Rydych chi yn:  > 
English

Eglwys Sant Teilo

Chwefror 2010

Trysor Cudd

Postiwyd gan Sara Huws ar 19 Chwefror 2010
Fe ddaeth yr alwad ar bnawn Llun: "Mae o yn y post. Fydd o gen ti mewn tridie". Geiriau braf i'w clywed i gîc fel fi: roedd y thuseur yn post ac ar ei ffordd!

Cyn i mi fynd ymhellach, gai esbonio mai llosgwr arogldarth, neu incense yn Saesneg, yw thuseur. Mae'n siâp cawg, ac wedi'i gysylltu at gadwyn, i'r arogldarth gael ei chwifio 'nôl a mlaen. Caiff arogldarth ei ddefnyddio mewn eglwysi, temlau, ac allorau ar hyd a lled y byd hyd heddiw. Mae'r aroglau cryfion hyn yn gallu bod yn rhan bwysig o brofiad yr addolwr o adeilad, neu fan, sanctaidd. Byddwn yn clywed o hyd sut 'mae synnwyr arogl yn gallu agor rhannau cyfrin o'r cof. Mae'r gymysgedd o Thus, Myrr ac olewau sitrws a gaiff eu llosgi mewn llawer o Eglwysi Catholig yn gymysgedd o aroglau trymion, a rhai ohonynt wedi eu defnyddio mewn seremonïau a phersawrau ers oes yr Eifftiaid cynoesol a thu hwnt. Er nad yw'r arogl yn deffro cymaint o atgofion â bara ffres, neu mothballs, mae'r arogl gyfoethog yn medru arwain y dychymyg ar drywydd troellog yn ôl drwy hanes.

Nawr, cyn mod i'n dechre swnio'n rhy debyg i hysbyseb shampŵ, gadewch i mi gyfadde': rwy'n sgut am arogldarth. Dim unrhyw arogldarth chwaith. Fe fyddai'n cerdded yn ffroenuchel heibio'r conau a'r brigau llachar ac yn anelu am yr ystor (resin). Caiff ystor ei gasglu, gan amla, ar ffurf nodd (sap) o goed arbennig. Mae gan bob math ei nodweddion a'i hanes unigryw. Mae Thus yn debyg i ddagrau ambr, meddal. Myrr, wel, mae hwnnw'n debycach i hen gragen pili-pala. Mae Damar, ar y llaw arall, yn edrych fel pear drops ac yn arogli fel neithdar a sitrws ysgafn...

Ta waeth am hynny - 'nôl at y thuseur! Mae'n un ni yn replica, a bydd yn cael ei ddefnyddio yn Eglwys Teilo Sant. Rydym ni wedi gwneud arbrofion yn y gorffennol, ac wedi cael ymateb positif a negyddol. Roedd rhai yn credu bod yr arogl yn ychwanegu at lonyddwch yr adeilad. Rhuthrodd rhai yn syth allan trwy'r drws ar ôl dechrau peswch. Nododd rhai eu bod yn teimlo'n anghyfforddus, efallai oherwydd eu daliadau crefyddol personol. Fe fyddwn ni'n defnyddio'r thuseur newydd pan fyddwn ni'n ceisio ail-greu ein gwasanaeth Tuduraidd cyntaf eleni (mwy am hynny rywbryd eto...). Byddwn hefyd yn defnyddio cerddoriaeth o'r cyfnod a litwrgi Lladin, i weld a allwn ni ail-greu naws gwasanaeth eglwysig Cymreig ym 1500.

Yr unig drafferth ar hyn o bryd yw'r ffaith fod y Curadur a gomisiynodd y thuseur ar ei wyliau. Mae'r parsel mawr yn eistedd yn yr ystafell ddur. Dwi'n ceisio bod yn ddisgybledig a pheidio â phipio y tu fewn. Byddai hyn yn reit anodd, ta beth, am nad oes allweddi gennyf. Bydd rhaid i ni aros, felly, tan ddydd Llun i'w agor. Fe fyddaf yn recordio'r cyfan, felly cofiwch alw 'nôl i gael golwg arno!

Adnoddau Tuduraidd Newydd

Postiwyd gan Sara Huws ar 11 Chwefror 2010
Gair byr i'ch hysbysu bod Pecyn Tuduriaidd newydd i'w gael ar-lein.

Pecyn Tuduraidd yn Gymraeg (ffeil .pdf)

Manylyn o Stori Teilo
Manylyn lliwgar o'r eglwys Duduraidd ar safle Sain Ffagan Amgueddfa Werin Cymru

Cynlluniwyd yr adnodd yn bennaf ar gyfer ymwelwyr o ysgolion cynradd, ond maen nhw'n llawn darluniau a syniadau a fyddai'n addas ar gyfer teuluoedd hefyd.

Mae'r adnoddau wedi eu cynllunio ar gyfer defnydd ar y safle, ac ar ôl ymweliad ag adeiladau Tuduraidd safle Sain Ffagan.

Yn sesiynau hyfforddi athrawon yr Adran Addysg, fe fuom ni'n casglu adborth ar y cynnwys. 'Dyn ni wastad yn falch o glywed rhagor, fodd bynnag. Pa fath o adnoddau i ddysgwyr (o bob llun a phob siâp) hoffech chi eu gweld ar gael yma?

Fe fues i a Darren y ffotograffydd i fyny i Eglwys Teilo Sant y bore 'ma, i dynnu lluniau o wrthrychau Tuduraidd ar gyfer llyfr lluniau i blant. Rwy'n edrych 'mlaen i gael gweld beth fydd ein dylunwyr yn ei wneud gyda'r lluniau, a pha olwg fydd ar y llyfr ei hun yn y diwedd. Mi wnai'n siwr fy mod yn ei grybwyll yn fama, pan fydd yn barod!

I'r rhai ohonoch sydd eisiau mwy o wybodaeth am yr arlwy sydd ar gael yn barod i ysgolion cynradd, dyma daflen ddefnyddiol: Cyfleoedd i Ysgolion Cynradd (ffeil .pdf)

Sant, Santes, Seintiau

Postiwyd gan Sara Huws ar 9 Chwefror 2010

Diwrnod Teilo Sant Hapus!

I'r rhai ohonoch sydd yn ansicr am sut yn union i ddathlu'r diwrnod hwn, dyma awgrym: Teilo yw nawddsant afalau a cheffylau. Cofiwch ei nodi yn eich ffeiloffacs!

Gallwch weld hanes bywyd Teilo wedi ei arddangos mewn cerfiad cain, lliwgar draw yn hafan Teilo.

Emyr Hughes gyda'i gerflun o Teilo Sant
Y Meistr-Gerfiwr Emyr Hughes gyda'i gerflun derw o Teilo Sant

Aros am y gwanwyn...

Postiwyd gan Sara Huws ar 8 Chwefror 2010

Braf oedd gweld cymaint o bobl allan ar safle Sain Ffagan bnawn Gwener. Roedd fel petai'r safle wedi deffro fymryn - mae hi mor hawdd anghofio, dros y gaeaf, cyn gymaint o ymwelwyr sy'n dod i'n gweld ni y munud y bydd y tywydd gaeafol-go-iawn wedi gostegu. 

Er bod digon wedi bod yn mynd yn ei flaen ar y safle yn ystod y misoedd diwethaf, mae'r rhan fwyaf wedi bod yn digwydd tu ôl i gefnau'r ymwelwyr: trwsio toi gwellt, torri cwysi ar gyfer ceblau, cynnal gwaith cadwraeth ac ail-osod arddangosfeydd. Erbyn heddiw, mae'r safle wedi ei hawlio'n ôl gan y cyhoedd. Ar ôl taith i lynnoedd Cosmeston bnawn Sadwrn, ro'n i'n argyhoeddiedig bod yr rhan fwyaf o bobl y de-ddwyrain wedi deffro o'u trwmgwsg gaeaf. Roedd 'na fwy o bobl yno nag oedd o hwyaid ar y llyn. 

Lan yn Eglwys Teilo Sant, mae'r arlunydd Fleur Kelly wedi bod yn cwblhau gwaith pellach ar baneli pren yn y gangell. Gan mai'r ardal hon oedd yn ardal fwyaf sanctaidd yn yr Eglwys (ac yn dal i fod, mewn rhai achosion), mae cynllun yr addurniadau yn adlewyrchu chwaeth a meddylfryd y clerigwyr fyddai'n gweithio yno yn y 16ed ganrif. Mae'r murluniau yn dangos yr Archesgob Tomos a Becet, a'r sant arwrol, Siôr. (I'r rhai ohonoch sy'n pendronni pam bod Siôr yn ymddangos mewn eglwys gymreig, bydd blog am hynny yn y dyfodol agos!). Rydym wedi dewis cynllun o angylion cerddorol, yn gafael mewn offerynnau o'r cyfnod 1500-1530, ar gyfer y paneli pren ar y sgrîn. 

Mi es â chamera newydd yr Adran Addysg i fyny i'r Eglwys hefo fi, gan obeithio tynnu ffilm o Fleur wrthi'n gweithio i'w rannu gyda chi yma ar y blog. Yn anffodus, nid Scorsesyn mohonof, felly dyma i chi luniau llonnydd o fy ffilm gyntaf, sigledig. Bydd Fleur yn dychwelyd ymhen rhai wythnosau i orffen y gwaith. Mae paent pigment traddodiadol yn hir iawn, iawn yn sychu - gobeithio erbyn hynny y byddaf wedi dysgu sut i ddefnyddio'r camera'n well, a chyflwyno ffilm i chi sy'n debycach i 'The Agony and the Ecstasy' na 'Pollock'...