Rydych chi yn: Archwilio'r Casgliadau > Ymrysonfa'r Gladiatoriaid - Darganfyddiadau yn Amffitheatr Rhufeinig Caerllion

Ymrysonfa'r Gladiatoriaid - Darganfyddiadau yn Amffitheatr Rhufeinig Caerllion

Mrs T. V. Wheeler yn sefyll wrth fynedfa B yr amffitheatr yn ystod y gwaith cloddio.
Mrs T. V. Wheeler yn sefyll wrth fynedfa B yr amffitheatr yn ystod y gwaith cloddio.
Ailgread o amffitheatr Caerllion
Ailgread o amffitheatr Caerllion gan Alan Sorrell. Dangosir yr amffitheatr fel strwythur gwaith maen i'w uchder llawn.
Sut y gallai'r amffitheatr fod wedi edrych mewn gwirionedd. Llun gan Dale Evans (1988) ar sail ailgread gan R. A. Anderson (1981). Cadw: Henebion Cymru, Hawlfraint y Goron.
Sut y gallai'r amffitheatr fod wedi edrych mewn gwirionedd. Llun gan Dale Evans (1988) ar sail ailgread gan R. A. Anderson (1981). Cadw: Henebion Cymru, Hawlfraint y Goron.
Milwyr yn Caerleon
Milwyr yn Caerleon

Wrth ymyl y gaer Rhufeinig yn Nghaerllion, ger Casnewydd, mae olion amffitheatr hirgrwn sydd wedi ei gadw'n dda. Ei enw mewn chwedloniaeth leol yw Bord Gron y Brenin Arthur. Cloddiwyd yn amffitheatr gan Dr Mortimer Wheeler, Ceidwad Archaeoleg wedyn Cyfarwyddwr yr Amgueddfa Genedlaethol, yn y 1920au. Mae ailgreadau Wheeler am olwg tebygol yr amffitheatr wedi cael eu diystyrru ers hynny am fod darganfyddiadau diweddarach wedi gwneud i bobl feddwl eto am adeiladwaith y safle gwreiddiol.

Sicrhau cyllid ar gyfer y gwaith cloddio

Dechreuodd Wheeler ei raglen helaeth o waith cloddio yng Nghaerllion trwy fanteisio ar y cysylltiadau â'r Brenin Arthur yn y wasg er mwyn denu nawdd. Cytunodd y Daily Mail i dalu £1,000 am hawliau unigryw ac adroddiadau dyddiol ar ddadorchuddio Brod Gron y Brenin Arthur. Yn y pen-draw, treblodd y papur newydd ei gynnig gwreiddiol a chyflwynodd yr olion a gloddiwyd i'r Swyddfa Gwaith (rhagflaenydd Cadw: Henebion Cymru) fel heneb cenedlaethol.

Cynllunio a chloddio

Ym 1926, derbyniodd Wheeler swydd fel Ceidwad Amgueddfa Llundain. Roedd hyn yn golygu nad oedd modd iddo barhau i chwarae rhan uniongyrchol yn y gwaith cloddio, ond roedd nawdd y Daily Mail yn golygu brys a gorfodaeth, felly cymrodd ei wraig, Tessa, yr awenau. Bob nos, roedd angen anfon stori oedd yn haeddu sylw am ddarganfyddiadau'r diwrnod at y Daily Mail, gyda phenawdau cyffrous fel 'Where Gladiators Fought'.

Strwythur o bridd a gwaith maen

Ar ôl cwblhau'r gwaith cloddio ac archwilio 30,000 tunnell o bridd a'i symud o'r safle, daeth y cloddwyr i'r casgliad bod yr amffitheatr wedi cael ei adeiladu tua OC 80, sawl blwyddyn ar ôl sefydlu'r brif gaer yng Nghaerllion. Yn yr adroddiad ar y canfyddiadau a gyhoeddwyd ym 1928, ailadeiladwyd yr amffitheatr fel strwythur o bridd a gwaith maen gydag awditoriwm a gynhaliwyd gan waliau mewnol ac allanol o waith maen, â bwtresi i'w hategu. Yn ôl y cyfrifiadau a wnaed, byddai'n rhaid i wal wreiddiol yr arena godi i uchder o bedwar metr a rhaid i'r wal allanol fod tua deg metr o uchder. Mae hi bron yn sicr mai seddi pren oedd yna, am na ffeindiwyd unrhyw dystiolaeth o seddi cerrig.

Ym 1939, dangosodd J. A. Wright, peintiwr ailgreadau archaeolegol adnabyddus, yr amffitheatr o waith maen i'w uchder llawn.

Theori newydd

Ym 1962, cloddiodd George Boon (a fu'n Geidwad Adran Archaeoleg yr Amgueddfa'n ddiweddarach) ffos fach yng nghlawdd yr amffitheatr, gan beri i bobl feddwl o'r newydd am y ffordd y cafodd y strwythur mawr ei adeiladu.

Datguddiwyd strwythur gwreiddiol y clawdd yn agos iawn at wyneb y tir, felly mae'n rhaid nad oedd y cloddiau rhyw lawer yn uwch na heddiw. Roedd pyllau metr sgwâr a metr o ddyfnder wedi eu torri yn wyneb y cloddiau. Daeth Boon i'r casgliad taw estyll mawr oedd wedi bod yn y pyllau hyn, gan greu stand mawr agored o bren. Ers y darganfyddiad, mae'r ailgreadau o'r amffitheatr wedi cael eu hail-wneud gan ddangos rhan isaf o waith maen a strwythur uwch o bren.

Gwelir amffitheatr o adeiladwaith tebyg ar Golofn Trajan yn Dobreta, canolfan y Rhufeiniaid wrth y bont dros afon Donwy yn Romania.

Amcangyfrifwyd bod rhyw 6,000 o seddi yn y grandstand pren yng Nghaerllion, sef digon o le i'r lleng gyfan fwy neu lai. Er bod y digwyddiadau yn yr amffitheatr dipyn yn llai gwaedlyd heddiw, mae'r ailgreadau dramatig a'r digwyddiadau cyson yn dal i ddenu cynulleidfaoedd mawr heddiw.

Dyddiad yr erthygl: 18 Ebrill 2007

+ Dangos sylwadau

---

Gadael sylw


Geirfa

Amffitheatr
Adeilad cyhoeddus o'r cyfnod Clasurol (cysylltiedig â Rhufain hynafol yn arbennig) a ddefnyddiwyd ar gyfer gwylio chwaraeon, gêmau ac arddangosfeydd.

Gladiator
Ymladdwr proffesiynol neu garcharor a fyddai'n ymladd mewn brwydrau angheuol i ddiddanu'r cyhoedd.

Erthygl gwreiddiol

Cliciwch i lawrlwytho'r erthygl gwreiddiol.

Gwerthuswch yr erthygl

Cynnwys:
starstarstarstarstar

Delweddau:
starstarstarstarstar

Arddull a darllenadwyedd:
starstarstarstarstar