Adnoddau Ymchwil: Diwydiant Gwlân Cymru

Oes gennych chi ddiddordeb yn Niwydiant Gwlân Cymru?

Ansicr ble i ddechrau? Gallai Amgueddfa Wlân Cymru eich helpu chi

Dyma rai o’n ymholiadau mwyaf cyffredin -

• Mae gennych siôl fagu ac rydych chi am wybod sut a ble y cafodd ei gwneud.
• Rydych chi’n olrhain eich teulu ac am wybod rhagor am felin wlân a fu’n eiddo i’r teulu ’slawer dydd.
• Rydych chi am ddysgu rhagor am y felin lle rydych chi’n byw.

Cartref Amgueddfa Wlân Cymru yw hen Ffatri Cambrian. Mae ein casgliad yn cynnwys pedwar adeilad rhestredig Gradd II yr hen felin, peiriannau tecstilau hanesyddol, casgliad tecstilau, archif papur a ffotograffau a llyfrgell fechan. Cewch ymweld â’r amgueddfa i weld y brethyn yn cael ei wehyddu ar yr hen beiriannau hanesyddol a sgwrsio â’n crefftwyr. Cewch weld y broses o gynhyrchu brethyn yn y felin fasnachol sy’n dal i weithio ar y safle, Melin Teifi ac yn y felin wlân rhestredig o’r ddeunawfed ganrif, Esgair Moel, a ailgodwyd yn Sain Ffagan: Amgueddfa Werin Cymru. Mae detholiad o’r brethyn a wnaed ym melinau Cymru i’w weld yn yr Oriel Tecstilau. Mae ein casgliad tecstilau’n offeryn defnyddiol iawn i adnabod patrymau blancedi, eu dyddiadau a’r melinau lle cawsant eu cynhyrchu. Nod y cynnig i ddatblygu Cronfa Ddata Ddylunio Genedlaethol yw adeiladu ar hyn, fel y gallwn ni ryddhau ein casgliadau ar-lein.

Y brif ffynhonnell gwybodaeth am ddiwydiant gwlân Cymru yw’r llyfr The Welsh Woollen Industry gan J. Geraint Jenkins (Caerdydd, 1969).

Mae dau adroddiad pwysig ar gael hefyd Report on a survey of the Welsh Textile Industry gan William P. Crankshaw (Caerdydd, 1927) a Rural Industries Bureau Survey of Welsh Mills (heb ei gyhoeddi, 1947).

Nid ar chwarae bach mae dechrau ymchwilio i hanes teuluol ac adeiladau hen felinau! Nid oes cofnodion cynhwysfawr gennym am yr holl felinau gwlân yng Nghymru a’r teuluoedd oedd yn berchen arnynt. Mae gennym ffeiliau ar felinau Dyffryn Teifi isaf ac mae rhywfaint o wybodaeth am rhai o’r melinau mwy yn ein harchif. Rydyn ni’n dal i ymchwilio a chasglu gwybodaeth yn y maes yma.

Amgueddfa Wlân Cymru yw prif amgueddfa Cymru o ran hanes y diwydiant gwlân, ond mae yna gasgliadau sy’n ymdrin â’r diwydiant gwlân yn Sain Ffagan: Amgueddfa Werin Cymru hefyd.

Os oes angen rhagor o wybodaeth arnoch, ffoniwch y Curadur, Ann Whittall, ar (029) 2057 3084 neu e-bostiwch ann.whittall@amgueddfacymru.

Mae llawer o storfeydd ac adnoddau eraill ar gael i ymchwilio i ddiwydiant gwlân Cymru:

Cyhoeddwyd nifer fawr o lyfrau sy’n rhoi canllawiau ar olrhain cart achau ac mae niferfawr o wefannau defnyddiol ar y pwnc hefyd. Man cychwyn da a chael ambell i awgrym yw

Mae llawer o adnoddau ar-lein defnyddiol ar gael i’ch helpu chi i ymchwilio. Mae gormod o lawer i’w rhestru, ond dyma ambell un:

• Rhwydwaith Archifau Cymru: www.rhwydwaitharchifaucymru.info
  Mae’r wefan hon yn cynnwys disgrifiadau o’r casgliadau sydd mewn archifdai yng Nghymru, ac yn cynnig cysylltiadau ar gyfer gwybodaeth bellach a manylion archifdai eraill.
• Cymru ar y We: www.cymruarywe.org
  Catalog ar-lein o gasgliadau ymchwil Cymru.
• Casglu’r Tlysau: www.gtj.org.uk
  Mae dros 20,000 o ddelweddau o wrthrychau, llyfrau, ffotograffau ac eitemau eraill o amgueddfeydd, llyfrgelloedd ac archifdai yng Nghymru ar y wefan hon. Mae’n cynnwys nifer fawr o ddelweddau o felinau gwlân a thecstilau hanesyddol Cymru.

Os oes diddordeb gennych chi ddysgu rhagor am decstilau a pheiriannau tecstilau.

Archifdai Lleol Cymru a Llyfrgell Genedlaethol Cymru:

Mae’r melinau gwlân sy’n dal i gynhyrchu yng Nghymru’n cynnwys: