Rydych chi yn:  > 
Pawb / £3.50 y pen / Rhaid archebu ymlaen llaw: (029) 2057 3550.

Calan Gaeaf

31 Hydref 2014, 6-8pm

O’r diwedd, mae’n Galan Gaeaf! Dewch i ddathlu noson orau’r flwyddyn gyda gemau a chrefftau a chystadleuaeth gwisg ffansi.

 

Mae pobl wastad wedi credu mewn ysbrydion, ond dyfeisiau diweddar y marchnatwyr Americanaidd yw llawer o arferion yr ŵyl. Er nad yw traddodiadau Calan Gaeaf y Rhufeiniaid a’r Celtiaid yr union yr un peth â’n dathliadau ni heddiw, maen nhw’n dal i awchu am fraw a mwynhau straeon ysbryd!

 

Mae tipyn o drafodaeth ynghylch tarddiad Calan Gaeaf. Dywed rhai ei fod yn ddisgynnydd o ŵyl Geltaidd Samhain, a gynhelir ddiwedd Hydref, ddechrau Tachwedd. Dywed eraill mai anwir yw hyn. Mae’n debygol fod Samhain wedi cael ei ddathlu, ond mae cwestiynau’n codi dros bwysigrwydd yr ŵyl i’r Celtiaid. Yn sicr, doedd gan arferion cyfoes fel cerfio pwmpen a mynd o ddrws i ddrws ddim i wneud â’r ŵyl.

  • Dywedir i’r Celtiaid adeiladu coelcerthi anferth ac yn cynnau tân aelwydydd newydd gyda’r cols.
  • Dywedir y daw’r Saesneg ‘bonfire’ o’r geiriau ‘bone’ a ‘fire’, sef yr arfer o losgi esgyrn. Tybed a oedden nhw’n gwneud hyn i greu gwrtaith ar gyfer hau cynaeafau’r gaeaf?
  • Mae coelcerth fel rhan o seremoni yn hen dradoddiad mewn llawer o wahanol ddiwylliannau. Dywedir fod neidio dros y goelcerth yn ffordd o ‘buro’ pobl.
  • Dywedir fod gwreiddiau llawer o draddodiadau diweddarach yng ngŵyl Samhain hefyd gan gynnwys taflu cnau ar y tân. Dywedir y byddai’r sawl a’u taflodd yn byw am flwyddyn arall os oedden nhw’n llosgi’n danbaid ac y byddai’n briod y fewn blwyddyn pe baent yn tasgu.

 

Roedd yr adeg hon o’r flwyddyn yn bwysig iawn i’r Rhufeiniad ac ar yr un diwrnod roedden nhw’n cynnal gŵyl i gofio’u meirw ac i anrhydeddu duwies y coed a’r ffrwythau, Pomona. I ddathlu, roedden nhw’n cynnig afalau a chnau yn offrwm, yn gwledda ac yn rasio a chwarae gemau.