English

Amgueddfa Cymru

Hafan

Digwyddiadau

Amgueddfa Cymru

Digwyddiadau

ArddangosfaPlasty a Thirwedd Colledig: Margam tua 1700

Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd
O 17 Hydref 2012

Adeiladau domestig abaty Sistersaidd Margam oedd man cychwyn datblygu Plasty Margam yn yr unfed a’r ail ganrif ar bymtheg.

Bellach, parc gwledig yw Margam, a gallwch weld olion yr abaty hyd heddiw.

Mae golygfeydd oddi uchod fel hyn yn nodweddiadol o’r peintio topograffigol a oedd i’w weld ym Mhrydain tua 1700. Er yn naïf, maent yn llawn manylion a digwyddiadau.

Gallwch ddysgu mwy drwy fynd ar daith rithwir o’r paentiadau yma an ein gwefan.

Mae’n bosib mai Thomas Smith oedd yr arlunydd, a fu’n gyfrifol am ddarluniau tebyg o Gymru i Ddug 1af Beaufort. Hwyrach i Syr Edward Mansel (1636-1706) gomisiynu’r paentiadau er mwyn coffáu’r gwelliannau diweddar a wnaed.

Neu, mae’n bosib iddyn nhw gael eu creu i’w fab Thomas, Arglwydd Mansel y 1af (1667-1723) fel cofnod o’r hyn y bwriadai ei ailadeiladu.

'Plasty teg a moethus'

Hwn oedd plasty mwyaf a phwysicaf Morgannwg, a chafodd ei ddymchwel tua 1790. Mae’r tiroedd o’i amgylch hefyd wedi newid yn ddirfawr dros y tri chan mlynedd diwethaf.

Daeth Margam i feddiant Syr Rice Mansel (1487-1559) o Oxwich ar ôl diddymu’r fynachlog ym 1537.

Aeth ei ŵyr, Syr Thomas Mansel (1566-1631), ati i orffen y gwaith o weddnewid yr adeilad i greu’r ‘plasty teg a moethus’ a welwn yma.

Yn y 1830au, adeiladodd perchennog yr ystad, Christopher Rice Mansel Talbot (1803-1890), blasty newydd ar dir uwch i’r dwyrain, sef Castell Margam, a datblygodd dref a harbwr Port Talbot.

Ers y 1970au, mae’r M4 wedi gwahanu Margam a’r arfordir.

Bu’r paentiadau yma ym Margam tan y 1940au, a diolch i haelioni Cronfa Dreftadaeth y Loteri a’r Gronfa Gelf, bu modd eu dychwelyd i dde Cymru yn 2012.

Plasty Margam, Morgannwg, tua'r Gogledd
Plasty Margam, Morgannwg, tua'r Gogledd
Plasty Margam, Morgannwg, tua'r Dde
Plasty Margam, Morgannwg, tua'r Dde
Digwyddiadau