Tŷ Gwyrdd - Sain Ffagan: Amgueddfa Werin Cymru

Codi Tŷ Gwyrdd yw un o brojectau mwyaf uchelgeisiol a chyffrous yr Amgueddfa hyd yma. Ysbrydolwyd yr adeiladwaith gan gystadleuaeth ar y cyd rhwng Sain Ffagan a BBC Cymru i gynllunio tŷ i ddangos sut y byddai tai yn esblygu yng Nghymru dros yr hanner can mlynedd nesaf. Roedd gofyn seilio'r tŷ ar dechnegau adeiladu traddodiadol tebyg i'r rhai y gellir eu gweld yn llawer o'r adeiladau ar y safle, ond gan ddefnyddio'r rhain mewn ffyrdd blaengar a fyddai'n edrych at y dyfodol.

Crëwyd y cynllun buddugol gan Jestico + Whiles ac mae wedi ei anelu at gyfrannu at y dadleuon cyfredol ynglŷn â phynciau fel effeithlonrwydd ynni, cynaladwyedd, newidiadau yn strwythur y teulu a phatrymau newydd ym maes gwaith a hamdde n.

Mae Tŷ Gwyrdd, a godwyd gan Redrow Homes, yn cyfuno'r traddodiad brodorol a thechnoleg flaengar mewn un pecyn integreiddiedig.

Fel llawer o'r tai eraill yng nghasgliad yr Amgueddfa, pren yw'r prif ddeunydd adeiladu, sy'n cyfuno traddodiad gyda chynaladwyedd. Siapwyd y to ar ffurf casglwr dwr naturiol ac mae wedi ei insiwleiddio gan haen drwchus o sedwm, sydd hefyd yn gweithio fel hidlydd naturiol. Mae'r 'dwr llwyd' hwn wedyn yn cael ei ail-gylchu, gan sicrhau bod y tŷ yn gynnil yn ei ddefnydd o ddwr. Mae wyneb deheuol y Tŷ wedi ei wydru yn helaeth i fanteisio ar ynni o'r haul, ac yn cael ei reoli gan 'groen' o gaeada u, sy'n cael eu symud yn otomatig.

Gwna'r Tŷ ddefnydd tra effeithiol o ynni. Defnyddiwyd deunyddiau lleol lle bynnag yr oedd hynny'n bosibl, gan osgoi defnyddio ynni ar gyfer cludiant. Enghraifft drawiadol yw'r ail ddefnyddio ar y pridd a symudwyd o'r seiliau i wneud brics ar gyfer y wal fewnol, gan roi mas thermol i'r adeilad. Defnyddir gwlân fel ynysydd tra effeithiol i'r waliau. Drwy gadw'r defnydd o drydan gynhyrchwyd yn allanol mor isel â phosibl, amcangyfrifir bod y Tŷ bron yn hunan gynhaliol, ac nid yw'n cyn hyrchu arallyriadau carbon deuocsid o gwbl. Darperir gwres canolog a dwr twym drwy gyfrwng pwmp gwres tarddiad-daear trydan - math o oergell tu chwith - sy'n pwmpio dwr oer i ddyfnder o 35 medr, gan dynnu gwres naturiol o'r ddaear a'i ollwng ar ffurf cyn hesrwydd.

Cyd-drefnwyd dylunio a dodrefnu tu fewn y Tŷ gan y ddylunwraig Gymreig enwog Angela Gidden. Mae'r cynnyrch, a ddyluniwyd ac a ddatblygwyd yn arbennig ar gyfer y project, yn talu sylw i'r un cwestiynau a godwyd gan y Tŷ ei hun. Hefyd, mae gan yr ardd, a gynlluniwyd gan Richards, Moorhead a Laing a'i chreu gan Gerald Davies Ltd. thema o gynaladwyedd ac atebolrwydd amgylcheddol.

Ni ddylid synied am y tŷ fel cartref delfrydol, ond yn hytrach fel un ateb ymarferol posibl i anghenion tai yng Nghymru yn y dyfodol. Yn hyn o beth mae Tŷ Gwyrdd yn ymgorffori un o brif amcanion yr Amgueddfa, sef defnyddio gwybo daeth o'r gorffennol i ysbrydoli trafodaeth ddeallus ynglŷn â'r dyfodol.