Rhagor - darganfod byd o gasgliadau

Pan Ymosododd y Llychlynwyr ar Ogledd Cymru

[delwedd: Darnau o ingotau arian a breichdorchau o'r 10fed ganrif]

Darnau o ingotau arian a breichdorchau o'r 10fed ganrif

Mae cofnodion hanesyddol yn sôn am gyfres o ymosodiadau brawychus gan oresgynwyr Llychlynnaidd ar arfordiroedd Prydain, Ffrainc a'r Iwerddon yn negawd olaf yr 8fed ganrif.

Digwyddodd y cyrch cyntaf ar Gymru i gael ei gofnodi yn 852, a gwyddwn i'r Llychlynwyr ymosod ar Ynys Môn a Gwynedd o 854 ymlaen. Rhodri Mawr, Brenin Gwynedd (844-78) oedd arweinydd y gwrthsafiad i'r ymosodiadau hyn, ac fe laddodd bennaeth y Daniaid, Gorm, yn 855.

Yn 903 daeth y Llychlynwyr i Ynys Môn wedi iddynt gael eu herlid o Ddulyn. Yn ôl cofnodion y Gwyddelod a'r Cymry, methiant fu eu hymdrechion i sefydlu troedle yng Nghymru, a bu'n rhaid iddynt hwylio ymlaen i Gaer. Anrheithiwyd Ynys Môn gan y Llychlynwyr eto yn 918.

Bu ymosodiadau cyson ar yr ynys yn ystod ail hanner y 10fed ganrif; adeiladodd Olaf o Ddulyn gastell o'r enw 'Castell Olaf' neu 'Castell Bon y Dom' tua'r flwyddyn 1000.

Bellach, mae'r darlun hanesyddol unochrog hwn o'r Llychlynwyr yn brawychu'r wlad wedi cael ei drawsnewid gan archeoleg. Roedd y Llychlynwyr yn sicr yn elyniaethus a threisgar ar brydiau, ond gweld eu cyfle a wnaent yn aml. Mewn rhai ardaloedd, ymsefydlodd y Llychlynwyr yn amaethwyr heddychlon, a dengys tystiolaeth archeolegol eu bod yn wladychwyr, masnachwyr, a chrefftwyr medrus.

Hyd heddiw, natur ymsefydliad y Llychlynwyr yng Nghymru, ac ar Ynys Môn yn enwedig, yw un o ddirgelion mwyaf archeoleg yr Oesoedd Canol cynnar. Amlygir hyn wrth blotio'r mesuriad Llychlynnaidd - 'un diwrnod o hwylio' o Ynys Manaw, Dulyn, Caer a Chilgwri, gan eu bod i gyd yn cyfarfod yn nyfroedd Ynys Môn.

Y Llychlynwyr yn enwi Ynys Môn

Mae'r dystiolaeth ffisegol am y Llychlynwyr yng Nghymru'n llai pendant, hyd yn oed. Gwyddom fod y Llychlynwyr yn gyfarwydd ag Ynys Môn oherwydd rhoddwyd enwau o darddiad Sgandinafaidd i'r nodweddion arfordirol amlwg a ddefnyddiwyd ganddynt fel cymorth wrth fordwyo: Onguls-ey ei hun, sy'n ymgorffori enw personol yn ôl y traddodiad - arweinydd Llychlynnaidd mae'n debyg, The Skerries (Ynysoedd y Moelrhoniaid), Piscar, Priestholm (prestaholmr) ac Osmond's Air ger Biwmares, sy'n tarddu o'r enw Asmundr & eyrr, traethell raean ger y môr.

Dadorchuddio tystiolaeth o'r Llychlynwyr yng Nghymru

Am ddarlun mwy gwirioneddol o'r Llychlynwyr yng Nghymru, rhaid troi at archeoleg. Darganfuwyd y rhan fwyaf o'r darnau arian Llychlynnaidd a ganfuwyd yng Nghymru mewn ardaloedd arfordirol. Canfuwyd dau gelc ym mynachlog Sant Deiniol, Bangor, un yn dyddio o tua 925, a grŵp bach o geiniogau a osodwyd yno tua 970. Gosodwyd celc ceiniogau Bryn Maelgwn, ger Llandudno yn y 1020au canol, ac fe allai fod yn ysbail Lychlynnaidd yn hytrach na chynilion lleol; ac fe ganfuwyd celc hynod o bum breichdorch arian cyflawn yn y 19eg ganrif ar Draeth Coch, Ynys Môn.

Anheddiad Oes y Llychlynwyr yn Llanbedrgoch

Un o'r safleoedd archeolegol mwyaf diddorol o gyfnod y Llychlynwyr yw Llanbedrgoch, ar Ynys Môn, ac mae gwaith ymchwil gan Amgueddfa Cymru wedi cyfrannu tuag at ddatgelu natur bywyd yn Oes y Llychlynwyr, sydd wedi bod yn ddirgelwch i ysgolheigion ers degawdau.

Dyddiad yr erthygl: 2 Ebrill 2007

2 sylw

Chris Jones ar 30 Gorffennaf 2013, 16:32

Yes the celts that had settled in most of what we now know as Wales lost any contact with other celts because of the terraine, mountains woods etc, therefor they held onto there customs and traditions such as a the very old languge of Welsh. Other celtic tribes in England had interacted with each other as wel as Saxon invaders and later Normans.

Luke Griffiths ar 3 Tachwedd 2008, 12:14

Please can you write about the differences between england and wales in the year 1000 ?

Gadael sylw


Geirfa

Llychlynwyr
Diwylliant a darddodd yn Sgandinafia (bellach Norwy, Denmarc, Sweden a Gwlad yr Iâ) tua chanol yr 8fed ganrif OC. Roedd y Llychlynwyr yn goncwerwyr ffyrnig, yn archwilwyr dewr, ac yn grefftwyr dawnus, a oresgynnodd ac a wladychodd nifer o wledydd ar draws Gorllewin Ewrop.

Ble mae...

Llanbedrgoch

Ewch i'r lleoliad hyn yn Google maps

Erthygl gwreiddiol

Cliciwch i lawrlwytho'r erthygl gwreiddiol.

vikings in north wales.pdf
1371 KB

Gwerthuswch yr erthygl

Cynnwys:     

Delweddau:     

Arddull a darllenadwyedd: