Rydych chi yn:  > 

Eglwys Sant Teilo

Gorffennaf 2013

Newid a Pharhâd

Postiwyd gan Sara Huws ar 11 Gorffennaf 2013

Dwi newydd fod yn lloffa trwy'r dudalen blogie - dwi heb wneud ers sbel a mae'n wych gweld cymaint o flogwyr newydd, yn trafod pynciau newydd yma. Da iawn bawb!

Mae fy nghyfraniad i wedi bod braidd yn dameidiog, a dwi'n gobeithio y gallwch faddau hynny, annwyl ddarllenwyr.

Er ein bod ni wedi bod wrthi'n gwneud lot o waith caib a rhaw yma yn Sain Ffagan, mae'r rhan fwyaf ohono di bod y 'tu ôl i'r llen' - gwaith technegol, manwl, efo darnau mawr iawn o bapur, yn hytrach na gwrthrychau. 'Dyn ni wedi bod wrthi yn cynllunio, yn gwerthuso a chofnodi, ac yn fuan iawn y byddwn ni'n dechrau gweld newid go-iawn ar y safle yn ei sgîl. 

Gwaith is-adeiledd ydi'r rhan fwyaf o'r hyn yr ydym wedi ei gwblhau, yn ogystal ag astudio dichonoldeb defnyddio signal 3G a wifi ar ein safle coediog, eang. 'Dyn ni hefyd wedi bod yn gweithio gydag ymgynghorydd mewn hygyrchedd, i ddysgu sut y gallwn ni wneud yr amgueddfa'n le mwy croesawgar i amrywiaeth fwy eang o bobloedd. 

Ein bwriad ni yw i gadw naws arbennig yr amgueddfa, ond i wella'r cyfleusterau hefyd. 'Dyn ni'n trio bod mor agored a chyfranogol â phosib, felly 'dyn ni wedi bod yn gwrando ar farn gwahanol grwpiau mewn fforymau i bobl ifanc, athrawon a chrefftwyr. Mi fyddwn ni'n ail-wampio'r orielau hefyd, a dwi'n edrych ymlaen at gael gweld pa wrthrychau 'mae fy nghyd-weithwyr wedi eu dewis ar gyfer yr arddangosfeydd newydd.

Yn y cyfamser, liciwn i gadw mewn cysylltiad â chi trwy'r blog - ond sut?

A ddylwn i sgrifennu mwy am hanes yr adeiladau sydd yma'n barod? Neu ddangos yr rhai newydd wrth iddynt dyfu?

Ddylwn i adrodd y straeon mawrion, neu hanes y rhyfeddode dyddiol? Beth am ein cynllunie i gynnal nosweithie preswyl a pherfformiadau? Mwy o Duduriaid? Llai o Duduriad?

Dwi'n credu'n gryf y dylwn i ofyn, os nad ydw i'n gwybod. Felly dyma ofyn i chi:

  • Beth hoffech chi ei weld ar y blog 'ma?

Gadwch sylw os oes barn neu gais gennych chi - dwi'n edrych ymlaen at gael clywed beth sydd gennych i'w ddweud.

Ionawr 2013

Cynhadledd ExArc 2013

Postiwyd gan Sara Huws ar 10 Ionawr 2013

Ma sbel ers i fi flogio o Sain Ffagan - yn anffodus ma coblyn yn y cyfrifiadur, a 'dyn ni heb ddod o hyd iddo fe eto. Dyna fy ymddiheuriad, gyda llaw, nad oes lluniau yn y cofnod hwn. Gobeithio 'dwi y byddan nhw'n ail-ymddangos yn fuan! Ta waeth - ymlaen at y pwnc o dan sylw:

Yr wythnos hon, bydd Amgueddfa Cymru a Phrifysgol Caerdydd yn cynnal cynhadledd 'ExArc' 2013. 'ExArc' yw'r enw cyffredinol am faes archaeoleg arbrofol, sy'n defnyddio technegau ymarferol i brofi damcaniaethau am fywyd yn y gorffennol. Maent yn edrych ar 'sut?' yn ogystal â phryd, y digwyddodd rhywbeth

Ma' gwaith archaeolegyddion arbrofol i'w ganfod yn y deunyddiau crai, y manylion lleiaf, a'r broses o ddysgu yn sgîl methiant, yn ogystal â llwyddiant. Gall eu hymchwil gwmpasu pynciau fel smeltio haearn yn defnyddio cyfarpar cyn-oesol; archwilio ac ail-greu dillad isaf hanesyddol; neu ddarganfod manylion ymarferol am fywyd bob-dydd yn y gorffennol.

Dwi'n lwcus iawn, am i mi gael dysgu llawer gan archaeolegyddion arbrofol dros y blynyddoedd diwethaf. Dwi'n falch, felly, eu bod am ddod yma i Sain Ffagan, fel rhan o'u hymweliad â Chaerdydd. Dy'n ni'n licio torchi'n llewys ac arbrofi gyda gweithgareddau hanesyddol yma yn Sain Ffagan - boed yn wneud clocsie i ddawnsio ynddyn nhw ar Galan Mai - felly dwi'n siwr y bydd llawer mwy i'w ddysgu gan ExArch.

Mae'r gynhadledd ei hun 'nawr yn llawn, ond bydd modd dilyn y drafodaeth ar hashnod #eauk2013. Wrth imi sgrifennu hwn, mae'r ffrwd twitter yn llenwi â phobl sy'n teithio i Gaerdydd o bob cyfeiriad. Os ydych chi'n mynychu, cofiwch ddod draw i ddweud helo. Bydd dim rhosyn gwyn yn fy ngwallt, ond fe fyddwch chi'n gallu fy adnabod, gobeithio, am fy mod yn gwisgo bathodyn enw...

Medi 2012

Drysau Agored: Taith i weld Murluniau Gwreiddiol Eglwys Teilo Sant

Postiwyd gan Sara Huws ar 19 Medi 2012

Mae nifer gyfyngedig o lefydd ar ôl ar daith arbennig, a hoffwn eu cynnig i chi, annwyl ddarllenwyr!

 

Fe fydda i'n arwain taith i'n storfeydd, i weld murluniau gwreiddiol Eglwys Teilo Sant, a beintwyd tua 1500. Fe dynnwyd nhw oddi ar y waliau cyn i ni symud yr eglwys i'r amgueddfa. Replicâu ohonynt a welwch ar waliau'r eglwys heddiw. Os ydych chi isie gwybod pa siâp sut ar y rhai gwreiddiol, dyma'r gweithdy i chi!

 

Er i ni arddangos rhai o'r esiamplau yn y gorffennol, bydd y daith yn gyfle i'w gweld i gyd yn eu cyflwr gwreiddiol, yn ein storfeydd newydd. Bydd yn gyfle i edrych ar sut, a pham, y symudwyd nhw i'r amgueddfa.

 

Bydd y daith yn cael ei chynnal ar y 25ain o Fedi. Bydd y sesiwn bore rhwng 11:00 a 13:00, ac yn edrych ar Eglwys Teilo Sant fel y mae hi heddiw, gan ganolbwyntio ar y lliwiau, y paent a'r eiconograffeg. Bydd y sesiwn bnawn rhwng 14:00 a 16:00, yn mynd â chi i'r storfeydd ac at y murluniau gwreiddiol. Mae nifer gyfyngedig iawn o lefydd ar gael ac felly rhaid archebu lle o flaen llaw. Galwch (029) 20 57 35 29 i hawlio lle!

Gorffennaf 2012

Cyfweliad ar Radio 2 - heno

Postiwyd gan Sara Huws ar 27 Gorffennaf 2012

Ddwywaith mewn wythnos? Wel, pam lai - tra bo'r haul yn dal i wenu...

Postiad bach clou i'ch hysbysu am bwt fydd ar y radio heno. Ar Ddydd Mawrth, ges i ymweld â'r BBC yn Llandaf i recordio cyfweliad ar gyfer 'The Arts Show' ar Radio 2. Bydd yn cael ei ddarlledu heno, am ddeg o'r gloch. Penny Smith sy'n cyflwyno yn lle Claudia Winkleman. Sai'n gweud bo fi di siomi, ond dwi yn falch na wnes i wisgo lipstic pinc yn deyrnged i Claudia, fel o'n i wedi meddwl gwneud. Cynhaliwyd y cyfweliad dros donfeddau hudolus y BBC - finne o flaen bocs o switsys a goleuadau pert, a nhwythe mewn stiwdio yn Llundain. Ro'n i di gwisgo'n smart rhagofn ac felly'n teimlo bach yn sili mewn stafell ar fy mhen fy hun.

Ta waeth. Fe ges i hwyl arni, yn sôn am fy ngwaith ac am Sain Ffagan yn gyffredinol - er gwaetha'r ffaith i gwestiwn am y nifer o lafariaid sy' gyda ni yn y Gymraeg godi'i ben. Rhaid ifi gyfadde ei fod yn ystrydeb sy'n fy nghorddi fymryn weithie, felly ro'n i'n eitha balch ifi lwyddo i dorri'r myth mewn ffordd hoffus, ac heb godi 'mhwysau gwaed. Fe fydd raid i chi wrando i weld a ydych chi'n cytuno!

Radio 2 Arts Show - 22:00 - Dydd Gwener 27 Gorffennaf

Haf hirfelyn blogiog

Postiwyd gan Sara Huws ar 26 Gorffennaf 2012

Pan dwi�n edrych �nôl dros y dudalen 'ma, mae�n edrych yn debyg taw�r haul sy�n gneud imi sgwennu cofnod. Mae�n ddiwrnod godidog yma heddi eto, felly dyma danio�r injan flogio a dechre sgrifennu.

Dy�n ni i gyd mewn hwylie da iawn ar hyn o bryd, hefyd. Ar ôl treulio misoedd yn cyd-weithio, fe gyflwynom ni gais trwch (a dwysder) torth o fara brith i Gronfa Treftadaeth y Loteri. Maen nhw wedi ei archwilio, ac wedi penderfynu rhoi nawdd o �11.5 miliwn tuag at brosiect i ail-ddatblygu�r amgueddfa. Mi fydd angen i ni weithio�n galed i godi gweddill yr arian, felly fe lawnsiwyd yr �apêl punt y pen� wythnos diwethaf. Ei neges? Yn fras: os oes punt �da chi i�w sbario, rhowch hi i ni a mi wnewn ni rwbeth arbennig hefo hi!

Er fod ein cynlluniau ar gyfer y dyfodol yn arbennig o fanwl, mae�n teimlo fel bo realiti�r peth dal y tu hwnt i�r gorwel. Buan iawn y byddwn ni�n gweld y safle�n newid, fodd bynnag. Bydd yr amgueddfa yn ei hanfod yn newid hefyd � a�n gobaith ni yw y dowch chi hefo ni ar y daith �ma. Dy�n ni�n awyddus iawn i greu rhagor o gyfleoedd i chi estyn at y casgliad, ac i gael hwyl wrth fynd i�r afael â bywyd bob dydd yr amgueddfa.

Ar hyn o bryd, fodd bynnag, mae pethe�n dal i dycio �mlaen. Mi ges i amser wrth fy modd yn tywys pobl o amgylch y gerddi Tuduraidd yr wythnos diwethaf � doedd dim diferyn o law, nag un gwlithen, i�w (g)weld yn unman. Daeth myfyrwyr o�r Almaen, Ffrainc, Lloegr a Siapan gyda fi, yn ogystal â rhai teuluoedd Cymreig/Sbaenaidd/Seisnig. Amser maith yn ôl, ro�n i�n ieithydd go-lew, felly dyma geisio pysgota peth o �ngeirfa mas o gefn y meddwl. Mi fuom ni�n blasu ac yn arogli wrth ymweld â�n gerddi, 'ble mae rhywogaethau o�r 16 ganrif yn dal i dyfu. Fel arfer, fe fyddwn i�n gofyn i bobl beidio â phigo planhigion yma, er mwyn cadw digon o fwyd i�n cymdogion blewog/pluog! Yn ffodus, fe ges i ganiatâd i gael ambell i damaid fan hyn a fan draw � ac yn fwy ffodus byth, fe ddysgodd Bernice a Paul y garddwyr imi pa rai i�w bwyta a pha rai i�w hosgoi!

Ddoe, bûm yn cwrdd a myfyrwyr o Brifysgol Caerdydd, i drafod sut y gallwn ni ddefnyddio gwybodaeth a gwrthrychau sy�n hannu o gloddio archaeolegol i greu gweithgareddau i�r cyhoedd. Fe edrychom ni ar y pigmentau ar waliau�r eglwys, ar gyfarpar coginio, a hydnoed set doilet Duduraidd! Bore �ma, cario wythdeg pedwar (fe gyfrom ni) o dariannau cardfwrdd i�r Pentre Celtaidd oedd tasg cynta�r diwrnod. Mae Sian ac Ian wrthi�n cynnal gweithgareddau peintio yno, fel rhan o Ŵyl Archaeoleg Prydain.

Dwi yn y swyddfa erbyn hyn, er gwaetha�r heulwen. Paratoi sgwrs ar gyfer yr Eisteddfod �dwi. Mae�n fraint cael siarad, felly dwi eisie gwneud yn siwr y bydd y ddarlith yn dangos Sain Ffagan ar ei gorau! Thema�r ddarlith fydd murluniau Eglwys Cadog Sant, Llancarfan, a Bro Morgannwg yn gyffredinol. Mae�r holl ddarllen am ddarluniau cudd wedi codi blys mynwenta arnai!

Dwi�n gobeithio eich bod chithe�n mwynhau�r ysbaid heulog �ma � os �dych chi�n meddwl dod i ymweld â ni, cliciwch yma i weld beth sy� mlaen. Cofiwch, yn ogystal â Bws 32, gallwch ddala bws gwennol newydd sbon, rhif 5, o du allan yr Amgueddfa Genedlaethol yng Nghaerdydd, at ein trothwy ni yn Sain Ffagan.

ON: bydd mwy o luniau tro nesa, dwi�n gaddo!

Ebrill 2012

Meini prawf

Postiwyd gan Sara Huws ar 20 Ebrill 2012

Mae Tŷ Hwlffordd, prosiect diweddara' Sain Ffagan yn adeilad bach lwcus iawn. Achubwyd yr adeilad beth amser yn ôl - ac ar ôl cyfnod o recordio, datgymalu, symud cerrig, ymchwil ac ail-adeiladu, mae bron yn barod i gael ei agor yn swyddogol.

Bydd raid i ni aros i'r mortar calch sychu'n drylwyr cyn dodrefnu'r lle, ond yn y cyfamser, mae rhaglen arbennig iawn am stori'r adeilad am ymddangos ar y teledu heno: 'Brick by Brick' gyda Dan Cruickshank, am 9.00 ar BBC2 (9.30 ar BBC2 Wales). Os 'dych chi 'di bod yn Sain Ffagan a 'di meddwl "sut ar y ddaear ma' nhw'n symud adeilad?", hon yw'r rhaglen i chi. Cliciwch isod i gael golwg ar glip o'r rhaglen:


'Brick by Brick' - Charlie'n adeiladu' crymdo

[delwedd: tu fewn i Dy Hwlffordd]

'Gwisgo' yr ystafell ar gyfer y criw teledu. Bydd arddangosfa barhaol o wrthrychau'n cael ei gosod yn yr adeilad unwaith y bydd y calch yn ei furiau wedi sychu.

Bydd yr adeilad yn cael agoriad swyddogol yn ystod yr Haf, ond yn y cyfamser, rydym ni'n gobeithio gallu rhoi rhagolwg i chi o beth 'dyn ni'n wedi'i gyflawni hyd yn hyn. Gallwch ymweld â'r adeilad rhwng 10 a 5 dros y penwythnos. Fe fydda i'n postio rhagor o fanylion ar y blog pan fyddan nhw'n fy nghyrraedd - yn y cyfamser, os oes cwestiwn gennych chi am yr adeilad, neu'r rhaglen, dodwch nhw yn y sylwadau isod a mi wnai 'ngorau i'w hateb.

[delwedd: seremoni orffen ty hwlffordd]

Rhan o'r criw fu'n gyfrifol am achub yr adeilad, a rhan o'r criw fydd yn edrych ar ei ôl o hyn ymlaen!

Rhagfyr 2011

Mapio Hendre'r Ywydd

Postiwyd gan Sara Huws ar 22 Rhagfyr 2011

Gair bach clou i sôn am y map dwi wedi ei greu, i geisio mapio tirlun Llangynhafal a thu hwnt, yn y 1500au.

Fe welwch arno adeiladau sy'n debygol o fod wedi bod yn sefyll yn y cyfnod hwnnw. Anghyflawn yw'r map ond mi fydd yn esblygu, gobeithio. I'w greu, dwi wedi cyfuno data cyhoeddus Coflein, Ordnance Survey, Archif Sain Ffagan, google a Phrosiect Dendrocronoleg Gogledd Cymru*.

Dwi'n gobeithio ychwanegu mwy o wybodaeth am ddyddiadau'r adeiladau, lluniau ohonynt ac ati, fel mae'r gwaith yn mynd yn ei flaen. Gallwch ddefnyddio'r zoom i deithio ymhellach o filltir sgwar y tŷ:


View Llangynhafal 1510 in a larger map

* Dendrocronoleg=term ffansi am ddyddio boncyff.

Chwilio am Gartref Hendre'r Ywydd

Postiwyd gan Sara Huws ar 20 Rhagfyr 2011

Dwi’n teimlo’n gartrefol, braidd, yn Hendre’r Ywydd Uchaf erbyn hyn. Mae na hogle tân coed yn y swyddfeydd a mae’n gwneud i mi deimlo’n anidding, yn edrych ymlaen at y Gwanwyn, pan gâi dreulio mwy o amser yno. Efallai eich bod wedi ymweld â Sain Ffagan droeon, ond heb dreulio llawer o amser yn yr adeilad dan sylw. Mae’n aelwyd weddol wag, yn bennaf am fod dodrefn o’r cyfnod addas yn rhy fregus i’w harddangos yn yr awyr agored. Fe ddowch o hyd i’r rheiny yn yr oriel. Yn ogystal â hyn, does dim simne ar y tŷ, sy’n ei wneud yn le anodd i weithio ynddo, ac i ymweld ag e, hyd yn oed, os nad yw’r tân yn bihafio.

Adeilad ffram-bren yw Hendre’r Ywydd, a symudwyd i'r amgueddfa yn y 1960au. Er i rywun fyw ynddo tan 1954, dwi’n gobeithio dysgu mwy am yr adeilad, a sut y defnyddiwyd ef, yn oes y Tuduriaid, gan ddefnyddio amrywiaeth o ffynonellau a sgiliau. Fe fues i’n cael modd i fyw yn coginio a dehongli yno dros yr haf and dwi’n edrych ymlaen at gael torchi llewys a phrofi sut le yw e i weithio ynddo o ddydd-i-ddydd.

Mi fydde ymroi i’r hen ffordd Duduraidd o fyw, ar yr adeg hon o’r flwyddyn o leia, yn beth annoeth i’w wneud, felly dwi am dreulio’r misoedd llwm yn archwilio cyd-destun a hanes yr adeilad.

A mae llwyth ohono. Mae ysgolheigion a haneswyr lleol wedi sgrifennu torreithiau o erthyglau am deuluoedd, adeiladau, diwydiannau a digwyddiadau Sir Ddinbych yn y cyfnod Modern Cynnar. Mae pentwr o erthyglau yn gwegian ar fy nesg, yn aros imi eu marcio â stribedi pinc a melyn. Ond rhaid dechre yn rywle. Fe benderfynais i ddod o hyd i safle gwreiddiol yr adeilad yn gyntaf oll.

Adeiladwyd Hendre’r Ywydd ym mhlwyf Llangynhafal, ger Rhuthun. Dwi’n weddol gyfarwydd â’r ardal, ond dwi erioed di gallu dweud yn sicr o ble daeth y tŷ. Dwi’n cofio gwrychoedd uchel a ffyrdd cul Dyffryn Clwyd, yn hytrach na’r hyn oedd ar yr ochr arall iddyn nhw. Yn lwcus, pan fydd yr amgueddfa’n symud adeilad, fe fyddwn ni’n creu archif am ei leoliad gwreiddiol, llawn mesuriadau, ffynonellau a mapiau. Fel arfer, maent yn gasgliadau arbennig:

Yn anffodus, yn achos Hendre’r Ywydd, gallwn weld bod mwy o ddiddordeb gan y curadur ar y pryd yn hanes a ffurf yr adeilad, yn hytrach na’r ardal a’r bobl fuodd yn byw ynddo. Roedd y ffeil yn llawn ffotograffau manwl o fframiau pren, cytiau lloi a drysau. Dim ond dau gliw oedd yno allai fy helpu’r tro hwn: copi o gopi o gopi o fap o 1830, a dargopi o fap heb allwedd arno. Nodwedd gyffredin rhwng y ddau fap oedd y stribed o dir oedd yn culhau tua un pen. Dyma ble, ym 1508, yr adeiladwyd Hendre’r Ywydd.

Yn reddfol, mi deipiais y manylion i mewn i google maps, i chwilio am stribed debyg yn ardal Llangynhafal. Roedd hynny’n gam gwag, fel y gwelwch chi:

Fe benderfynais i ailymweld â google ar ôl i mi wneud chydig mwy o waith ymchwil. Roedd yn demtasiwn i ddibynnu ar wybodaeth y wefan honno – ond mae’n tirwedd ni wedi newid cyn gymaint ers y 1500au, ac yn ogystal enwau ein tai, ffyrdd a thafarndai, ei bod yn ffynhonnell annibynadwy yn yr achos yma. Mi es yn ôl at y dargopi, a chanobwyntio ar y siapiau – lleoliadau nentydd a thraciau, a nodweddion anarferol yn y tirwedd.

Yng nghanol haniaeth hyn i gyd, daeth Coflein i’r adwy. Rwyf wedi bod yn defnyddio’r gronfa ddata i edrych ar hanes tai eraill o ardal Llangynhafal, yn y gobaith y gallaf greu pictiwr ehangach o gyd-destun bywyd y 1500au yn Nyffryn Clwyd. Mae’r gronfa ddata, sy’n cael ei rheoli gan y Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru, yn cyflenwi cyfeirnod GPS ac Ordnance Survey ar gyfer pob heneb a hen adeilad sydd wedi’i gofrestru ganddynt. Gallwch weld cofnod coflein am Hendre’r Ywydd yma.

Mae casgliad o fapiau Ordnance Survey mawr yma yn llyfrgell Sain Ffagan, felly es ati i groesgyfeirio’r wybodaeth oedd yn fy meddiant. Mae manylder mapiau OS yn wefreiddiol, ac ar ôl chwilio'n fanwl (a chael help gan Guradur Adeiladau Hanesyddol Sain Ffagan) fe ddaethom ni o hyd i rywbeth oedd yn canu cloch. Croesffordd gam; nant gyfarwydd...

Wrth i ni edrych eto, sylwais bod rhywun wedi bod yno o'n blaen, ac yn groes i eticet archifol, wedi marcio'r map ag inc coch yn agos at leoliad y tŷ (mater o bwys dirfawr i nerd fatha fi). Ar ôl deffro o fy llewyg, dychwelais at awyrluniau google a chyn pen dim, roeddwn i wedi gosod pin yn y map. Gallwn weld yn glir bod y stribed o dir yn dal i fodoli, mwy neu lai, fel y gwelwn hi ar fap 1830. Mae'r heol gyfagos yn cordeddu fel honno ar y dargopi:

Roedd yn naturiol fy mod yn ysu i ymweld â'r lle. A diolch i google, dwi nawr yn gwybod bod safle'r tŷ yn gae o gorn melys. Er fod hynna'n swnio bach yn rhy debyg i un o ganeuon Arfon Wyn, dwi'n hapus iawn i ddechrau fy nhaith i oes Harri Tudur yn fan hyn:

Rho glic isod i ymweld dy hun:


View Llangynhafal 1510 in a larger map

Hydref 2011

Amser Medi

Postiwyd gan Sara Huws ar 14 Hydref 2011

Am dymor braf. Dwi wrthi'n edrych 'nôl ar weithgareddau'r Haf. Am fod arddangosfa Creu Hanes yn archwilio cyfnod y Tuduriaid a'r Stiwartiaid, mi ges i gyfle i weithio gyda byddin fechan o haneswyr byw, gwirfoddolwyr a un, wel, byddin fechan!

[delwedd: Brwydr Sain Ffagan]

Ein gwirfoddolwyr! Dimond jocan, dyma filwyr o'r Gymdeithas Ryfel Cartre o Loegr...

Fel groesawom ni bob math o bobl i'r safle: pibwyr, crwynydd, llawfeddyg, nyrsus, gwrachod hysbys, mwsgedwyr, arbenigwraig ar golur Tuduraidd, boneddiges oes Elizabeth a'i morwyn, seiri catapwlt, saethyddiaethwyr, pregethwyr, rebels, a phlant oedd yn diodde o'r Pla! Dyma'r tro cynta' i lawer ohonynt ymweld â ni - gobeithio y gwelwn ni nhw eto. Dwi wedi blino'n shwps, ond yn falch iawn ini gael gymaint o hwyl yn dysgu a gweithio gyda'n gilydd eleni.

[delwedd: Teiliwr Tuduraidd]

Y Teiliwr Tuduraidd wrth ei gwaith

Mi fwynheuais i un sesiwn uwch y lleill i gyd - y Gegin Duduraidd. Gweithiais gyda Sally Pointer a Suzanne Churchill, haneswyr cymdeithasol, i ail-greu ryseitiau Tuduraidd ger y tân yn Hendre'r Ywydd Uchaf. Mi ges i fy mwydo'n dda iawn ond rhaid i fi gyfadde mod i'n falch ini beidio â thrio'r pwdin meipen y tro hwn.

[delwedd: Bwyd Tuduraidd]

Paratoi bwyd Tuduraidd yn Hendre'r Ywydd Uchaf

Sesiwn arall oedd yn uchafbwynt i'r tymor oedd y cyfle gefais i archwilio chwaraeon Tuduraidd gyda phobl ifanc o'r Almaen, Ffrainc, Gwlad Pwyl a Chymru. Roedd y sesiwn yn cael ei gyfieithu ar y pryd i dair iaith. Beth amser yn ôl, bues yn fyfyrwraig ieithoedd modern, felly roedd yn wych cael ymarfer yr rhan honno o'r ymennydd! Fe ges i sioc o weld cymaint yr oeddem ni'n gallu rhannu, er gwaetha'r bedair iaith oedd yn cael eu siarad yr un pryd! Yn anffodus, dyw fy sgiliau ymaflyd codwm ddim digon da i'w dangos yn y gwaith, ond yn lwcus, roedd y bêl pledren mochyn yn ddigon o bwnc llosg ymysg y bobl ifanc.

[delwedd: pel bledren manylyn]

Ma Sain Ffagan y siort o le ble y galli di weld prydferthwch yn y pethe rhyfedda, hyd yn oed yr hen bledren...

Mae cymaint o sesiynau eraill yr hoffwn i sôn amdanynt - ond does dim llawer o amser i hel meddyliau. Heddiw, rydym ni'n dechrau'r broses eto, yn egino syniadau i lenwi ein dyddiaduron a'n penwythnosau trwy 2012 a 2013. Dwi wedi cael cwpwl o syniadau - mi gewn ni weld os fyddan nhw'n pasio'r prawf ac yn troi'n weithgareddau ar eich cyfer!

Awst 2011

Brwydr Sain Ffagan

Postiwyd gan Sara Huws ar 18 Awst 2011

Fe ymunodd y Cymdeithas Rhyfel Cartref Lloegr â ni y penwythnos diwethaf, i archwilio hanes Brwydr Sain Ffagan, ble yr ymladdod milwyr Cromwell a'r Brenin ym 1648. Fe ddaethon nhw â llond y lle o arfau, yn ôl y disgwyl - yn ogystal â nifer helaeth o sgiliau a gwrthrychau i'w harddangos. Byddai rhestr yn rhy ddiflas, felly dyma luniau o rai ohonyn nhw wrth eu gwaith! Diolch i Alcwyn Evans am dynnu'r lluniau.

 

[delwedd: Aelod o ECWS wrthi'n nyddu]

Paratoi ar gyfer diwrnod o nyddu wrth ffermdy Cilewent

[delwedd: Gwersyll Seneddwyr]

Gosod gwersyll y Seneddwyr ger ffermdy Abernodwydd

[delwedd: Y frwydr ar gychwyn yn Sain Ffagan - mwsgedi yn cael eu tanio]

Taniwch!

[delwedd: Ail-grewyr hanes o bobo oed yn gwylio arddangosfa ryfela]

Teulu o ail-grewyr. Roedd aelodau iau y grŵp yn hwyl i weithio hefo nhw!

[delwedd: Milwyr Rhyfel Cartref]

Dynion a merched âd'u gwaywffyn, yn aros i fynd ar flaen y gâd

[delwedd: Uchelwr oes y Rhyfel Cartref]

Uchelwr yng Nghastell Sain Ffagan, mewn gwisg o'r 1640au

  • Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd

    [delwedd: Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd]

    Cewch ddarganfod celf, daeareg a hanes natur. Gyda rhaglen newidiol o arddangosfeydd a digwyddiadau, mae rhywbeth i syfrdanu pawb, beth bynnag sy'n mynd â'ch bryd — ac mae mynediad am ddim!

  • Sain Ffagan Amgueddfa Werin Cymru

    [delwedd: Sain Ffagan]

    Sain Ffagan yw un o brif amgueddfeydd awyr agored Ewrop, ac atyniad ymwelwyr mwyaf poblogaidd Cymru.

  • Big Pit Amgueddfa Lofaol Cymru

    [delwedd: Big Pit]

    Pwll glo go iawn yw'r Pwll Mawr, ac un o amgueddfeydd mwyngloddio gorau Prydain.

  • Amgueddfa Wlân Cymru

    [delwedd: Amgueddfa Wlân Cymru]

    Mae Amgueddfa Wlân Cymru, sydd yn hen ffatri wlân y Cambrian Mills, yn lle arbennig ac mae ganddi stori gyfareddol i'w hadrodd.

  • Amgueddfa Lleng Rufeinig Cymru

    [delwedd: Amgueddfa Lleng Rufeinig Cymru]

    Yn OC75, sefydlodd y Rhufeiniaid caer yng Nghaerllion a fyddai'n gwarchod yr ardal am dros 200 o flynyddoedd. Heddiw, yn Amgueddfa Lleng Rufeinig Cymru yng Nghaerllion, byddwch yn dysgu pam yr oedd byddin y Rhufeiniaid cymaint i'w hofni.

  • Amgueddfa Lechi Cymru

    [delwedd: Amgueddfa Lechi Cymru]

    Mae'r Amgueddfa Lechi'n cynnig diwrnod llawn mwynhad ac addysg mewn ardal ddramatig o brydferth ar lan Llyn Padarn.

  • Amgueddfa Genedlaethol y Glannau

    [delwedd: Amgueddfa Genedlaethol y Glannau]

    Mae Amgueddfa Genedlaethol y Glannau yn adrodd hanes diwydiant ac arloesi yng Nghymru, heddiw a thros y 300 mlynedd diwethaf.

  • Rhagor: Archwilio'r Casgliadau

    Gwefan newydd cyffrous yw 'Rhagor' lle cewch ddysgu rhagor am ein casgliadau hynod.