Rydych chi yn:  > 
English
Pawb / Am ddim

Mantell Aur yr Wyddgrug

Mae'r digwyddiad hyn wedi gorffen 2 Gorffennaf–4 Awst 2013 (Mae Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd ar agor ar y rhan fwyaf o Wyliau Banc, gwiriwch cyn ymweld i wneud yn siŵr y bydd yr Amgueddfa ar agor.)
Mantell Aur yr Wyddgrug – The Trustees of the British Museum

Mantell Aur yr Wyddgrug (blaen). Made from single sheet of beaten gold, c.1900BC - 1600BC, Early Bronze Age, Mold, Flintshire, Wales.
© The Trustees of the British Museum.

Mantell Aur yr Wyddgrug (manylyn o'r blaen) © The Trustees of the British Museum.

Mantell Aur yr Wyddgrug (manylyn o'r blaen). Made from single sheet of beaten gold, c.1900BC – 1600BC, early Bronze Age, Mold, Wales.
© The Trustees of the British Museum.

Mantell aur ddefodol unigryw yw Mantell Aur yr Wyddgrug a gafodd ei llunio tua 3,700 o flynyddoedd yn ôl yn ystod yr Oes Efydd Gynnar.

Y fantell yw un o’r enghreifftiau gorau o grefftwaith eurddalen boglynnog yr Oes Efydd yn Ewrop. Mae’r dyluniad yn gwbl unigryw, wedi’i llunio’n gelfydd o un ddalen denau o aur, ac ymddengys i’r siapiau boglynnog efelychu llinynnau o leiniau.

Mae’r fantell hefyd yn dystiolaeth o gyfoeth, dylanwad a hunaniaeth cymunedau ffermio a metelwaith yr Oes Efydd Gynnar fu’n byw yng ngogledd ddwyrain Cymru.

Darganfuwyd y fantell yn yr Wyddgrug, Sir y Fflint ym 1833 gan grŵp o weithwyr oedd yn paratoi’r tir ac yn cloddio am gerrig. Daethant o hyd i grug, sef tomen gladdu gron, ag ynddi sgerbwd a’r fantell aur oedd yn deilchion.

Cafwyd hyd i bethau eraill yn y bedd hefyd, gan gynnwys cannoedd o leiniau ambr, darnau o ail fantell aur, rhan o gyllell efydd a darnau bregus o frethyn. Cyrhaeddodd y newyddion cyffrous y gymuned hynafiaethol ehangach trwy ofal ac ymdrechion y ficer lleol fwy na heb.

Sylweddolodd yr Amgueddfa Brydeinig bwysigrwydd ac arwyddocâd y darganfyddiad, a chan nad oedd gan Gymru amgueddfa genedlaethol bryd hynny, aethant ati’n ofalus i gaffael y fantell a’r darnau cysylltiedig ar gyfer ei chasgliad.

Ers blynyddoedd lawer, mae Mantell Aur yr Wyddgrug yn un o brif atyniadau arddangosiadau cynhanesyddol yr Amgueddfa Brydeinig. Wedi’r gwaith gofalus a manwl o gwblhau’r jig-so cain, daeth siâp gwreiddiol y fantell yn glir a chrëwyd adluniad.

Mae ymchwil diweddar yn awgrymu ei fod yn bosibl mai dynes oedd yn gwisgo’r fantell a’r mwclis o leiniau ambr ac yn cario’r cleddyf efydd. Hefyd, cafwyd hyd i ddarnau o ail fantell aur yn y bedd gan awgrymu traddodiad hir o greu mentyll yma.

Bydd yr arddangosfa arbennig hon yn cyflwyno syniadau a dealltwriaeth newydd am y fantell a’i harwyddocâd ehangach. Byddwn hefyd yn gosod y bedd cyfoethog hwn yng nghyd-destun diwylliant, claddedigaethau a thirwedd yr Oes Efydd Gynnar yng ngogledd ddwyrain Cymru.

Fel arfer, mae’r Fantell ymhlith prif atyniadau’r Amgueddfa Brydeinig ond yr haf hwn bydd yn teithio i Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd, cyn agor yn Amgueddfa ac Archifdy Bwrdeistref Sirol Wrecsam ar 7 Awst 2013.

Dyma ran o gynllun Spotlight Tours, partneriaeth rhwng Amgueddfa Cymru, yr Amgueddfa Brydeinig ac Amgueddfa ac Archifdy Bwrdeistref Sirol Wrecsam, gyda chymorth y Gronfa Gelf.

Fel rhan o broject A History of the World ar y cyd â’r BBC, enwyd Mantell Aur yr Wyddgrug yn y deg uchaf o’r can gwrthrych a ddewiswyd. Yn 2001, dyfarnwyd Gwobr y Gronfa Gelf i’r project.