Datblygu'r project

Mae dyddiadau radiocarbon yn hanfodol i'n dealltwriaeth o hanes cynnar Cymru a'r Gororau. Ond, gall fod yn anodd cadw golwg ar yr holl ddyddiadau sy'n berthnasol i ardal yr astudiaeth hon. Nod y project yma yw mynd i'r afael â'r broblem.

Dechreuwyd creu cronfa ddata radiocarbon Cymru a'r Gororau yn 2006 a chafwyd tri cham datblygu:

Cam 1. Project arbrofol chwe mis o hyd a ddefnyddiwyd i fireinio gwahanol fethodolegau casglu data.

Cam 2. Project cyflawn a oedd yn cynnwys y ffynonellau cyhoeddedig o 1958–2007.

Cam 3. Rhaglen barhaus i gadw golwg ar gyhoeddiadau newydd a diweddaru'r gronfa ddata gyfredol.

Cam 1: y project arbrofol (Meh–Tach 2006)

Diffiniwyd ardal astudio'r project fel Cymru a'r siroedd yn Lloegr sy'n ffinio ar y tir neu sy'n agos o groesi'r môr (o Wlad yr Haf i Swydd Gaerhirfryn). Diffiniwyd yr ardal hon gan ddefnyddio fersiwn digidol o'r Is-siroedd Watsonaidd, a dylid nodi nad yw'r rhain yn cymharu'n union â ffiniau'r siroedd modern.

Ucheldiroedd
Mae ucheldiroedd Exmoor, Rhosydd Gogledd Dorset a Gwastadedd Caersallog yn ffinio i'r de ag ardal yr astudiaeth. I'r dwyrain mae dyffryn afon Hafren, ac i'r gogledd mae'r Penwynion.
Ardal yr astudiaeth
Ardal yr astudiaeth sy'n cynnwys Cymru gyfan, 16% o Loegr a bron i 20% o ehangdir Prydain.

Nod y project arbrofol oedd cynhyrchu cronfa ddata wedi'i chyfeirio'n llawn o ddyddiadau radiocarbon yn ymwneud ag ardal yr astudiaeth. Rhagwelwyd y byddai'n cynnwys un cofnod fesul dyddiad radiocarbon, gyda'r cofnod hwnnw'n cynnwys canlyniadau terfynol pob dadansoddiad, yn ogystal â manylion gwerth y dyddiad o ran dehongliad. Daeth y project i'r casgliad bod yr uchelgais hwn yn ddiffygiol am ddau reswm.

1. Trawsgrifiad anghywir

Cyhoeddwyd sawl dadansoddiad â mwy nag un gyfres o ddyddiadau a / neu wallau. Ar 5 Rhagfyr 2007, o'r 2,779 o ddadansoddiadau sydd wedi'u cyhoeddi fwy nag unwaith, mae'r broblem yma'n berthnasol i 593 (21.3%) ohonynt. Gellir datrys 383 o'r rhain trwy adolygu rhestr o ddyddiadau labordy a gyhoeddwyd yn Radiocarbon neu Archaeometry, ond o ran y 7.6% sy'n weddill, ni ellir datrys penderfyniadau o ran 2,779 o'r rhain o ffynonellau sydd wedi'u cyhoeddi.

2. Amwysterau o ran dehongliad

Mae dyddiadau radiocarbon yn cael eu dyfynnu at wahanol ddibenion gan wahanol bobl – ni allai un cofnod sicrhau eu gwahanol werthoedd deongliadol. Er enghraifft, mae GrN-1245 wedi'i ddyfynnu fel un sy'n rhoi dyddiad Rhyng-gyfnod Upton Warren (Campbell 1977, tabl 5), ac amgylchedd heb goed (Vogel and Zagwijn 1967, 80), yn ogystal â chasgliad o grethyll tri phigyn (Stuart 1982, 154).

O ganlyniad, pan ddechreuwyd ail gam y project, penderfynwyd newid o un cofnod fesul dyddiad radiocarbon, i un cofnod fesul cyfeiriad at ddyddiad radiocarbon. Fel hyn, gellid cofnodi'r holl amrywiadau oedd wedi'u cyhoeddi yng nghanlyniadau rhifol y dehongliad radiocarbon ac yn y dehongliad o bob dyddiad.

Cam 2: cadw cofnod o hen lenyddiaeth (Rhag 2006–Tach 2007)

Er mwyn bod mor gynhwysfawr â phosibl, chwiliwyd pob cyfnodolyn a chyfres monograff oedd yn debygol o fod yn berthnasol i ardal yr astudiaeth o ddiwedd y 1950au hyd heddiw. Roedd hyn yn cynnwys dros 3,000 o gyfrolau.

Dyrannwyd cofnod yn y gronfa ddata i bob cyfeiriad at ddyddiad radiocarbon. Nodwyd unrhyw ddyfyniadau eraill oedd yn debygol o gynnwys dyddiadau radiocarbon hefyd, a'u chwilio i roi cyfanswm o 12,500 o gofnodion sy'n dyfynnu o dros 1,260 o lyfrau ac erthyglau.

Cam 3: cadw golwg ar lenyddiaeth newydd (Rhag 2007– )

Ar ôl chwilio'r llenyddiaeth oedd ar gael eisoes, cychwynnwyd ar broses o gynnal a dilysu'n barhaus. Caiff y cam hwn o'r project ei gyflawni trwy adolygu cyfnodolion newydd a ffynonellau cyhoeddedig eraill yn barhaus. Caiff y data sydd eisoes ar gael yn y gronfa ddata ei dilysu hefyd trwy ail-wirio a safoni.

Llyfryddiaeth

Campbell, J. B. (1977) The Upper Palaeolithic of Britain: a study of man and nature in the Late Ice Age. Rhydychen: Gwasg Clarendon, Cyfrol 2.

Stuart, A. J. (1982) Pleistocene vertebrates in the British Isles. Llundain: Longman.

Vogel, J. C. a Zagwijn, W. H. (1967) Groningen radiocarbon dates VI. Radiocarbon 9, 63-106.