefydlwyd mwnt (twmpath y codwyd castell arno) Normanaidd ar lan aber afon Seiont ac yna, ar ddiwedd y drydedd ganrif ar ddeg, adeiladwyd castell enwog Edward I ynghyd â'r dref furiog sydd ynghlwm wrtho; ac yn olaf ym 1775 codwyd caer fach ger aber afon Menai.

Darllen Cefndir

Excavations at Segontium (Caernarfon) Roman Fort, 1975-1979', gan P. J. Casey a J. L. Davies. Cyhoeddwyd gan Council for British Archaeology (1993).

'Roman & Early Medieval Wales' gan C. J. Arnold a J. L. Davies. Sutton Publishing (2000).

'Segontium and the Roman Occupation of Wales' gan R. E. M. Wheeler. Yn Y Cymmrodor, cyf. 33 (1923).

Dyddiad yr erthygl: 9 Gorffennaf 2007

5 sylw

Sara Huws ar 14 Mawrth 2014, 16:17

Dear Roger,

It is my understanding that the collection once displayed in Segontium Museum is now under conservation at National Museum Cardiff. I will ask the curator to make sure and get back to you.

The new visitor centre at Segontium opened recently and visiting info can be found here: Segontium visitor centre.

Roger Pearse ar 14 Mawrth 2014, 15:51

Are the finds formerly held at the Segontium museum now held at the National Museum of Wales?

Roman legionnaire ar 27 Hydref 2009, 14:33

How sad that National Museums Wales has pulled the plug on funding for Segontium Museum - now due to shut down and close from November 2009. The result is that this unique and wonderful part of North Wales cultural heritage will no longer have a small and welcoming museum for visitors from across the world.

Instead it will no doubt be taken over and further vandalised by the alcoholics and drug users who are currently kept at bay by the dedicated on-site museum staff.

Shame on you National Museum of Wales!

Amgueddfa Cymru ar 14 Mai 2009, 11:44 (Staff Amgueddfa Cymru)

Dear Sprinkles,
We can confirm that there is a Roman fort in Segontium, and it is not a fake site. The information in this article has been checked by our curatorial officers at the Museum.
Please feel free to use any of the information on this site for your schoolwork.
Thank you for your interest in Amgueddfa Cymru
Graham Davies,
Curator, Virtual Museum, Amgueddfa Cymru - National Museum Wales

sprinkles ar 14 Mai 2009, 11:37

apparently this is a fake site. Please can you double check that all the information is correct because lots of my friends are using it for their schoolwork and now they can\\\'t use it because of this rumour. please investigate. Thankyou.

Gadael sylw


Gwerthuswch yr erthygl

Cynnwys:     

Delweddau:     

Arddull a darllenadwyedd: