Amgueddfa Cymru

Hafan

Casgliad Radical

Creadur archifol ydw i wrth reddf - dwi'n hapus iawn fy myd yn pori trwy hen recordiau, lluniau neu ddogfennau. Mae lloffa trwy 'stwff' yn bleser anghyffredin 'nawr 'mod i'n gweithio yn yr adran ddigidol - yn ddibapur, bron.

Dwi wrth fy modd; boed yn gasgliad feinyl, yn gatalog gerdiau, neu'n bentwr o hen lythyrau a thocynnau o'r ganrif ddiwetha (mae'n scary gallu gweud hynna: "fues i i gig Levellers yn y ganrif diwetha". Ych.).

Anwylaf ymysg yr archifau ma Archif Sgrîn a Sain y Llyfrgell Genedlaethol (sef ble bu Dad yn gweithio tan ei ymddeoliad) ac Archif Sain Ffagan. Yn Sain Ffagan, mae hanes y casglu radical, y synau cefndir, y tafodiaethau a'r lleisiau wedi fy hudo ers bron i ddegawd.

Mae'n gasgliad cytbwys iawn hefyd, sy'n nodi gwerth hanes menywod ac yn rhoi lle i ni ddweud ein hanes yn eu geiriau ein hunain, i rannu'n caneuon a'u coelion. Dyw hanes-ar-bapur ddim yn gyfystyr rywsut, ein gwasgu i'r marjin neu'r troed-nodyn caiff ein lleisiau yn aml iawn. Rhaid nodi nad yw'n gasgliad hollol gynrychioladol, ond mae'r tîm wedi ymdrechu'n ddiweddar i wirio hyn, trwy gasglu hanesion llafar pobl LGBT, er enghraifft.

Darganfod Llais fy Nain

Wnai fyth anghofio dod o hyd i llais fy Nain yn eu plith. Bu Nain farw pan oeddwn i'n ifanc iawn, felly does dim cof gen i ohoni tu hwnt i luniau ohoni a'i barddoniaeth.

Nancy Hughes Ffordd Deg Bach © R I Hughes
Fy Nain ym 1926 © R I Hughes

Roedd yn storïwraig o fri, a braint oedd cael copi ar CD ohoni yn adrodd rhai ohonyn nhw - a chlywed ei llais am y tro cynta fel oedolyn - nid yn unig am fod dawn dweud mor dda ganddi, ond am fod swn Taid i'w glywed yn y cefndir hefyd. Roedd ei lais llawer yn llai bas nag oeddwn i'n ei gofio o 'mhlentyndod, yn datgloi llond drôr o atgofion. 

Mi berswadiodd yr achlysur yma fi 'mhellach bod archifau yn llawn haeddu statws fel casgliadau ystyrlawn, a'u trin nid fel adnoddau cefnogol, ond fel casgliadau cyflawn sy'n haeddu cymaint o sylw mewn amgueddfa â gwrthrychau archaeolegol neu weithiau celf.

Yr Archif Heddiw

Dw i wedi bod yn gweithio efo'r tîm ers sbel - Richard (@archifSFarchive) sy'n rhan o dîm @DyddiadurKate, a 'nawr efo Lowri a Meinwen, sy'n gofalu am y llawysgrifau a'r archif sain. Mae'n nhw ar ben ffordd efo'r blogio, felly gobeithio y gwelwn ni fwy ar ochr honno'r casgliadau ar-lein yn fuan. 

O fewn yr adran ddigidol, rydym ni'n brysur yn gweithio ar ail-wampio ein tudalennau am draddodiadau Cymreig, a deunydd archif. Tra bod y gwaith hwnnw'n mynd rhagddo, dwi wedi bod yn edrych yn fanylach at botensial y cyfryngau cymdeithasol i rannu clipiau sain gyda chynulleidfa ehangach.

Rhannu Sain ar y Cyfryngau Cymdeithasol

Roedd y platfformau cymdeithasol sy'n rhedeg 'da ni - twitter, facebook a tumblr, yn rhy effemeral rywsut.

Mae trydar yn rhy fyr-eu-hoedl, yn enwedig gan fod cymaint o gyfrifon cyfochrog yn rhedeg yn Sain Ffagan; a dengys ein data bod ein ffans ar facebook yn ymddiddori mwy yn ein rhaglen weithgareddau na'n casgliadau. Gallai rhywbeth â ffocws fwy penodol, fel hanes llafar neu ganu gwerin, fynd ar goll yn hawdd neu fethu ei darged.

Felly, dyma ofyn i Gareth a Rhodri am eu profiad o rannu cerddoriaeth efo soundcloud, bandcamp ac ati. Penderfynais greu pecyn o recordiadau archifol oedd wedi'u paratoi'n barod yn defnyddio bandcamp, a rhyddhau y clipiau i gyd fel un grwp, yn hytrach na'u dosrannu fesul un ar y blog neu ar twitter. 

Rhinwedd bandcamp yw bod modd atodi mwy o wybodaeth, fel nodiant, geiriau a hanes y recordiad; a bod modd creu ffurff 'albwm'. Ro'n i hefyd yn awyddus i ddefnyddio'r ffwythiant 'tala os ti moyn' i weld a fyddai honno yn ffrwd roddion fechan y gallwn ni ei gwerthuso yn y dyfodol.

Lawrlwytho Albwm Arbrofol

Dyma hi te: O'r Archif: Caneuon Gwerin

Casglwyd y recordiadau yn bennaf gan Roy Saer, a threfnwyd y sain a'r nodiant gan Meinwen Ruddock-Jones yn yr archif. Ymchwilwyd y caneuon ymhellach gan Emma Lile. Mae'r clawr yn eiddo i'n casgliad celf, gwaith a briodolwyd i'r peintiwr teithiol W J Champan.

Mi ddefnyddiais Canva i gaboli'r hen sgans o nodiant, ac i ychwanegu rhyw damaid am hanes yr archif. Os oes camgymeriad yn y llyfryn, felly, arna i mai'r bai am hynny! Mwynhewch, rhannwch, canwch, rhowch ac arbrofwch - ac os oes adborth neu gwestiwn 'da chi, dodwch nhw yn y sylwadau! 

Dwi'n edrych ymlaen at ein digwyddiad sgyrsiau fflach yfory - cyfle i staff o wahanol adrannau gyflwyo eu hymchwil mewn pum munud.

O ystyried amrywiaeth y disgyblaethau a'r arbenigedd sy'n bodoli 'ma (o ddaeareg gynnar i gelf modern, gofalu am esgyrn i dynnu llo...), dwi'n disgwyl dysgu rhywbeth, a'n gobeithio rhannu arfer da.

Pum Munud i Drafod Dyddiadur

Fe fydda i'n cyflwyno pum munud am @DyddiadurKate - er fod calon ymchwilydd gen i, y tîm yn Sain Ffagan sydd wedi bod yn dod â hanes Kate a'i chynefin at gynulleidfa newydd. Yn aml fe fydda i'n ymladd fy ngreddf i ymgolli mewn casgliadau a'n atgoffa fy hun mai pen hwylusydd sydd gen i - a mai fy rôl innau yw i greu gofod ar gyfer y tîm, eu hannog, a rhannu eu gwaith da ymhellach. 

Model Rhannu Casgliadau

Dwi wedi fy argyhoeddi fod model @DyddiadurKate yn un y gellir ei ddyblygu i rannu casgliadau eraill - yn enwedig y gwrthrychau cynnil hynny na fydd byth yn ennill teitl fel 'trysor' neu 'eicon'. Ond ofer fyddai mentro'r un peth eto heb ymroddiad tîm, a'r holl gynnwys cefnogol sydd gennym ar flaenau'n bysedd. 

O gronfa ddata casgliadau'r Rhyfel Mawr, i adnoddau allanol fel Papurau Newydd Cymru - a mewnbwn ein cynulleidfa - mae'r dyddiadur wedi bod yn sbringfwrdd i straeon amrywiol iawn am Gymru, a thu hwnt, gan mlynedd yn ôl.

Technoleg Gefnogol

O ran stwff nyrdlyd, technolegol, mae arferion rhannu asedau da wedi helpu, yn ogystal â phlatfform rhag-bostio, er mwyn rhyddhau'r curaduron o'r dasg ddyddiol o bostio, i greu amser iddyn nhw afael mewn pynciau perthnasol a'u hymchwilio ar gyfer y blog, neu greu cysylltiadau efo casgliadau eraill.

Y Rhife

Hyd yn hyn, mae dros 207,000 o argraffiadau wedi'u cofnodi ar y cyfri - llawer iawn mwy nag y gallen ni ei hwyluso yn gofforol, a mwy nag y gallai'r ddogfen ei ddioddef, yn gorffol, hefyd. Mae'r prosiect wedi codi traffig i flog Cymraeg yr Amgueddfa dros 800% o'i gymharu â llynedd - sy'n fy argyhoeddi mhellach o bwysigrwydd creu cynnwys gwreiddiol ar gyfer siaradwyr Cymraeg y we, i ateb galw go iawn, ac i greu cysylltiadau rhithiol ar hyd a lled y wlad, o'n swyddfa fach y tu ôl' i'r orielau celf.

Dwi'n ddiolchgar iawn 'mod i wedi sgrifennu'r rhestr yma wythnos diwetha, yn syth ar ôl cwrs ar google analytics efo Jess Spate o Thoughtful SEO. Mi ges i olwg graff ar beth mae'r platfform yn gallu'i gyflawni - o ddefnyddio tameidiau ohono dros y blynyddoedd, ro'n i'n amau bod llawer mwy y gallwn ei fesur a'i ddadansoddi. Mae sawl aelod o'r tîm digidol yn giamstars yn barod, felly beth am ifi ddechrau efo rhywbeth reit syml i ymarfer? Dyma 5 darlun mwyaf poblogaidd Celf Arlein:

San Giorgio Maggiore by Twilight - Monet

Mae cynifer o ddarluniau hynod a hudol 'da ni o Fenis, gan gynnwys y noslun hwn gan Whistler, a fy ffefryn, y Palazzo Camerlenghi gan Sickert. Y darlun mwyaf pobolgaidd ar Celf Arlein, fodd bynnag, yw'r darlun amryliw yma gan Monet. Fe ddowch o hyd i'r fersiwn 'go iawn' yn Oriel 16, yma yn Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd.

Rain - Auvers - Van Gogh

Un o ddarluniau olaf Van Gogh, sydd ar daith yn yr UDA ar hyn o bryd. Bydd yn werth ymweld ag e pan fydd yn dychwelyd - mae'r paent yn drwch blêr wrth ddangos cwysau'r tir, a'r glaw fel petae'n hollti'r ganfas. Bron ag y gallwch chi hogle'r petrichor.

Teulu Henry VIII: Alegori o'r Olyniaeth Duduriaidd - Lucas de Heere

Efallai bo'r lluniau anffurfiol o George a Charlotte yn wahanol iawn eu naws, ond, 500 mlynedd ar wahan, ffocysu ar rym a phwysigrwydd llinach benodol y mae'r darlun hwn hefyd. Mae i'w weld yn Oriel 10 yn AGC: dwi i wrth fy modd yn edrych yn fanwl ar y llun yma, nid ar y cymeriadau ond ar y tecstiliau yn y llun. Mae'r artist wedi gwneud cryn ymdrech i beintio'r ffabrigau crand 'ma - a ma nhw ddipyn yn grandiach na'r dillad 'Tuduraidd' o'n i'n arfer ei wisgo yn Sain Ffagan!

La Parisienne - Renoir

Un o hoelion wyth y casgliad, a brynwyd gan y chwiorydd Davies - eu hatyniad at weithiau argraffiadol a'u gwaith elusennol a sefydlodd egin yr amgueddfa fel yr ydym ni'n ei hadnabod hi heddiw. Dwi erioed di dirnad cweit beth sydd y tu ôl i grechwen y 'Ferch o Baris' - efallai mai dyna sy'n ei gwneud hi'n Mona Lisa Caerdydd! Mi wnes i ddwlu ar y llun yma hefyd, a dynnwyd gan Sioned a Nia mewn priodas fis diwetha.

Running Away with the Hairdresser - Kevin Sinnott

Yr unig ddarlun gan rywun o Gymru sy'n ymddangos yn y rhestr - a ffefryn go iawn ymysg ein hymwelwyr i'r oriel. Mae'r gwaith bywiog, amwys hwn am ail-ymddangos ar wal ein horielau ar yr 20ed o Awst. Dw'n cofio cael fy syfrdanu gan hwn pan y gweles i e, a'r eilwaith gan ddarllen y teitl: mae'r artist yn rhoi digon o arweiniad i'r dychymyg, ond yn rhoi digon o le iddo grwydro hefyd. Sgwn i sut y daeth antur y torrwr gwallt i ben?

Felly, dyna'r 5 darlun mwyaf poblogaidd yn Celf Arlein - dwi'n licio defnyddio'r nodwedd 'dewis ar hap' i ddarganfod rhan newydd o'r casgliad, neu waith newydd gan artist câr. Ac wrth gwrs, heb anghofio, os fyddwch chi'n cwmpo mewn cariad ag unrhyw rai o'r gweithau 'ma, ewch draw i'n tudalen Argraffu yn Ôl y Galw i archebu copi ohono ar gyfer eich oriel chi gartre!

Mae'n ddiwrnod cyffrous iawn yn yr adran ddigidol. Dwi'n falch o allu rhannu hwn efo chi, Polisi Cyfryngau Cymdeithasol diwygiedig ar gyfer gweplyfrwyr, trydarwyr, tumblrwyr ayb yr amgueddfa. Dwi wedi ceisio ei gadw'n bolisi darllenadwy a defnyddiol, sydd yn meddu ar rywfaint o synnwyr cyffredin - felly cymwch bip arno a rhowch wybod os oes rhywbeth ciami neu goll amdano.

Lawrlwytho Polisi Cyfryngau Cymdeithasol Amgueddfa Cymru

Lluniwyd y polisi blaenorol yn 2009 - ers hynny, mae'n disgwyliadau a'n dyfeisiau wedi llamu ymlaen (i fyny?). Dwi'n gobeithio y bydd y ddogfen hon yn aros yn gyfredol trwy adborth ac ail-ymweld, wrth i ni fracso yn y llif o blatfformau newydd, telerau ac amodau wedi'u golygu dros nos, yn ogystal â megamethiannau a chwiwiau-ffasiwn ar-lein.

Mae'n chwaer i'r Pecyn Cymorth Cyfryngau Cymdeithasol - dwi'n dal i lunio'r ddogfen honno, am fy mod eisio iddi edrych rywfaint yn fwy diddorol (a deniadol) - mi fyddaf yn siwr o bostio linc pan fydd y Pecyn yn barod. Fy ngobaith yw y bydd yn ddogfen gyfeiriol a defnyddiol - rhywbeth sy'n mynegi cymaint yw posibiliadau cyfryngau cymdeithasol, lle mae'r polisi yn diffinio ffiniau ein gwaith ac rywfaint yn fwy athraweslyd. Diolch i bawb sydd wedi cyfrannu ato, ac yn arbennig i'n deiliaid cyfri gweithredol am rannu adborth.

Rhowch wybod be 'dych chi'n feddwl yn y sylwadau!

Yn ystafell ffansi'r cyngor y byddwn ni'n cwrdd yfory, ar gyfer ail drydarfod blynyddol Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd. Cynhaliwyd yr un cynta y llynedd i annog trydawyr amgueddfa i ddod i adnabod ei gilydd yn y cigfyd. Amcan gudd i fi (a eglurwyd i bawb cyn cychwyn) oedd i fi gael dod i ddeall rhagor am arfer da a rhwystrau cyffredin 'roedden nhw'n dod ar ei draws yn eu gwaith ar y cyfryngau cymdeithasol.

Fe ges i ddigon o adborth i lenwi blwyddyn o raglen waith, yn edrych ar broblemau oedd angen eu datrys ar lefel reolaethol; patrymau gwaith organig, clymog, oedd angen eu twtio, a chanu cloch uwch ar ran nifer o brosiectau da. Fe gadwais i'n brysur, felly, yn diweddaru polisi, cynnal hyfforddiant sylfaen, yn ogystal â phrosiectau peilot mwy uchelgeisiol, a chadw llygad fwy craff ar analytics. Dwi wedi mwynhau cyd-weithio efo'r holl bobl sy di cyfrannu at y prosesau uchod, a mae dychwelyd at fy nghariad cyntaf - y we - mewn cyd-destun proffesiynol, wedi bod yn hwyl chwerw-felys hefyd.

Museumweek - cyfle i werthuso

Bu Museumweek 2014 yn gyfle da i weld beth oedd iechyd rhwydwaith twitter Amgueddfa Cymru - mae'n wythnos pan fo pawb, o'r trydarwyr tawel i'r trydarwyr diocswrth (diolch @geiriadur) i fod yn rhoi rhywbeth ar y platfform. Felly, er nad yw'n sampl gynrychioladol o 'wythnos arferol' yn Amgueddfa Cymru, mae'n rhoi sbec i ni ar sut mae'r rhwydwaith yn siapo pan ma pawb (i fod) yn rhoi tro go lew arni. Pan ddaeth yr ymgyrch rownd unwaith eto, roedd yn amser i fesur eto i weld i le 'dyn ni'n mynd fel amgueddfa sy'n trydar.

Lawrlwytha'r adroddiad cryno

Mi fydda i'n dangos dau neu dri sleid yfory yn y trydarfod, ond dwi hefyd yn awyddus i bobl gael gweld crynodeb fwy manwl os hoffen nhw: mae modd lawrlwytho un fan hyn: lawrlwytho adroddiad cryno (pdf)

Mi sgrifennais i fe ar gyfer pwyllgor penodol - sgwn i sut y byddai'r adroddiad yn edrych petawn i wedi ei sgrifennu ar eich cyfer chi, fy nghynulleidfa ddychmygol? Gan fo fy nghenfndir mewn gwerthuso dysgu amgueddfaol, dw i wastad wedi gwyro tuag at yr ansoddol, felly roedd llunio adroddiad mesurol yn brofiad boddhaol, er i fi betruso wrth ei sgrifennu.

Adborth i'w gynnig?

Fe fyddwn i'n falch iawn o gael adborth gan unrhyw gyd-weithwyr sector sydd â sylw adeiladol i'w wneud ar sut y gallwn i fod wedi cyflwyno fy nehongliad a'm casgliadau. Neu labeli fy ngraffiau, unrhywbeth, rili, y gall wneud y gwaith yn eglurach ac yn fwy defnyddiol.

Fy nhasg nesaf fydd i gael gafael ar ddanteithion ar gyfer cyfarfod fory. O edrych ar ddata y llynedd, dwi di nodi tuedd ffafriol tuag at siocled a glwten. Gobeithio y bydd y canlyniad yma yn help i mi pan af i siopa bisgedi nes ymlaen.