Yr Eisteddfod a'r Gymraeg

Mae'r Eisteddfodau Cenedlaethol cynnar hyn, dan nawdd Yr Eisteddfod, a'r Pwyllgor Gwaith, os mynnwch chi, a odd yn galw'i hunan Y Cyngor, ma'r Eisteddfodau hynny, yn rhai rhyfeddol iawn, ac mewn gwirionedd man nhw wedi gadael eu hôl yn gryf ar yr Eisteddfod hyd at heddiw. Ac yn ystod yr eisteddfodau hynny, gyda llaw, yn y chwedegau, y gweloch chi yr iaith Saesneg yn llythrennol yn trechu'r Gymraeg. Un o'r pethau trista' yn hanes yr Eisteddfod yw'r modd y trowyd y 'Steddfod Genedlaethol gynta' yn rhyw fath o Eisteddfod Saesneg, yn bennaf oherwydd fod yr hen Gymry gymaint yng nghysgod y Llyfrau Gleision ac yn dyheu mewn gwirionedd am gael eu hystyried yn gynrychiolwyr cenedl brogresif. Fe drawsfeddiannwyd yr Eisteddfod Genedlaethol gynnar gan yr iaith Saesneg a chan ddiwylliant y neuadd gerdd. Hynny yw, y cyngherddau a'r corau a'r unawdwyr yn anad dim a oedd yn cyfrif.