Swoleg

Ffoto 1: Blaidd Tasmanaidd

Julian Carter: Swyddog Cadwraeth Swolegol

Ffôn: +44 (0)29 2057-3230
Ffurflen e-bost

Gofalu am gyrff!

Mae gan AOCC gasgliad swolegol sylweddol ac amrywiol. Mae'n cynnwys enghreifftiau o bob math o greadur, o drychfilod bychain i 'sgerbwd anferth y morfil cefngrwm. Mae'r gwaith o edrych ar ôl y casgliadau hyn yn dipyn o her i'r swyddog cadw swolegol. Nid yn unig y mae'r amrywiaeth o anifeiliaid mor fawr, ond mae'r dulliau a ddefnyddir i'w cadw hefyd yn amrywiol iawn. Fel arfer, y math o anifail a'r defnydd a wneir o'r sbesimen yn y pen draw sydd yn penderfynu'r dull o gadw a ddewisir. O'r herwydd, gall sbesimen gael ei osod ar haenwydr, ei gadw mewn hylif, ei sychu, ei rewi, ei amgáu mewn resin, ei droi yn groen astudio, yn sgerbwd neu'n greadur wedi ei stwffio...

Mae'r casgliadau swolegol yn arddangos yr amrywiaeth rhyfeddol o anifeiliaid sy'n rhan o'n byd. Y casgliadau hyn yw'r sail ar gyfer gwaith arddangos, addysgu ac ymchwil. Mae'r sbesimenau yn aml yn cynrychioli anifeiliaid sydd wedi diflannu'n gyfangwbl o'r ddaear, neu sy'n wynebu bygythiad mawr.

Mae Llun 1 yn dangos enghraifft wedi'i stwffio o'r Blaidd Tasmanaidd enwog, a gafodd ei hela hyd at ddifodiant yn y 1930'au. Roedd sbesimen yr Amgueddfa Genedlaethol mewn cyflwr gwael ac roedd angen cryn dipyn o waith i'w lanhau a'i drwsio ar gyfer ei arddangos drachefn. Ond ychydig iawn o'r 3 miliwn a mwy o sbesimenau swolegol a fydd yn cael eu harddangos. Caiff y mwyafrif eu defnyddio ar gyfer gwaith ymchwil.

Mae Llun 2 yn dangos crwyn adar a ddefnyddir at ddibenion ymchwil. Maent wedi cael eu paratoi yn y fath fodd fel bod y patrymau ar y pigau a'r adenydd i'w gweld yn glir, ac felly'n haws i'w defnyddio gan ymchwilwyr, mmyfyrwyr ac arlunwyr sy'n dod i'w hastudio. Yn ogystal â'r sbesimenau eu hunain, rhaid i'r swyddog cadw edrych ar ol llawer o fodelau sydd wedi eu creu er mwyn helpu dehongli'r anifeiliaid. Mae nifer o'r rhain bellach yn hanesyddol, yn dyddio'n ôl i'r 19eg ganrif.

Mae Llun 3 yn dangos model o wyfyn sidan a grewyd tua diwedd y 1800'au. Rhaid i hwn gael ei storio mewn cyflyrau glan a sefydlog os yw i bara am 100 mlynedd arall.

Yn ogystal â glanhau, cadw a thrwsio sbesimenau, mae monitro casgliadau hefyd yn rhan allweddol o waith y swyddog cadw. Pwrpas monitro yw amlygu problemau posib yn gynnar iawn, fel y gall unrhyw waith angenrheidiol gael ei gyflawni yn gyflym ac effeithiol,yn hytrach na bod hyn yn digwydd pan fydd hi'n rhy hwyr. Gwaith cadwraeth ataliol yw hyn.

Mae dwy broblem allweddol yn gwynebu'n casgliadau: difrod gan drychfilod pla a difrod amgylcheddol a achosir gan dymheredd, llygredd a dŵr.

Mae Llun 4 a 5 yn dangos effaith plaon trychfilod ar gasgliadau. Os na chant eu hatal gallant ddinistrio casgliadau cyfan o sbesimenau. Mae angen gwaith cyson ar nifer o'n casgliadau hefyd er mwyn cynnal y cyflyrau sy'n angenrheidiol i gadw sbesimenau anifeiliaid.

Mae Llun 6 yn dangos mesurydd dwysedd digidol yn cael ei ddefnyddio i wneud yn siwr bod lefel yr alcohol a ddefnyddir i gadw'r casgliadau hylif yn gywir.

Ein nod yn y pen draw yw cadw'r casgliadau, nid ar gyfer y presennol yn unig, ond hefyd ar gyfer y dyfodol. Er mwyn cyflawni hyn mae gofyn i'r swyddog cadw frwydro'n gyson yn erbyn y prosesau graddol o bydru sy'n digwydd gydag amser. Yn ychwanegol at hyn, rhaid i'r swyddog cadw ymdrin â maes newydd o waith bellach, sef ystyried sut y bydd unrhyw waith cadw ar sbesimen yn effeithio ar y DNA sydd ynddo. Defnyddir sbesimenau amgeuddfa yn gynyddol mewn astudiaethau lle mae angen tynnu ar y wybodaeth sydd wedi ei storio o fewn y DNA. Mae hwn yn rôl y mae adrannau cadw yr Amgueddfa yn helpu i'w ddatblygu ymhellach.

Botaneg

Salix myrsinifolia

Mae'r gwaith cadw o fewn adain fotanegol yr adran bioamrywiaeth a bywydeg biosystematig (BioSyB) yn cynnig cryn her. Mae'r casgliadau yn cynnwys enghreifftiau o blanhigion blodeuog a rhai diflodau, trawsdoriadau pren, modelau cwyr botanegol, archifau, ffotograffau, printiau a darluniau. Cyfrifoldeb y swyddog cadw botanegol yw edrych ar ôl cyflwr y casgliadau. Golyga hyn ymgymryd â gwaith monitro, glanhau, gosod, ail-becynnu, ail-leoli a thrwsio. Rhaid i safon y gwaith cadw fod yn uchel iawn er mwyn ymestyn oes y casgliadau a chynyddu felly y cyfleoedd ar gyfer eu hastudio. Mae gwybodaeth eang ynglŷn â chasgliadau cymysg yn hanfodol ac yn sgil y gwaith yma mae'r adran wedi meithrin cysylltiadau ac mae'r Swyddog Cadwraeth wedi mynychu gwahanol gyrsiau hyfforddiant ym Mhrydain a thramor.

Ymysg y prif feysydd o arbenigedd yn yr adran y mae ail-osod sbesimenau llysieufa trwy ddefnyddio technegau ail-leithio, gollwng sbesimenau o blanhigion dŵr sydd wedi eu gosod trwy eu harnofio, cynnal arolygon cyflwr, rhewi a rhewsychu fel ffordd o reoli trychfilod pla, cadw cyflwr labeli a data papur, gwaith cadw ar fodelau cwyr ac adnabod olion plaladdwyr ar sbesimenau o fyd natur. Mae gwybodaeth sylfaenol ynglŷn â rhwymo llyfrau, cadw papur a ffotograffau hefyd yn angenrheidiol yn yr adran hon.

Mae'r deunydd botanegol yn cael ei gadw yn Llysieufa Amgueddfa Genedlaethol Cymru.

Mae'r casgliadau o blanhigion fascwlaidd yn cael eu cadw ar eu gwastad ar ddalennau papur archifol a chant eu dal yn eu lle gyda strapiau yn hytrach na chael eu gludo. Caiff y planhigion isel eu cadw mewn pecynnau o bapur cotwm, mewn droriau o fewn system o rheseli symudol. Rhewir y casgliadau ar dymheredd o -20ºC am 72 awr ar gylchdro a chaiff unrhyw ddeunydd newydd sy'n cyrraedd ar fenthyg ei rewi yn syth. Gan fod y casgliadau yn cael eu rhewi'n rheolaidd o fewn AOCC mae'n bwysig i beidio eu gludo at y dalennau. Mae strapio'n caniatau rhywfaint o symudiad sy'n hollbwysig gyda deunydd organig, sy'n gorfod ymateb i newidiadau mewn lleithder cymharol.

Rôl o fewn BioSyB

  • Ymchwilio a chyflwyno prosiectau i grwpiau cadwraeth cenedlaethol a rhyngwladol.
  • Diogelu a chadw deunydd o fewn y llysieufa a thu allan iddi.
  • Cynghori ynglŷn ag anghenion cadwraeth o fewn yr adran o safbwynt storio, ffactorau amgylcheddol, arddangos a chyflwr casgliadau.
  • Defnyddio technegau meicrosgop i adnabod pren.
  • Adnabod rhywogaethau trychfilod pla a sbesimenau o blanhigion blodeuog a diflodau.
  • AAteb ymholiadau ynglŷn â phob agwedd ar waith cadw botanegol.