Eglwys Sant Teilo
Sant Teilo
Enwyd yr eglwys, a phlwyf Llandeilo Tal-y-bont ar ôl Teilo, un o seintiau cynnar Cymru. Yn ôl traddodiad, ganwyd Teilo, neu Elios fel y'i gelwid weithiau, tua 480 AD yn Gumfreston neu Penally, yn ne Sir Benfro. Addysgwyd ef gan Paulinus yn Nhŷ Gwyn ble y bu iddo gyfarfod â Dewi Sant. Bu'r ddau yn gyfeillion wedi hynny. Aeth y ddau ar bererindod i Jerwsalem ac ymunodd Padarn â hwy ar y daith.
Wedi iddynt ddychwelyd, penodwyd Teilo i reoli Eglwys Llandaf a'r cylch. Yn fuan wedi hyn, lledaenodd y clefyd melyn ac arweiniodd Teilo ei bobl i Gernyw i'w osgoi. O Gernyw, aethant i Lydaw ac fe'u croesawyd gan Archesgob Solomon o Eglwys Dol. Bu iddynt aros yn Llydaw am saith mlynedd. Tra yno, dywedid bod Teilo a'i ddilynwyr wedi plannu tair milltir o goed ffrwythau. Dychwelodd i Landaf wedi hyn, ble y bu'n Weinidog am sawl blwyddyn. Bu farw yn 566 AD.
Mae llawer o eglwysi yn ne Cymru a Llydaw wedi eu cysegru i Teilo. Cafodd ei bortreadu ar ffenestr liw o'r 15fed ganrif mewn eglwys yn Plogonnec, Finistere, ac mewn cerflun yng Nghapel y Forwyn Fair, Kerdevot. Yn y ddau bortread, mae'n gwisgo gwn esgob a meitr tra'n eistedd ar ben carw. Awgryma hyn fod ganddo gydnawsedd â'r byd naturiol. Nawddsant ceffylau a choed ffrwythau yw Sant Teilo, ac fe ddethlir diwrnod Sant Teilo ar 9 Chwefror.
