English

Amgueddfa Cymru

Hafan

Blog yr Amgueddfa

Amgueddfa Cymru

bridiau prin yn Sain Ffagan

Bernice Parker, 17 Chwefror 2015

Mae gennym 3 brid o ddefaid yn Sain Ffagan ac maen nhw i gyd ar y Rhestr o Fridiau Prin:


Brid prin:
enw: brid prin
Grwp (o anifeiliaid, planhigion, &c.) o un rhywogaeth a chanddynt nodweddion arbennig (yn enwedig rhai wedi eu datblygu’n ddethol gan ddyn).


Ffynhonnell: Geiriadur Prifysgol Cymru

Chewch chi ddim arian da – na chyflym – gan fridiau traddodiadol, yn wahanol i fridiau masnachol modern, ond yn aml mae ganddynt nodweddion sydd wedi addasu i amgylchiadau penodol, fel gwytnwch, gwrthsefyll afiechydon neu barodrwydd i weithio’n galetach i ddod o hyd i fwyd! Efallai na fydd pob brid yn cynnig popeth i’r ffermwr modern, ond maen nhw’n rhan o’r catalog o ddeunydd genetig sy'n angenrheidiol i ddiogelu a sicrhau dyfodol cynaliadwy i ffermio Cymreig.


Felly os ydych chi eisiau dysgu mwy am y defaid hyn, dyma’r lle i chi!
Barod am gêm o Bingo’r Bridiau Prin?


Defaid Mynydd Maesyfed (brid ‘dan fygythiad’)

Dafad Hill Radnor - un o'n bridiau prin yn Sain Ffagan


Mae’r defaid hyn wedi eu datblygu dros flynyddoedd i fyw ar fryniau Maesyfed ac maent yn nodweddiadol o’r hen ddefaid Cymreig wyneb melyn oedd arfer crwydro’r bryniau. Mae cyfeiriad at y brid cyn bell yn ôl ag 1911 a chafodd Cymdeithas Frid ei sefydlu ym 1949. Mae’r rhan fwyaf o'r brid yn dal i fod yn ardal Maesyfed a Brycheiniog, ac ychydig iawn o breiddiau sydd yng ngweddill y DU.
Prif nodweddion:
Maint: Canolig, dafad 50-55kg, hwrdd 70-80kg
Edrychiad: Brid mynydd ond yn fwy na Dafad Fynydd Gymreig. Gwlân gwyn, trwchus ac wyneb tywyll nodweddiadol a thrwyn eryraidd. Defaid yn foel, cyrn gan yr hyrddod.
Gwytnwch: Gwydn, wedi addasu i fyw ar fryniau. Gallu goroesi ar borfa wael.

Defaid Llanwenog (brid ‘lleiafrifol’)

Dafad Llanwenog - un o'n bridiau prin yn Sain Ffagan


Dafad yn tarddu o groesiad rhwng dafad Swydd Amwythig a bridiau amrywiol wyneb-ddu o ddyffryn Teifi ar ddiwedd y 19eg ganrif. Cafodd Cymdeithas Frid Llanwenog ei sefydlu ym 1957. Mae’r brid yn dal wedi’i leoli yng ngorllewin Cymru ond maen nhw wedi lledaenu dros y DU. Maent yn werthfawr iawn am eu gallu i oroesi mewn ardaloedd mynyddig, llwm yn ogystal â gwneud y gorau o borfa fras y tiroedd is.
Prif nodweddion:
Maint: Canolig, dafad 55-60kg, hwrdd 80-90kg
Edrychiad: Dafad â chydbwysedd da gyda gwlân gwyn trwchus a chudyn nodweddiadol uwch y pen. Mae’r pen a’r clustiau’n ddu.
Gwytnwch: Mae peth gwytnwch mewn defaid Llanwenog diolch i’w disgynyddion ond maent yn well ar borfa is.


Defaid Mynydd Duon Cymreig (dafad sy’n ffynnu – hwre!)

Dafad Mynydd Duon Cymreig - un o'n bridiau prin yn Sain Ffagan


Amrywiad trawiadol ar y Ddafad Fynydd Gymreig, oedd yn digwydd o bryd i’w gilydd mewn preiddiau o Ddefaid Mynydd Cymreig gwyn. Ym 1920 cafodd Cymdeithas y Defaid Mynydd Duon Cymreig ei sefydlu i gofrestru’r brid fel un ar wahân i’r Defaid Mynydd Cymreig Gwyn. Y Ddafad Fynydd Ddu Gymreig yw’r unig frîd cwbl ddu yn y DU.
Prif nodweddion:
Maint: Bach, dafad 45kg, hwrdd 60-65kg
Edrychiad: I gydymffurfio â meini prawf y brid, rhaid i’r ddafad fod yn gwbl ddu. Dafad fach, weddol denau er ddim cyn deneued â brid cyntefig. Defaid yn foel, cyrn gan yr hyrddod.
Gwytnwch:  Gallu goroesi ar dir uchel lle byddai bridiau eraill yn cael trafferth ac, yn debyg i ddefaid mynydd Cymreig eraill, bydd y brid yn ffynnu ar borfa fras y tiroedd is.


(Diolch i’r Rare Breeds Survival Trust am ddarparu’r wybodaeth).

@DyddiadurKate - Alcohol a Dirwest

Joe Lewis, 13 Chwefror 2015

Ar y 5ed o Chwefror, 1915, mae Dyddiadur Kate yn sôn am y Mudiad Dirwest: “Mr E. H. Evans yn darlithio yng nghyfarfod Cymdeithas Ddirwestol.”

Cymdeithas Ddirwestol
Dechreuodd Y Mudiad Dirwest yn y 19eg ganrif gyda sefydlu’r Gymdeithas Ddirwestau. Yng Nghymru, roedd Dirwest yn boblogaidd mewn cymunedau anghydffurfiol yn enwedig. Roedd y Gymdeithas Ddirwestol yn annog ymatal yn llwyr rhag yfed alcohol. Yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf, daeth y neges ddirwest yn bwysig a phoblogaidd unwaith eto.

Alcohol a'r Rhyfel
Ar yr 28ain o Chwefror 1915, traddododd Lloyd George araith ym Mangor a soniodd am effaith ddinistriol alcohol ar yr ymdrech ryfel. Roedd y llywodraeth yn credu bod gormodedd o alcohol a meddwdod yn cadw pobl o’u gwaith yn y ffatrïoedd. Soniodd Lloyd George am ‘the lure of the drink’ a dweud bod y ddiod gadarn yn gwneud mwy o’r difrod i Brydain na holl longau tanfor yr Almaen. Gallwch ddarllen mwy am yr araith hon ar wefan Llyfrgell Genedlaethol Cymru (yn Saesneg).

Yn Awst 1914, cyflwynodd y Llywodraeth y ‘Defence of the Realm Act’ oedd yn ceisio atgyfnerthu ymdrech y Rhyfel. Cynhwyswyd ddeddf i leihau oriau agor tafarnau yn y ddeddf i geisio lleihau defnydd alcohol ymysg pobl. Yn 1915 penderfynodd y Llywodraeth nad oedd hynny’n ddigon felly sefydlwyd y ‘Central Control Board’ (CCB) er mwyn goruchwylio arferion yfed. Yn Hydref 1915 cyflwynwyd y ‘No Treating Order’ i atal pobl rhag prynu rownd o alcohol, neu brynu diod ar gredyd.

Pamffled yn dangos menyw gyda'r geiriau 'Two glasses of government ale and I feel a perfect puss'
Cerdyn post dychanol yn sôn am gwrw wedi’i ddyfrio i lawr oherwydd polisi’r Llywodraeth
Pamffled yn dangos menyw gyda'r geiriau 'Two glasses of government ale and I feel a perfect puss'
Cerdyn post dychanol yn sôn am gwrw wedi’i ddyfrio i lawr oherwydd polisi’r Llywodraeth
Rheolau gwirodydd a gyflwynwyd i dafarnau a gwestai Caerdydd dan nawdd gan y Bwrdd Rheoli Canolog
Rheolau gwirodydd a gyflwynwyd i dafarnau a gwestai Caerdydd dan nawdd gan y Bwrdd Rheoli Canolog

Eich cwestiynau, fy atebion

Penny Tomkins, 13 Chwefror 2015

Helo Gyfeillion y Gwanwyn,

Hoffwn ddymuno hanner tymor gwych i chi! Peidiwch â phoeni am eich planhigion yn ystod y gwyliau, bydd nhw'n iawn! Ond plîs gwiliwch arnynt beth gyntaf wrth gychwyn nol yn ysgol. Gall y planhigion crocws blodeuo mo gynnar a mis Ionawr, felly dylem ni disgwyl nhw yn fuan iawn!

Rwyf wedi cael jôc wych arall gan L o Thorn Primary School:

Q. Why do you call beetroot beetroot?

A. Because you have to beat the root to get them out!!

Mae mwy o ysgolion wedi anfon diweddariadau cyffrous ar eu planhigion:

Silverdale St. John's CE School: The daffodils are about 5cm tall and one of them is around about 8cm tall! Prof P: Fantastic news Silverdale St. John's CE School you must be looking after them very well!

The Blessed Sacrament Catholic Primary School: This week is cold again with very frosty mornings, but we can now see some crocus shoots as well as the daffodils. The mystery bulbs have the tallest shoots. K M. Prof P: I’m excited that your Crocus plants have shown through. Isn’t it interesting how different the shoots look! Keep up the good work Bulb Buddies!

Ysgol Nant Y Coed: It was a very dry week last week. Also, our daffodils are about 12-14cm tall now. Prof P: Wow Ysgol Nant Y Coed, make sure you keep a close eye on your plants! It doesn’t sound like it will be long now before you see your first flowers.

Ysgol Iau Hen Golwyn: I like this job. Prof P: I’m glad to hear it! There are lots of other experiments you can try if you are enjoying this one. Try the MET Office website for some great ideas for half term: http://www.metoffice.gov.uk/education/kids/things-to-do/experiments

Rivington Foundation Primary School: We think that the temperature on Tuesday,Thursday and Friday was because the sun was hitting straight on to the thermometer. Prof P: Wow Rivington Foundation Primary! What high readings for week 6! That shows summer weather in February! Well done for spotting that this is unusual and questioning why your readings are so high. I think you are right and it must be because your thermometer was in the sun and you took the readings at the warmest time of day! I suggest that you turn the thermometer slightly so it is not in direct sunlight. This will give you more accurate readings. You are well on your way to becoming Super Scientists!!

Carstairs Primary School: Unfortunately we are unable to take the temperature because our temperature monitor has went missing with all of the snow. Prof P: Wow, that must be a lot of snow you are having Carstairs Primary School! Thank you for taking the rain fall readings despite the wintery weather! I see these were high all week, did you have to take the rain gauge inside to melt the snow before taking your readings?

Hi Kirkton Primary School. Just to let you know that you’ve had the coldest weather reported so far for week 6 at -6ÌŠ!! Brrrrr!! And Thorn Primary School had the second warmest reading of week 6 at 13ÌŠ. I wonder how this will affect your plants! I’ll be watching both of your weather records and flowering dates with interest to compare!

Mwynhewch eich gwyliau Gyfeillion y Gwanwyn!!

Athro'r Ardd

Bydd eich blodau crocws yn porffor gyda anther a stigma oren.

Introduction to Fragile? commissions

Penelope Hines, 10 Chwefror 2015

With just under two weeks left of Artes Mundi 6 momentum is building for the next west wing contemporary show at National Museum Cardiff. Fragile? is an exhilarating exhibition of contemporary ceramics that will open in April 2015.

This show includes not only pieces from the collection of Amgueddfa Cymru, loans from artists and institutions but also several exciting new commissions.

So far two teaser videos have been released looking at the work of four welsh artists who have been commissioned by The Derek Williams Trust to create unique pieces for the show.

The four artists are Adam Buick, Claire Curneen, Lowri Davies and Walter Keeler.

and

There are also three exciting ceramic based site specific installations in this exhibition. Phoebe Cummings, Keith Harrison and Clare Twomey are producing pieces that will challenge pre-conceptions about the medium and encourage direct visitor participation.

View this exhibition in our “What’s On” Guide

There are going to be lots of exciting events, workshops and talks based in and around this exhibition. More details will be coming soon!

Gaeaf yn troi’n Wanwyn

Penny Tomkins, 9 Chwefror 2015

Helo Gyfeillion y Gwanwyn,

Rwy am rannu ambell lun gyda chi. Cofiwch, os gofynnwch i’ch athro neu athrawes yrru lluniau o’ch planhigion i mi, gallaf eu rhannu gydag ysgolion eraill sy’n rhan o’r project! Mae gen i ddiddordeb mawr mewn lluniau sy’n dangos y newid mewn tymhorau – fel blodau’r gwanwyn yng nghanol eira’r gaeaf!

Gwe pry cop gaeafol yn Amgueddfa Lleng Rufeinig Cymru

Cennin Pedr yn Sain Ffagan. Allwch chi weld pa blanhigion sydd â blagur, a pha rai sydd wedi blodeuo?

Cennin Pedr yn Sain Ffagan. Allwch chi weld pa blanhigion sydd â blagur, a pha rai sydd wedi blodeuo?

Mae rhywfaint o ddryswch wedi bod ynghylch pryd i gofnodi dyddiad blodeuo ar-lein. Gallwch fonitro taldra eich planhigion bob wythnos a gadael i mi wybod yn yr adran ‘sylwadau’ wrth i chi gofnodi’r tywydd. Ond dim ond wedi i’r planhigyn flodeuo y dylech gofnodi ‘dyddiad blodeuo’ a thaldra’r planhigyn ar ddiwrnod blodeuo.

Edrychwch ar y llun uchod o Gennin Pedr yn Sain Ffagan. Cafodd y llun ei dynnu ar ddiwrnod oer, felly nid oedd y blodau wedi agor yn llawn. Ond, gallwch weld pa rai sydd wedi blodeuo trwy edrych yn ofalus. Os yw’r holl betalau i’w gweld yn glir yna mae’r planhigyn wedi blodeuo. Cyn blodeuo mae’r petalau yn cael eu gwarchod gan gasyn tynn fel hwn:

Blagur yw hyn.

Blagur yw hyn. Pan fydd y blodyn wedi aeddfedu, a’r tywydd yn ddigon cynnes, bydd y casyn yn dechrau agor. Gall hyn gymryd ychydig oriau neu rai dyddiau! Efallai y gallwch weld hyn yn digwydd, os wnewch chi wylio’r planhigion yn ofalus iawn! Pan fyddwch yn gallu gweld yr holl betalau a’r casyn wedi disgyn gallwch fesur taldra’r blodau a chofnodi hyn ar y wefan. Wedi i chi wneud hynny bydd blodyn yn ymddangos ar fap yn dangos lle mae eich ysgol.

Gallwch fesur uchder eich planhigion i weld pa mor sydyn mae nhw’n tyfu. Os yw’r planhigion yn dal yn fach gallwch eu mesur o dop y pridd. Ond, pan fyddwch yn mesur er mwyn cofnodi ar y wefan, dylech fesur o dop y pot blodau i bwynt uchaf y blodyn.

Ydych chi wedi cymharu uchder y blodau yn eich dosbarth? Oes yna wahaniaeth mawr yn uchder y planhigion a pha mor aeddfed ydyn nhw, neu ydyn nhw i gyd yn debyg? Beth am y planhigion sydd wedi’u plannu yn y ddaear? Yw’r rhain yn fwy na’r rhai mewn potiau? Pam hynny tybed? Gallwch ddweud beth ydych chi’n feddwl yn yr adran ‘sylwadau’ wrth i chi gofnodi’r tywydd yr wythnos hon!

Gyrrwch eich straeon a lluniau i’r blog blodau a dilynwch Athro’r Ardd ar Twitter!

Daliwch ati Gyfeillion y Gwanwyn!

Athro’r Ardd

O.N. Peidiwch â phoeni os nad yw eich planhigion wedi dangos eto. Mae’n dal yn gynnar ac rwy’n sicur bydd yn gwneud cyn bo hir! Rhwy'n dal yn aros am rai o'n planhigion i dangos uwchben y pridd...

Mae fy Nghennin Pedr a Chrocws yn tyfu hefyd !!

Lili wen fach yn Sain Ffagan Amgueddfa Werin Cymru