Rhagor - darganfod byd o gasgliadau

Swyddfa Bost lleiaf Cymru yn Sain Ffagan Amgueddfa Werin Cymru

Ym 1992 cludwyd swyddfa bost leiaf Cymru o Flaenwaun i'r Amgueddfa. Diolch i garedigrwydd cyllidwyr y project, Post Office Counters Ltd, datgymalwyd yr adeilad bach brics, ac fe'i symudwyd i Sain Ffagan Amgueddfa Werin Cymru, lle cafodd ei ail-adeiladu gan dîm arbenigol yr Amgueddfa.

Mae swyddfeydd post y pentref wedi chwarae ran bwysig ym mywyd cymunedol Cymru dros y 90 mlynedd ddiwethaf. Erbyn y 1950au roedd gan bron bob pentref ei changen ei hun, a oedd yn fan i ddosbarthu'r post, casglu parseli ac i bobl ymgynnull i glywed y newyddion lleol. Byddai ymweliadau rheolaidd y postmon cefn gwlad ar ei feic, ac yn ddiweddarach mewn Morris Minor coch neu fan Fordson, yn helpu trigolion y cymunedau gwledig i gadw mewn cysylltiad â'i gilydd.

[delwedd: Swyddfa Bost lleiaf Cymru, yn Blaenwaun, Dyfed]

Swyddfa Bost lleiaf Cymru, yn Blaenwaun, Dyfed

[delwedd: Swyddfa Bost Blaenwaun yn Sain Ffagan Amgueddfa Werin Cymru]

Swyddfa Bost Blaenwaun yn Sain Ffagan Amgueddfa Werin Cymru

Swyddfa Bost y Wlad

Wrth gwrs, pur anaml byddai adeiladau swyddfeydd post cefn gwlad mor drawiadol â'r rhai trefol. Fel rheol lleolwyd hwy yng nghornel siop y pentref neu mewn ystafell flaen tŷ. Weithiau gwerthai'r swyddfeydd post hyn amrywiaeth o eitemau, ond dibynnai rai'n llwyr ar werthu stampiau, archebion post, trwyddedi a thystysgrifau cynilion, a oedd yn unig ffynhonnell incwm iddynt.

Roedd Swyddfa Bost Blaenwaun, a leolir tuag wyth milltir i'r gogledd o Hendy-gwyn, Dyfed, yn fusnes o'r fath. Fe'i adeiladwyd ym 1936 gan y saer maen Evan Isaac, a'i saer o gefnder, David Williams. Rhedwyd y Swyddfa Bost, yn ogystal â thafarn y Lamb ar draws y ffordd, gan Mrs Hannah Beatrice Griffiths (Isaac gynt), merch Evan Isaac, a'i gŵr.

Bob dydd cludwyd y post o Hendy-gwyn cyn cael ei ddidoli ar fainc isel yn ystafell gefn y Swyddfa Bost. Dosbarthwyd y post i'r gymuned leol gan Mrs Griffiths, a fyddai'n ymgymryd â'r siwrne wyth milltir ar gefn beic cyn croesi'r ffordd i weithio yn y dafarn. Medrai unrhyw gwsmeriaid a gyrhaeddai i'r Swyddfa Bost tra bod Mr a Mrs Griffiths yn gweithio yn y dafarn wasgu botwm a fyddai'n canu cloch y tu ôl i'r bar.

Roedd gan y Swyddfa Bost, a fesurai cwta 5 metr o hyd a 2.9 metr o led, ddwy ystafell: ystafell wasanaethu allanol yn cynnwys cownter, a swyddfa fewnol neu ystafell ddidoli yn cynnwys lle tân bach a mainc o dan y ffenest. Gwahanwyd yr ystafelloedd gan bared pren. Peintiwyd y waliau mewnol yn frown i uchder o tua un metr uwch y llawr, a lliw hufen at y to, a llinell drwchus ddu rhwng y ddau.

Y tu allan, uwch ffenest yr ystafell wasanaethu, gosodwyd arwydd a wnaed o ddalen tun trwchus wedi'i pheintio ag arni'r geiriau: BLAENWAUN POST OFFICE. Gosodwyd blwch post bach ar y wal rhwng y ffenest a'r fynedfa.

Yn y dyddiau cynnar, roedd ffôn ar y cownter at ddefnydd y Swyddfa Bost ac, efallai, at ddefnydd y pentrefwyr yn ogystal. Yn ddiweddarach, gosodwyd ciosg cyhoeddus y tu allan i'r adeilad bach. Roedd yna hefyd Dderbynnydd o'r Adran Ryfel yn y swyddfa er mwyn derbyn negeseuon brys ar adegau o argyfwng.

Yn dilyn marwolaeth Mr Griffiths yn y 1960au cynnar, symudwyd y busnes i fyngalo newydd a adeiladwyd gan ei ferch, Mrs Evanna James. Bu'r hen Swyddfa Bost yn wag o'r amser hwnnw tan y cynigiwyd hi i'r Amgueddfa ym 1991.

Mae modd ymweld â hi yn adran 'pentref' amgueddfa awyr agored Sain Ffagan Amgueddfa Werin Cymru, ger y popty a siop y teiliwr. Adferwyd hi i'r golwg oedd arni yng nghyfnod y rhyfel, ac mae'n cynrychioli cyfnod yn hanes Cymru na ddangosir gan unrhyw un o adeiladau eraill yr Amgueddfa.

Dyddiad yr erthygl: 1 Ionawr 2008

12 sylw

David Davies ar 10 Mehefin 2014, 21:39

I am related to Beatrice
She was my grandfathers brothers wife
I believe that she was Anna and not Hannah ???
My wife currently doing family research,
The name is a census error we believe.
Emma Griffiths, would love to know, how you are related to me, who are your parents

lolly ar 1 Gorffennaf 2011, 09:14

wow amazing

Amgueddfa Cymru ar 1 Hydref 2010, 10:16

Dear Alan, thank you for your comment - No, none of the buildings that have been moved to St Fagans were listed.

In fact, it is one of the prerequisites that we only move non-listed, threatened buildings.

That said, several buildings have been listed once they have been re-built here - listed as examples of traditional buildings that have been re-erected in an open-air museum!

Gerallt Nash, Senior Curator, Historic Buildings.

Alan James ar 1 Hydref 2010, 09:00

Were any of the historic buildings classed as "listed buildings" before they were moved?

sally skinner ar 4 Chwefror 2010, 15:17

I found this info fasinating. Poor Mrs Griffiths seemed to work so hard as well as bringing up a family.Alot of women did not have it easy in the old days, we realy should count our blessings.

Dawn Davis, Australia ar 4 Ionawr 2010, 11:45

Several years ago we visited this fantastic place. The memories are still with us now, some ten years later. Very well worth spending a whole day here, as we did.

aimee and angharad jones (: ar 14 Ebrill 2009, 08:56

this was a very interesting piece of information. I thuroughly enjoyed read it (: the visit to the museum was more than helpfull to me, as i have to visit one to complete my key skills at college.

xx

emma griffiths ar 14 Ebrill 2009, 08:55

my great grandad and grandmother's post office!!
x

jon lennon ar 20 Ionawr 2009, 14:25

its amazing i can not wait to go again

steven carvell ar 19 Ionawr 2009, 10:00

i love it

Daphne G Davies ar 3 Tachwedd 2008, 12:14

Sir/Madam, I wrote a comment but because I went further down and decided to e-mail the article to myself for easy keeping;my comment went with the wind. I was unable to re-read the comment or save it so I apologise that I shall not send more than thank you today for saving a way of Welsh life, yet again, for the future to see. Just one of our hundreds of Post Offices.Sincerely

Amgueddfa Cymru ar 3 Tachwedd 2008, 12:14

Dear Daphne - apologies that you original comment disappeared before you could send it, we appreciate your thoughts and feedback and are glad you found the site to be of interest.

Gadael sylw


Gwerthuswch yr erthygl

Cynnwys:     

Delweddau:     

Arddull a darllenadwyedd: