Rhagor - darganfod byd o gasgliadau

Darganfod ceiniogau o gyfnod Edward Gyffeswr a Gwilym Goncwerwr mewn cae yn Sir Fynwy

[delwedd: Rhan o gelc y Fenni fel y'i darganfuwyd.]

Rhan o gelc y Fenni fel y'i darganfuwyd.

[delwedd: ]

Darnau arian wedi'u glanhau'n rhannol a'u glanhau'n gyfan gwbl. Mae pob un yn mesur tua 2cm (0.75 modfedd) ar draws.

[delwedd: Ceiniog Edward Gyffeswr a fathwyd gan Estan yn Henffordd, tua 1060. Mae'n mesur 1.9cm (0.75 modfedd) ar draws.]

Ceiniog Edward Gyffeswr a fathwyd gan Estan yn Henffordd, tua 1060. Mae'n mesur 1.9cm (0.75 modfedd) ar draws.

[delwedd: Olion cwdyn brethyn wedi'u cadw yn y mwyneiddiad. Mae'r ddelwedd hon yn dangos peth o'r gwnïad.]

Olion cwdyn brethyn wedi'u cadw yn y mwyneiddiad. Mae'r ddelwedd hon yn dangos peth o'r gwnïad.

Yn Ebrill 2002 ffeindiodd tri chwilotwr metal ddarganfyddiad heb ei ail mewn cae ger y Fenni, Sir Fynwy: celc gwasgaredig o 199 o geiniogau arian.

Roedd y celc yn cynnwys darnau arian y brenin Eingl-Sacsonaidd Edward Gyffeswr (1042-66) a Gwilym Goncwerwr, sef y Norman, Wiliam I (1066-87). Cafodd y rhan o Gymru lle y darganfuwyd y darnau arian ei chyfeddiannu yn fuan wedi i'r Normaniaid orchfygu Lloegr. Codwyd cestyll cynnar yng Nghaerllion a Chas-gwent ac mae'r celc yn dyddio o'r cyfnod cyn sefydlu tref gyfagos y Fenni yn y 1080au.

Pan gafodd ei ddarganfod roedd y celc wedi'i orchuddio â chrawen drwchus o waddodion haearn. Yn y gwaddodion hyn cafwyd hyd i olion defnydd oedd yn awgrymu bod y darnau arian mewn cwdyn brethyn yn wreiddiol. Ni wyddys p'un ai a oedd yr arian wedi'i guddio'n fwriadol, neu wedi'i golli, ond yr un peth sy'n sicr yw bod ei berchennog yn dlotach o lawer: byddai un swllt ar bymtheg a saith geiniog (16s 7c, neu £0.83c) gyfwerth â chyflog sawl mis yn hanes y rhan fwyaf o bobl.

Mae darnau arian Eingl-Sacsonaidd a Normanaidd yn ffynonellau hanesyddol unigryw: ar bob un datgelir enw'r lle y cafodd ei fathu a'r bathwr arian fu'n gyfrifol am y gwaith. Roedd y boblogaeth o fewn cyrraedd rhwydwaith o fathdai ar hyd a lled Lloegr (nid oedd bathdy yng Nghymru) a bob hyn a hyn câi'r arian a ddefnyddid ei gasglu ynghyd a'i ailfathu gan ddefnyddio cynllun newydd. Wrth reswm, roedd y brenin yn hawlio ei gyfran bob tro.

Mae celc y Fenni'n cynnwys cynnyrch 36 o fathdai hysbys, ynghyd â rhai cyhoeddiadau afreolaidd na ellir mo'u lleoli ar hyn o bryd. Darnau arian o fathdai'r ardal, megis Henffordd (34 darn) a Bryste (24), yw'r rhai mwyaf cyffredin; yn fwy niferus na'r rhai o fathdai mawr fel Llundain (19) a Chaer-wynt (20). Ar y llaw arall, ceir darnau arian unigol o fathdai bach fel Bridport (Dorset), neu rai pell i ffwrdd fel Thetford (Norfolk) a Derby. Mae celciau o orllewin Prydain yn brin iawn ac felly mae celc y Fenni wedi dwyn i'r amlwg nifer o gyfuniadau na chawsant eu cofnodi o'r blaen o ran bathdai, bathwyr arian a chyhoeddiadau.

Yn ôl pob tebyg, ni chawn wybod sut cyrhaeddodd y darnau arian hyn gornel cae yn Sir Fynwy ond, yn ogystal ag ychwanegu at ein gwybodaeth am arian bath, maent yn bwrw goleuni ar faterion ariannol yn yr ardal wedi'r goncwest Normanaidd.

Cafodd y celc, sydd ym meddiant Amgueddfeydd ac Orielau Cenedlaethol Cymru, ei ddatgan yn drysor o dan y ddeddfwriaeth gyfoes, ac mae'r darganfyddwyr wedi cael eu gwobrwyo.

Darllen Cefndir

Conquest, Coexistence, and Change. Wales 1063-1415 gan R. R. Davies. Cyhoeddwyd gan Wasg Prifysgol Rhydychen (1987).

The Norman Conquest and the English Coinage gan Michael Dolley. Cyhoeddwyd gan Spink and Son (1966).

Dyddiad yr erthygl: 4 Mai 2007

5 sylw

annonomous ar 31 Mawrth 2011, 09:46

this is a good website but i think there should be more info about the actual coins

Amgueddfa Cymru ar 21 Chwefror 2011, 15:39

Dear Olivia,

Many thank for your comment, apart form the references at the base of this article, there isn't another book I can think of that deals with Anglo-Saxon coins.

Essentially, from the time of Edgar's reform in the 970s there was only one design of coin legally current at only one time. Usual designs are a portrayal of the king on the one side, usually crowned and perhaps with other symbols of authority such as the sceptre seen in the article above.

The reverse bears (usually) a version of the cross - both as a Christian symbol and as a handy guide to cutting coins to make smaller denominations (halfpence, farthings).

The coins were struck at a network of mints, and name the offical responsible and the place of production; the network made the process of recoinage more straightforward in terms of accessibility of the mints.

Around the time of the Norman conquest the system seems to have broken down to a degree, in that hoards such as Abergavenny can contain examples from several of the most recent issue-periods.

As to where they found, this unfortunately cannot be publicly stated, other than to indicate the Abergavenny area.

If you have more specific questions I could do my best to answer them.
Hope this helps

Edward Besly, Numismatist, Amgueddfa Cymru

Olivia ar 21 Chwefror 2011, 11:58

Can i have more information of the Edward the Confessor coin eg. where they were found, what the symbols on them translate as and some background information.

Thank you.

Joe ar 16 Chwefror 2009, 09:44

I feel sorry for the bloke that lost em'.

john jones ar 3 Tachwedd 2008, 12:14

I was one of the three detectorists who found these coins. I wonder after over six years when these coins are going to be put on display for dthers to see and enjoy.

Gadael sylw


Gwerthuswch yr erthygl

Cynnwys:     

Delweddau:     

Arddull a darllenadwyedd: