Amgueddfa ac Oriel Genedlaethol Cymru
Amgueddfa ac Oriel Genedlaethol Cymru

Mi roedd honno'n eisteddfod gyffrous yn 1824 yn Ninbych, a'r gwyr mawr yn tyrru iddi hi. Ond mwy cyffrous o gryn dipyn oedd yr eisteddfod a ddilynodd yn 1828, eto yn Ninbych, a honno'n cael ei galw, rwy'n meddwl am y tro cynta', yn Eisteddfod Frenhinol.

Pam, meddech chi? Yn syml, oherwydd bod brawd y Brenin, Siôr y Pedwerydd, wedi galw heibio, sef yr hen Ddug Sussex, a oedd yn digwydd bod yn y cyffiniau. Dyn, gyda llaw, â diddordeb mawr ganddo fe mewn clociau. Wel mi aeth e i'r eisteddfod yn Ninbych yn 1828, a mawr fu'r cyffro, fel gallech chi gredu.

At hynny, un o feirdd trawiadol y cyfnod, a oedd yn dechrau gwneud enw iddo fe'i hunan - un arall o'r clerigwyr, Evan Evans, y Parchedig Evan Evans, sef yr enwog Ieuan Glan Geirionnydd. Ac yn yr Eisteddfod honno yr enillodd e'i gadair, wrth gwrs, a derbyn medal hardd iawn. Awdl ar wledd Belshasar, sydd yn enghraifft gynnar, os mynnwch chi, yn yr eisteddfodau hyn o'r ffordd yr oedd y Beibl yn mynd i ddominyddu'r testunau a oedd yn cael eu gosod ar gyfer y beirdd, flwyddyn ar ôl blwyddyn. Wel mi fydden i'n bersonol wedi bod yn falch iawn o gael bod yn Eisteddfod Dinbych, er mwyn cael dweud wrth Ddug Sussex nad oedd e ddim wedi dod i'r lle iawn.