Rhagor - darganfod byd o gasgliadau

Caerdydd, Metropolis Glo a Llongau

Ail Ardalydd Bute

[delwedd: Caerdydd: y porthladd cynddiwydiannol.]

Caerdydd: y porthladd cynddiwydiannol. Dwy slŵp ar lannau afon Taf, fel y'u portreadwyd gan Paul Sandby yn 1776.

Yn 1862, allforiwyd 2,000,000 o dunelli metrig o lo o Ddociau Caerdydd; erbyn 1913 roedd y cyfanswm hwn wedi codi i 10,700,000 tunnell fetrig. Y cyfnod hwn oedd yr oes aur cyn dirwasgiad y 1930au.

Caerdydd, heb os, oedd tref ffyniannus Prydain ar ddiwedd y cyfnod Fictoraidd. Am ychydig flynyddoedd cyn y Rhyfel Byd Cyntaf roedd y tunelli o gargo a drafodwyd yn y porthladd yn drech na thunelledd Llundain neu Lerpwl. Eto i gyd, ddiwedd y ddeunawfed ganrif, roedd '...two sloops trading to Bristol on alternate days' yn ddigon i drafod masnach Caerdydd! Beth fu'n gyfrifol am y trawsnewidiad hwn?

Twf y diwydiant haearn ym mlaenau cymoedd de Cymru fu'r sbardun gwreiddiol i ddatblygiad Caerdydd fel porthladd. Yn 1794, cwblhawyd Camlas Morgannwg a gysylltai Caerdydd â Merthyr, ac yn 1798 adeiladwyd basn yn cysylltu'r gamlas â'r môr. Bu'r galw cynyddol am gyfleusterau doc priodol yn fodd i ddarbwyllo ail Ardalydd Bute, tirfeddiannwr mwyaf blaenllaw Caerdydd, i hyrwyddo'r gwaith o adeiladu Doc West Bute, a agorwyd ym mis Hydref 1839. Prin ddwy flynedd yn ddiweddarach, agorwyd Rheilffordd Dyffryn Taf.

Glo ddisodli haearn

[delwedd: Caerdydd: y porthladd diwydiannol. Awyrlun yn dangos y dociau gorffenedig yn eu cyfanrwydd tua 1948.]

Caerdydd: y porthladd diwydiannol. Awyrlun yn dangos y dociau gorffenedig yn eu cyfanrwydd tua 1948.

O'r 1850au ymlaen, dechreuodd glo ddisodli haearn fel sylfaen diwydiannol de Cymru, pan ddechreuwyd cloddio gwythiennau dwfn Cwm Rhondda a Chwm Cynon. Ymhen dim o dro, glo rhydd de Cymru fyddai i gyflenwadau egni'r byd yr hyn yw olew heddiw, ac mor gynnar â 1862 câi 2 filiwn o dunelli metrig ei allforio. Agorwyd doc ychwanegol, yr East Bute, yn 1859, ond yn dilyn marwolaeth yr ail Ardalydd yn 1848 roedd ymddiriedolwyr Stad Bute yn orofalus ac yn gyndyn i fuddsoddi mewn cyfleusterau doc newydd.

Arweiniodd y rhwystredigaeth yn sgil y diffyg datblygu yng Nghaerdydd at agoriad dociau cystadleuol ym Mhenarth yn 1865 a'r Barri yn 1889. Yn y pen draw, bu'r datblygiadau hyn yn gymhelliad i Gaerdydd weithredu a gwelwyd agor Doc y Rhath yn 1887, a Doc y Frenhines Alexandra yn 1907. Erbyn hynny, câi oddeutu 9 miliwn o dunelli metrig o lo y flwyddyn ei allforio, llawer ohono yn howldiau llongau cargo a oedd yn eiddo i berchnogion lleol.

Cargoau o lo

[delwedd: Un o longau cargo nodweddiadol Caerdydd - SS Pontwen, a adeiladwyd yn 1914.]

Un o longau cargo nodweddiadol Caerdydd - SS Pontwen, a adeiladwyd yn 1914.

Llong ager gyntaf Caerdydd oedd y llong fach Llandaff a adeiladwyd yn 1865, a hon oedd y gyntaf o fflyd o longau ager a dyfodd yn gyflym ddiwedd y bedwaredd ganrif ar bymtheg. Erbyn 1910, roedd tua 250 o longau cargo a oedd yn eiddo i gwmnïau adnabyddus megis Cory, Morel, Radcliffe, Tatem a Reardon Smith, oll o Gaerdydd. Bob dydd, arferai penaethiaid y cwmnïau hyn gwrdd yn y Gyfnewidfa Lo ysblennydd yn Sgwâr Mount Stuart er mwyn trefnu cargoau o lo ar gyfer eu llongau. Roedd y fasnach hon yn ei hanterth yn 1913, pan allforiwyd 10.7 miliwn o dunelli metrig o lo o'r porthladd.

Rhyfel Byd Cyntaf

[delwedd: Cyfnod y dirwasgiad. Llongau segur yn nociau Caerdydd tua 1930.]

Cyfnod y dirwasgiad. Llongau segur yn nociau Caerdydd tua 1930.

Wedi'r Rhyfel Byd Cyntaf, roedd bri mawr ar y fasnach longau yng Nghaerdydd, ac yn 1920 roedd 122 o gwmnïau llongau mewn bod. Fodd bynnag, byrhoedlog fu'r cyfnod ffyniannus; roedd pwysigrwydd olew fel tanwydd llongau ar gynnydd ac ymhen dim o dro sicrhaodd telerau Cytundeb Versailles fod digonedd o lo iawn rhad yr Almaen ar gael ledled Ewrop. Erbyn 1932, pan oedd y dirwasgiad yn ei anterth, câi llai na 5 miliwn o dunelli metrig o lo ei allforio ac roedd dwsinau o longau a oedd yn eiddo i berchnogion lleol yn segur. Mewn gwirionedd, ni lwyddodd Caerdydd i ailgodi ar ei thraed wedi'r cyfnod o ddirwasgiad ac, er gwaethaf prysurdeb mawr y porthladd yn ystod yr Ail Ryfel Byd, gostwng fu hanes yr allforion glo, masnach a ddaeth i ben yn gyfan gwbl yn 1964.

Porthladd Caerdydd heddiw

[delwedd: Caerdydd: y porthladd wedi'i drawsffurfio.]

Caerdydd: y porthladd wedi'i drawsffurfio. Bellach, saif datblygiadau adwerthol modern yn y man lle yr arferai glo gael ei allforio i bedwar ban byd.

Heddiw, mae pryd a gwedd porthladd Caerdydd yn gwbl wahanol i'r hyn ydoedd ganrif yn ôl. Trawsffurfiwyd y glannau yn gyfan gwbl gan yr argae sy'n cronni afonydd Taf ac El'i, gan greu llyn dŵr croyw mawr. Bellach, saif fflatiau drudfawr lle yr arferai craeniau glo sefyll, a disodlwyd tafarnau garw'r gymdeithas forwrol gan fistros parchus. Dau ddoc yn unig, y Rhath a'r Frenhines Alexandra, a gaiff eu defnyddio, ac er eu bod yn ffynnu - diolch i'w diddordebau byd-eang - dim ond dau gwmni llongau sydd ar ôl.

Hyd heddiw, mae rhywfaint o fasnach mewn coed, olew, sgrap a chynwysyddion, ond mae'r dyddiau pan oedd y porthladd yn llawn llongau cargo dan orchudd o lwch glo wrth iddynt lwytho'r 'diemyntau du' a ddeuai o gymoedd de Cymru, wedi hen fynd heibio.

Darllen Cefndir

Cardiff and the Marquesses of Bute, gan John Davies. Cyhoeddwyd gan Wasg Prifysgol Cymru (1981).

Cardiff Shipowners, gan J. Geraint Jenkins a David Jenkins. Cyhoeddwyd gan Amgueddfeydd ac Orielau Cenedlaethol Cymru (1986).

Coal Metropolis: Cardiff, 1970-1914, gan Martin Daunton. Cyhoeddwyd gan Wasg Prifysgol Caerlŷr (1977).

Dyddiad yr erthygl: 18 Ebrill 2007

7 sylw

don geraldos ar 12 Chwefror 2013, 21:33

Was Cardiff THE boom town of late Victorian Wales?

"In 1881, Barry had 484 inhabitants, after an 1884 Parliamentary Act authorising the construction of a docks and railway link, the town grew to over 27,000 by 1901." (Davies, John; Jenkins, Nigel (2008). The Welsh Academy Encyclopaedia of Wales. Cardiff: University of Wales Press.)

Was Cardiff the Coal Metropolis of the World?

"Trade grew from one million tons in the first year, to over nine million tons by 1903, and as early as 1892 {Barry Dock] was handling a third more coal than Cardiff Docks. The port was crowded with ships and had flourishing ship repair yards, cold stores, flour mills and an ice factory. By 1913 Barry was the largest coal exporting port in the world handling 4000 ships and 11 million tons of coal."

ken kuhnell ar 13 Gorffennaf 2012, 20:49

glad to see someone put the record straight, Barry shipped out over 11 million tons of coal in 1913, Cardiff shipped out ONLY 10.7 million tons, Barry holds the record for the shipment of coal over a 12 month period.

whitehouse ar 23 Awst 2010, 09:25

i have a photo of the tug majestic in swansea bay 1933 i think it was captained by maurice colwill.

Arthur Reynolds ar 6 Ionawr 2010, 10:53

i am the grandson of arthur chappel reynolds
that sold the Portreath Harbour and ships
Maralie Brideen Isleman Florence Reynolds
to Beynon Shipping co
I know the date was in the late 1930 s

The reynolds came from charlestown cornwall
and were sailing ship owners between
Charlestown and the Italian ports ofCharlestown and Marina di carrara and
civvitevechia.
They were related to the trewellah family and
shipped the first railway equipewmnt to build the first railways in italy
sicily and bologna to verona lines.

Amgueddfa Cymru ar 19 Hydref 2009, 10:45

Dear Allen and David:
You may find the following page of interest, it details information sources for researching maritime history:
http://www.museumwales.ac.uk/en/2327/

Many thanks for your interest in Amgueddfa Cymru.

Allen Forster ar 19 Hydref 2009, 10:38

Hi,

I enjoyed reading the website and am attempting to find information on The Beynon Shippin Company of Cardiff who opeerated coasters to the Cornish port of Portreath until the late 1960s. Beynon owned Portreath harbour until selling it to the local authority for a peppercorn payment of 1 in 1981. Can you help me with any info on this company and does it still operate?

Thank you for your attention and interest.

David Morris ar 23 Medi 2009, 15:50

I am anxious to trace the history of a shipping company that operated out of Cardiff in the 1920s, believe they went out of business with the depression. Owners were \"Morris\" but that is about all I know. If there is anyone who can shed any light on the operation I would be most grateful.
*email removed*

Thank you.

David Morris.

Gadael sylw


Geirfa

Slŵp
Math o gwch hwylio a nodweddir gan un mast, un prif hwyl ac un hwyl flaen.

Llong Gargo
Stemar fasnachol i'w llogi, heb amserlen reolaidd.

Gwerthuswch yr erthygl

Cynnwys:     

Delweddau:     

Arddull a darllenadwyedd: