Amgueddfa Wlân Cymru

Y broses — o ddafad i ddefnydd

[delwedd: ]

Yn Amgueddfa Wlân Cymru cewch weld y broses o gynhyrchu gwlân yn ei chyfanrwydd, o ddafad i ddefnydd. O gneifio’r defaid ddechrau’r haf hyd at greu’r cynnyrch gorffenedig.

Cneifio, cynaeafu a didoli

Cneifio oedd uchafbwynt cymdeithasol y flwyddyn ar ffermydd Cymru. Cneifid y cnuau mewn un darn, cyn eu rholio allan a’u plygu’n ofalus i hwyluso’r gwaith o’u didoli yn y felin.

Roedd y broses ddidoli’n hanfodol gan fod gwahanol ddefaid yn cynhyrchu gwlân o wahanol safon. Fe’u defnyddiwyd ar gyfer creu cynhyrchion gwahanol fel dillad, carpedi a charthenni. Mae ansawdd gwlân yn amrywio yn dibynnu ar ba ran o’r ddafad y daeth y cnu.

[delwedd: ]

Chwalu, sgwrio a lliwio

Mae’r cnu’n cael ei basio drwy’r Chwalwr, neu’r cythraul, i’w ddatgymalu a chael gwared ar bethau fel llwch a thywod. Caiff ei ddatglymu mewn drwm â sbigynnau dur i greu swp o ffibrau meddal, fflwffog.

Roedd rhai o’r melinau mwyaf yng Nghymru’n sgwrio’r gwlân cyn ei heislanu. Tan y 1930au y dull mwyaf cyffredin oedd trochi gwlân crai mewn toddiant yn cynnwys un rhan o wrin dynol ac un rhan o ddŵr.

Hyd at tua 1850, defnyddid lliwiau naturiol i liwio gwlân. Roedd tair adeg pryd y gellid gwneud hyn: pan oedd yn dal i fod yn gnu, yn edeifion yn barod i gael eu gwehyddu, neu wedi i’r brethyn gael ei wehyddu.

[delwedd: ]

Cribo, nyddu a dirwyn

Mae cribo’n creu rholiau o wlân meddal wedi’u datgymalu’n llwyr, sef edafedd cyfrodedd wedi’u datod, i’w nyddu’n edafedd. Gwnaed hyn â llaw yn wreiddiol, ond dyfeisiwyd peiriant cribo yn y ddeunawfed ganrif.

Mae nyddu’n tynnu ac yn cordeddu’r ffibrau at ei gilydd i ffurfio un edau barhaus, gan droi’r rholiau meddal yn edafedd gwlanog cryf, yn wreiddiol drwy ddefnyddio gwerthyd a throell gludadwy.

Yn y bedwaredd ganrif ar bymtheg, dyfeisiwyd peiriannau nyddu cyflym ac effeithlon, gan weddnewid y diwydiant gwlân. Mae dirwyn, dad-ddirwyn a dirwyn eto yn rhan hanfodol o’r broses o baratoi edafedd i’w gwehyddu.

[delwedd: ]

Ystofi, gwehyddu a gorffennu

Ystofi â llaw yw un o brosesau mwyaf cymhleth y maes tecstilau; rhaid gosod yr holl edafedd yn y drefn gywir a’r drefn lliwiau cywir cyn dechrau gwehyddu.

Mae gwehyddu’n troi edafedd yn frethyn, a wneir o ddwy set o edeifion. Gosodir yr edeifion ystof ochr yn ochr, a gwehyddir yr anwe o dan, a thros, yr ystof - o dan un, dros un, o dan un, dros un…ac yn y blaen. Yn ogystal â golchi a sychu; roedd pannu, codi’r geden a gwasgu yn rhan o’r broses orffennu.

Gallwch ddysgu mwy am yr holl brosesau a’r termau hyn drwy ymweld â’r Amgueddfa, a chael golwg agosach o’r offer a’r peiriannau oedd yn hanfodol ar gyfer y diwydiant.

Gwybodaeth

Dre-fach Felindre
Ebrill–Medi: 10am–5pm, pob dydd; Hydref–Mawrth: 10am - 5pm, Maw–Sad

Ffôn:
(029) 2057 3070

Switsfwrdd (cost galw safonol): 0300 111 2 333

» Gwybodaeth i ymwelwyr a sut i gyrraedd

  • Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd

    [delwedd: Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd]

    Cewch ddarganfod celf, daeareg a hanes natur. Gyda rhaglen newidiol o arddangosfeydd a digwyddiadau, mae rhywbeth i syfrdanu pawb, beth bynnag sy'n mynd â'ch bryd — ac mae mynediad am ddim!

  • Sain Ffagan Amgueddfa Werin Cymru

    [delwedd: Sain Ffagan]

    Sain Ffagan yw un o brif amgueddfeydd awyr agored Ewrop, ac atyniad ymwelwyr mwyaf poblogaidd Cymru.

  • Big Pit Amgueddfa Lofaol Cymru

    [delwedd: Big Pit]

    Pwll glo go iawn yw'r Pwll Mawr, ac un o amgueddfeydd mwyngloddio gorau Prydain.

  • Amgueddfa Wlân Cymru

    [delwedd: Amgueddfa Wlân Cymru]

    Mae Amgueddfa Wlân Cymru, sydd yn hen ffatri wlân y Cambrian Mills, yn lle arbennig ac mae ganddi stori gyfareddol i'w hadrodd.

  • Amgueddfa Lleng Rufeinig Cymru

    [delwedd: Amgueddfa Lleng Rufeinig Cymru]

    Yn OC75, sefydlodd y Rhufeiniaid caer yng Nghaerllion a fyddai'n gwarchod yr ardal am dros 200 o flynyddoedd. Heddiw, yn Amgueddfa Lleng Rufeinig Cymru yng Nghaerllion, byddwch yn dysgu pam yr oedd byddin y Rhufeiniaid cymaint i'w hofni.

  • Amgueddfa Lechi Cymru

    [delwedd: Amgueddfa Lechi Cymru]

    Mae'r Amgueddfa Lechi'n cynnig diwrnod llawn mwynhad ac addysg mewn ardal ddramatig o brydferth ar lan Llyn Padarn.

  • Amgueddfa Genedlaethol y Glannau

    [delwedd: Amgueddfa Genedlaethol y Glannau]

    Mae Amgueddfa Genedlaethol y Glannau yn adrodd hanes diwydiant ac arloesi yng Nghymru, heddiw a thros y 300 mlynedd diwethaf.

  • Rhagor: Archwilio'r Casgliadau

    Gwefan newydd cyffrous yw 'Rhagor' lle cewch ddysgu rhagor am ein casgliadau hynod.