Barcud Coch

Astudiaeth o anifeiliaid sydd ag asgwrn cefn yw Söoleg Fertebriaid. Rhyw 50,000 yn unig o wahanol fathau o fertebriaid sydd i'w cael, nifer fechan iawn o gymharu â'r miliynau o wahanol fathau o infertebriaid - anifeiliaid heb asgwrn cefn - a phlanhigion.

Er gwaethaf hyn ac am eu bod yn tueddu bod yn fawr, yn amlwg, ac yn aml yn atyniadol, mae fertebriaid fel morfilod, y cathod mawr ac adar yn cael llawer rhagor o sylw gan y cyhoedd na'r lleill i gyd.

Golyga'r poblogrwydd hyn fod fertebriaid, i raddau llawer mwy nag anifeiliaid a phlanhigion eraill, yn dod yn symbolau ymgyrchoedd i godi ymwybyddiaeth gyhoeddus ynglŷn â phynciau amgylcheddol. Y poblogrwydd yma sydd hefyd yn eu gwneud yn rhan bwysig o'r amgueddfa hon.

Casgliadau

Dechreuodd y casgliad hwn yn Amgueddfa Dinas Caerdydd a leolid gynt yn Llyfrgell Ganolog Caerdydd. Mae tua 200 o'r sbesimenau gwreiddiol, yn bennaf adar wedi'u mowntio ac ysgerbydau, yn dal yn ein meddiant - y cynharaf yn dyddio'n ôl i 1882.

Dros y 80 mlynedd ddiwethaf, tyfodd y Casgliad trwy ychwanegu nifer o fân gasgliadau a llawer iawn o roddion unigol. Casgliad cymharol fychan ydyw o hyd, yn cynnwys tua 12,000 o grwyn cabinet, 8,000 o negyddion gwydr, 7,500 o nytheidiau o wyau adar, 4,000 o baratoadau ysgerbydol a 1,800 o sbesimenau wedi'u mowntio.

Ymhlith y gwrthrychau o bwys arbennig ceir 10 sbesimen cyflawn o anifeiliaid diflanedig: Carfil Mawr alca impennis (ac wy), Colomen Grwydr Ectopistes migratoria (2, mownt a sgerbwd), Dodo Raphus cucculatus (sgerbwd), Huia Heteralocha acutirostris (2 fownt, 2 groen), Thylacine Thylacinus cynocephalus (mownt) ac wy wedi'i ffosileiddio o Aderyn Eliffant Aepyornis maximus. Ac er nad yw'n gyflawn, mae gennym asgwrn coes rhywogaeth anhysbys o Foa.

Mae gennym tua 90 o sbesimenau rhifoledig neu ddyfynedig yn y casgliad, yn bennaf rhywogaethau adar a physgod na welir mohonynt yn aml yn yr Ynysoedd Prydeinig - os digwydd i rywun eu gweld, yna ceir adroddiadau am y digwyddiad mewn amryw o gylchgronau. Mae gennym hefyd nifer o sbesimenau a ddaeth i amlygrwydd yn y papurau newyddion lleol: sgerbwd 'Billy' y morlo, cyrn Carw Coch a sawl aderyn albinaidd neu lewsitig.

Gellir chwilio trwy dwy gronfa ddata ar-lein, y naill yn rhoi gwybodaeth am y casgliad o grwyn adar, a'r llall yn cynnig manylion am gasgliad yr Amgueddfa o anifeiliaid wedi'u mowntio.