Rydych chi yn:  > 

Ymgysylltu â'r Gymuned

Gorffennaf 2014

'Made in Roath' take some of the Museum’s specimens on a day out to Chapter

Postiwyd gan Julian Carter ar 25 Gorffennaf 2014

For this year’s Art Carbootique at Chapter Arts Centre in Cardiff, 'Made in Roath' were lucky enough to be able to work with Annette and Jules, the natural science conservators at the Amgueddfa Cymru - National Museum Wales in Cathays Park.

The National Museum of Wales has a vast collection of approximately 2000 taxidermy specimens most of which are not on display, and some of which present interesting curatorial challenges because of their history and the stories they tell. Having long been fascinated by the stuffed animal collection on display in the Natural History gallery at the museum, we felt really privileged to be invited behind the scenes and view the specimens in storage.

This was an amazing experience; the conservator’s stores are wonderful -  heartbreaking and fascinating in equal measure. We decided that our mission would be to make a ‘museum’ in our caravan of a selection of these unseen animals, allowing them to temporarily escape the museum archive and be seen by the public. In this context, the specimen is not just being viewed as a singular object but as part of a wider culture, referencing human practices such as hunting, shipping and collecting happening in the Victorian period, but which are still practiced today. Furthermore, a consideration of the specimen’s history within the museum itself, with its changing site,  politics and attitudes, exposes how wider socio-political forces have shaped the specimen’s display, reception and curation at the local level of the museum. Jules and Annette were really helpful and accommodating when we told them what we wanted to do, they went up to Nantgarw to the stores there and selected some more specimens to add to the collection, many of which had not been displayed for many years.

We installed the work, with a lot of help from Jules, and drove over to Chapter – there is something very surreal about towing a caravan full of stuffed animals through central Cardiff on a rainy Sunday Morning, but it was worth it. The response from the public was great, both adults and children have such a fascination for taxidermy, the exhibition was a big success, we’d also photographed the animals and made masks to give to visitors, so the animals had another opportunity to ‘escape’. Although the emphasis was on fun, we had expected to get some criticism with people possibly disapproving of the museums stuffed animals, but apart from some healthy and thought provoking discussion about the way human beings treat animals, it was a hugely enjoyable day. Thanks to AC-NMW, especially Annette and Jules, for making it happen.

The 'Made in Roath' Team!

Find out more about the work of 'Made in Roath' at http://madeinroath.com/ 

Mai 2014

Diwrnod Budd a Roi 2014

Postiwyd gan Hywel Couch ar 19 Mai 2014

Wythnos diwethaf, fel rhan o Ddiwrnod Budd a Roi 2014, daeth 50 o wirfoddolwyr o Lloyds Banking Group i Sain Ffagan i helpu gyda nifer o brosiectau. Wnaeth rai helpu’r Adran Garddio, wnaeth rai ymuno a’r Adran Adeiladau Hanesyddol tra gwnaeth rai gweithio ynghyd a’r Gymdeithas Alzheimer. Wnaeth 11 o’r gwirfoddolwyr gweithio gyda fi a Bernice i adeiladu gwrych newydd yn y goedwig wrth ymyl y guddfan adar.

Da ni di bod yn bwriadu adeiladu gwrych wrth ymyl y guddfan adar am sbel, am nifer o resymau. Yn gyntaf, bysai’r gwrych yn actio fel sgrin wrth nesai’r guddfan, gyda’r gobaith bysai’r adar ddim yn cael ei ofni gan ymwelwyr yn cerdded ar hyd y llwybr. Ma’ wrych hefyd yn gallu gweithio fel coridor wrth i fywyd gwyllt symud drwy’r goedwig. Hefyd, mae nifer o ymwelwyr wedi bod yn creu llwybr wrth dorri drwy’r goedwig, ac felly, wrth adeiladu gwrych, da ni’n gobeithio nawr bydd llai o ymwelwyr yn gwneud hyn.

Tasg cyna’r dydd oedd minio’r pyst. Mae’r pyst yn bwysig er mhoen neud yn siŵr bod y gwrych yn cael ei adeiladu ar sylfaen solet. Mae creu min yn neud e’n haws i yrru’r pyst mewn i’r ddaear. Ar ôl creu tyllau arwain, defnyddiwyd morthwyl  mawr i yrru’r pyst i lawr. Unwaith roedd y pyst yn ei le, roedd hi’n bosib i ni ddechrau adeiladu’r gwrych.

Ma’ na nifer o wahanol fathau o wrych, a phenderfynon ni ddefnyddio pren a choed wedi marw. Dros yr wythnosau diwethaf, dwi di fod yn gofyn i’r adrannau garddio ag amaethyddiaeth i gasglu unrhyw bren ac yn y blaen a’i anfon draw i’r guddfan adar. Am fod angen cymaint o bren, es i a rai o’r gwirfoddolwyr mewn i’r goedwig i gasglu hyd yn oed mwy.

Ar ôl cinio, fel grŵp, aethon ni i fyny i Fryn Eryr, safle’r ffarm Oes Haearn newydd sy’n cael ei adeiladu. Mae’r goedwig yma wedi cael ei chlirio yn ddiweddar, felly llanwyd trailer yn barod i’w cludo i’r guddfan. Erbyn diwedd y prynhawn, llwyddon ni i orffen y gwrychoedd. Gorffennwyd y gwrychoedd efo toriadau palalwyf er mwyn ychwanegu bach o je ne sais quois.

Fel mae’r lluniau yma’n dangos, mi oedd y diwrnod yn llwyddiant enfawr! Gallwn ni ddim di gofyn am dywydd gwell a dwi’n meddwl gwnaeth pawb mwynhau’r profiad. Gorffennwyd y 2 darn o wrych oeddem ni am adeiladu, a dwi eisoes wedi meddwl am brosiectau am y dyfodol! Cyflawnwyd llwyth o waith mewn un diwrnod, bysai’r gwaith di cymryd amser maeth i mi a Bernice i orffen heb help y gwirfoddolwyr. Diolch yn fawr iawn i bawb wnaeth helpu ni a’r prosiectau arall hefyd!

Mawrth 2014

National Science and Engineering Week

Postiwyd gan Katie Mortimer-Jones ar 21 Mawrth 2014

Yesterday, Natural Sciences Staff took part in the 'Meet the Pollinators' Event run by First Campus, a partnership between higher education institutions, further education colleges and schools in South East Wales. The event was part of National Science and Engineering Week and was attended by approximately 100 Year 9 pupils from six schools. The pupils had the opportunity to speak to the curators and find out about 'a day in the life of museum scientists'. 

Chwefror 2014

Y Fforymau Cyfranogi

Postiwyd gan Penny Tomkins ar 25 Chwefror 2014
Y cwilt teilwriaid
Gweithdai dehongli

Y Fforwm Addysg Anffurfiol

Yn y cyd-destun hwn, mae Addysg Anffurfiol yn cyfeirio at addysg y tu hwnt i gwricwlwm yr ysgol. Mae’r grŵp yn cynnwys cynrychiolwyr o sefydliadau ar draws Cymru sy’n hwyluso addysg i oedolion a theuluoedd. Roedd y rhan fwyaf o’r aelodau eisoes yn gyfarwydd â’r project gan eu bod wedi cymryd rhan mewn gweithdai yn ystod y cam cynllunio. Penderfynwyd y bydd y grŵp yn helpu i ddatblygu rhaglen o weithgareddau sy’n apelio at bobl o bob math o gefndiroedd a lefelau gallu ac yn adolygu cynnwys yr orielau er mwyn sicrhau ein bod yn darparu dulliau dehongli priodol ar gyfer y cynulleidfaoedd hyn.

O ganlyniad i’r Fforwm, cymerodd grŵp o oedolion sy’n ddysgwyr o Gymdeithas Addysg y Gweithwyr ran mewn gweithdai dehongli ym mis Gorffennaf. Roedd y gweithdai’n gyfle i aelodau’r grwp ddweud eu dweud am yr eitemau y bwriedir eu harddangos yn oriel Dyma yw Cymru. Roedd y gwrthrychau gafodd eu hastudio’n agos yn cynnwys cwilt teiliwr a gwrthrychau o’r Rhyfel Byd Cyntaf. Cafodd y sesiynau eu hwyluso gan guraduron sy’n gweithio’n uniongyrchol â’r gwrthrychau gan sicrhau y bydd yr adborth yn cael effaith uniongyrchol er eu gwaith

Tachwedd 2013

Archaeology Discovery Day

Postiwyd gan Julie Taylor ar 19 Tachwedd 2013

Tuesday 29th October saw many staff from Archaeology & Numismatics take over the Main Hall in National Museum Cardiff for our special half-term Discovery Day. We were overwhelmed with the positive response from all who visited us.

We wanted to give you an idea of a little of the vast range of work we do and see some hidden gems from our collections, which you might not otherwise get a chance to experience.

A special treat was one of our conservators, Penny Hill, working on a large Roman pot from the recent Caerleon excavations by Cardiff University. Normally the conservation work has to take place in a lab in our basement, but she managed to get this wonderful item upstairs for you to see the work being done on it. It was too fragile to be fully excavated in the field, so it was carefully lifted, mud and all, and brought to us. Penny was gently scraping off the centuries of dirt to reveal the pot and its contents of bone.

We’re not usually so lucky as to have a pot so intact. Usually they are broken into numerous pieces, with eroded edges and not all present. It’s like putting together a jigsaw, without the picture, lots of missing pieces, and with the existing pieces the wrong shape. Louise Mumford is also a conservator and brought along some replica pots to demonstrate how she works her magic on them. Our visitors learnt how to look for matching edges and assemble the pots. They also had advice on sticking back together their own broken treasures.

 Siân, Jody, Mary, Julie and Alice led art activities based on pieces in our collection. Siân Iles’ specialism is medieval pottery, and she brought out some lovely examples of medieval tiles from our stores. Our visitors were able to see the wonderful designs on them, and how they built up across a floor to form a larger pattern. They then coloured in their own section of a “floor tile” on paper, to form part of a larger pattern which we displayed and added to throughout the day.

Jody Deacon works with prehistoric artefacts, and Mary Davis is a conservator with a particular interest in the analysis of materials, especially Iron Age and Bronze Age metals. They brought out some designs from Iron Age coins, and talked about how they were decorate with the symbols and patterns which meant something to the people of the time. Our visitors used multi-coloured scratch card to make their own beautiful designs.

Julie Taylor does the admin for the section, and Alice Forward is with us for a year on a Community Archaeology placement. Julie is a textile artist in her spare time, and is interested in the memory of places. An archaeological excavation can be like digging up the ghosts of the past – a small trace of someone, a stain in the ground, an unclear, faint picture. Julie and Alice helped the visitors to make “ghost pictures” – the visitors chose an object from our Origins gallery to draw on acetate, which was then transferred to light-sensitive fabric, making an ephemeral image of what you had seen. We have a few pieces which were left behind, so if you see yours here and want it back, do call to collect it.

Del Elliott can normally be found helping you to use the Clore Discovery Gallery or as a Museum Assistant in the general exhibitions. He also volunteers with our handling collection in the Origins gallery. He used a model of the “Celtic Warrior Grave” to talk to the public about the burial traditions of the Iron Age, the artefacts found in the grave and how they have changed over time.

Evan Chapman works with our Roman archaeology, and also looks after the image archive in the department. Some of our earliest photographs only now exist on glass-plate negatives; extremely fragile and difficult for anyone to use. The Museum has received a grant from the Esmée Fairbairn foundation to enable us to digitise some of these negatives, and Evan brought along a wonderful presentation of old photographs of excavations in Cardiff Castle, Llanmelin Hillfort and Segontium, also an archive of Early Christian Monuments from Glamorgan.

Last but not least, Jackie Chadwick and Tony Daly are the A&N illustrators. Photographs are a very useful record, but often a great deal of detail exists in the artefacts which simply cannot be picked up by the lens. Jackie and Tony have produced some incredible drawings, showing such things as the subtle marks left in the manufacturing process and the texture of an item. They also play a large part in the interpretation of a site or object, by illustrating how a site may have looked or an object used, based on the complex archaeological evidence. The visitors could chat to them about the process, see some of their work, and have a go at making their own illustrations.

We could not have done the day without our fabulous volunteers. Kym, Luke and Ciaran generously gave up their time and worked so hard with us to run the activities. A huge thank you to all of you!

The day was a bit of a swan-song for the Origins gallery – the gallery will close in February next year and the collection prepared for the new displays planned for St Fagans National History Museum. Archaeology & Numismatics is now part of the larger History and Archaeology Department, and the new displays are intended to cover the prehistory and history of Wales at a single site.

Archaeology will still have a strong programme of events in this new structure – look out in the What’s On guide for our regular series of lunchtime talks and Behind The Scenes tours. Another Discovery Day is on the cards during the CBA’s Festival of British Archaeology next July, and we are planning a one-day conference for next autumn; dates to be confirmed.

If you want to volunteer with us, you can get in touch with the Museum’s volunteer co-ordinator Ffion Davies.

We’d love to hear your thoughts – what did you think of the day, what would you like to see at the next one, what can we do better? Just comment below.

Bye for now

Julie

Y Fforymau Cyfranogi

Postiwyd gan Penny Tomkins ar 12 Tachwedd 2013
gweithdy dehongli

Y Cenhadon Ifanc

 

Cafodd y grŵp hwn o oedolion ifanc ei gyfarfod cyntaf ddechrau mis Mehefin. Maent wedi dangos llawer o frwdfrydedd ac angerdd dros broject ailddatblygu’r Amgueddfa ac maent yn awyddus i greu a chynnal rhaglen allestyn yn arbennig ar gyfer ieuenctid Cymru. Bydd y grŵp hefyd yn adolygu’r rhaglen o weithgareddau ar gyfer pobl ifanc ac yn cynnig eu safbwyntiau ar gynnwys a dehongli’r orielau. Cymerodd y grŵp yma hefyd ran yn y gweithdai dehongli ym mis Gorffennaf, a dywedodd y staff eu bod yn ‘ysbrydoliaeth’.

gweithdy dehongli

 

Y Fforymau Cyfranogi

Postiwyd gan Penny Tomkins ar 7 Tachwedd 2013
Gwirfoddolwyr yr UAH yn gwyngalchu’r Capel

Our Museum

Sefydlwyd Fforwm Cyfranogiad Our Museum yn 2011 tra’n datblygu cais i Gronfa Treftadaeth y Loteri i ailddatblygu Sain Ffagan a’r cais i Sefydliad Paul Hamlyn i ddatblygu ymgysylltiad cymunedol yn yr Amgueddfa. Canlyniad hyn yw bod cyswllt annatod wedi bodoli rhwng ddwy fenter o’r dechrau. Staff yr Amgueddfa, Ymddiriedolwyr a chynrychiolwyr sefydliadau trydydd parti a sector cyhoeddus sy’n gweithio’n agos â grwpiau cymunedol yng Nghymru yw aelodau’r Fforwm. Mae cyfrannu at y Fforwm yn fodd iddynt gyfleu anghenion a diddordebau’r cymunedau y maent yn eu cynrychioli, a dod yn greiddiol i fethodoleg yr Amgueddfa drwy hyn.

Nod y Fforwm yw gwneud Gwirfoddoli yn greiddiol i’r Amgueddfa ac yn gynaliadwy ac i greu ‘Cymuned o Wirfoddolwyr’. Y prif nod yw sicrhau bod anghenion gwirfoddolwyr yn greiddiol i’n gwaith, gan wneud gwirfoddoli yn haws ac yn fwy perthnasol i’r cymunedau amrywiol yr ydym ni, fel amgueddfa genedlaethol, yn eu cynrychioli.

Cynhaliwyd ymgyrch fawr dros yr haf i recriwtio gwirfoddolwyr. Gyda chymorth ein Partneriaid Cymunedol cafwyd tua 50 o wirfoddolwyr i weithio mewn amryw swyddi ar draws yr Amgueddfa; yn yr Uned Adeiladau Hanesyddol, Addysg, Ystadau a Digwyddiadau ymhlith eraill. Cafwyd gwirfoddolwyr o bob lliw a llun, a phob un yn gwirfoddoli am resymau gwahanol; rhai wedi ymddeol, rhai’n fyfyrwyr, rhai’n chwilio am her newydd ac eraill yn chwilio am weithgaredd rheolaidd mewn lleoliad prydferth lle gallent ddysgu sgiliau newydd a chyfarfod pobl newydd.

Gwirfoddolwyr Addysg yn paratoi ar gyfer y gweithdy Creu Tarian.

Hydref 2013

Y Fforymau Cyfranogi

Postiwyd gan Penny Tomkins ar 29 Hydref 2013

Y Fforwm Amrywiaeth

 

Dyma grŵp o gynrychiolwyr sefydliadau sy’n gweithio’n agos gyda grwpiau cymunedol amrywiol. Sefydlwyd y grŵp gyda’r nod o sicrhau y bydd ailddatblygiad Sain Ffagan yn hygyrch, o ddiddordeb i bawb ac yn cynrychioli pawb. Cafwyd y cyfarfod cyntaf ym mis Ebrill a thrafodwyd dulliau o gydweithio, dulliau o ymgysylltu â chynulleidfaoedd allweddol a phwysigrwydd datblygu modelau arfer gorau.

O ganlyniad i’r Fforwm, cymerodd grŵp o gynrychiolwyr Cymunedau yn Gyntaf De Glan yr Afon ran mewn gweithdai dehongli ym mis Awst. Ymhlith y gwrthrychau a drafodwyd roedd delw o’r dduwies Durga a chyfres o wrthrychau archaeolegol yn ymwneud â’r gweddillion dynol hynaf i’w canfod yng Nghymru. Dywedodd y curaduron ei bod yn braf gweld y gwrthrychau trwy lygaid newydd. Roedd y grŵp yn awyddus i osod y gwrthrychau yng nghyd-destun hanes y byd – dull diddorol fyddai’n helpu i ymgysylltu â’r rhieni o gefndiroedd amrywiol sy’n byw yng Nghymru a’r holl ymwelwyr tramor yr Amgueddfa.

 

 

Y Fforymau Cyfranogi

Postiwyd gan Penny Tomkins ar 22 Hydref 2013
Ymweld ag M Shed
Ymweld ag M Shed

Fforwm Dylunio’r Defnyddwyr

 

Dyma grŵp sy’n pontio’r cenedlaethau ac sy’n cynnwys oedolion ifanc o Fforwm Ieuenctid Caerffili, eu harweinwyr Ieuenctid a phedwar athro o ysgolion uwchradd de Cymru. Mae’r grŵp wedi bod yn cyfarfod ers dros ddwy flynedd ac wedi gweithio’n agos gyda’r penseiri ar ddyluniad yr adeilad newydd (y Gweithdy) a datblygu’r Prif Adeilad. Maent hefyd wedi bod yn cyfarfod â’r dylunwyr arddangosfa (Event) i roi adborth am y syniadau ar gyfer y gofodau oriel. Eu cyfraniad diweddaraf oedd mynychu gweithdai dehongli lle cawsant gyfle i ymateb yn uniongyrchol i wrthrychau a thrafod dulliau o gyflwyno a dehongli gyda’r curaduron perthnasol.

Dyma luniau o’r grŵp ar daith feincnodi i M Shed ym Mryste (gofod arddangos a ddyluniwyd gan Event) a’r gweithdy dehongli ym mis Gorffennaf.

 

Gweithdai dehongli

 

Y Fforymau Cyfranogi

Postiwyd gan Penny Tomkins ar 14 Hydref 2013
Fforwm Dylunio’r Defnyddwyr
Y Fforwm Crefft

Helo, a chroeso i gofnod cyntaf ein cylchlythyr rheolaidd am ddatblygiad Fforymau Cyfranogi Sain Ffagan Amgueddfa Werin Cymru. Fel rhan o’r project ailddatblygu cyffrous (diolch i grantgan Gronfa Dreftadaeth y Loteri), mae’r Amgueddfa wedi bod yn datblygu dulliau o ymgysylltu â’r cyhoedd a thrafod â chynrychiolwyr sefydliadau’r trydydd sector ac unigolion o Fôn i Fynwy. Mae'r grwpiau yn nodweddiadol am eu bod yn rhan o'n ffordd newydd o weithio, ac yn gam sylweddol tuag at ein nod o fod yn amgueddfa sy'n wirioneddol gyfranogol.

 

Bydd trin a thrafod yn thema amlwg yn yr orielau newydd. Mae’r curaduron yn gweithio gyda’r tîm dylunio, Event, i ddatblygu dulliau o gofnodi barn ac ymateb y cyhoedd i wrthrychau. Ar hyn o bryd, y bwriad yw parhau â’r drafodaeth ar-lein trwy greu fforwm fydd yn lle i bobl ymateb i’r orielau a’i gilydd gan greu llwyfan drafod ac ysbrydoli gweddill datblygiad yr Amgueddfa.

 

Mae nifer o faterion y bydd yn rhaid i ni fynd i’r afael â nhw er mwyn sicrhau bod yr Amgueddfa yn cynrychioli Cymru gyfan, gan gynnwys:

  • creu cysylltiadau â grwpiau cymunedol clos sydd o bosib o’r farn nad yw’r Amgueddfa yn cynrychioli eu hanes
  • mynd i’r afael â rhwystr tlodi er mwyn sicrhau bod yr Amgueddfa’n hygyrch i bawb
  • sicrhau ein bod yn darparu ar gyfer pobl o bob oed, gallu a chefndir.

 

 Y prif nod yw sicrhau ein bod yn cynrychioli Cymru heddiw ac ein bod yn cyrraedd pob cwr o’r genedl. O adrodd a thrafod ein hanturiaethau, gallwn ddatrys y materion hyn. Gallwn ni gynrychioli pawb yng Nghymru ben baladr trwy sicrhau y gall unrhywun weld ein datblygiadau a chymryd rhan yn y drafodaeth.

 

Felly beth am agor y drafodaeth? Thema’r oriel gyntaf fydd ‘Dyma yw Cymru’. Bydd yn trafod y syniadau ystrydebol am Gymreictod ac yn rhoi cyfle i drafod ystyr Cymru i eraill, a datblygiad Cymru trwy hanes. Felly, beth yw Cymru i chi? Rydyn ni’n datblygu Cwmwl Geiriau anferth o ymatebion. Defnyddiwch y ddolen isod i anfon pum gair atom sydd, yn eich barn chi, yn crynhoi Cymru. Byddwn yn eu hychwanegu at ein Cwmwl Geiriau ac yn dangos y canlyniadau yma!

Cliciwch yma i anfon eich geiriau chi

 

Nawr, beth am eich cyflwyno i’r Grwpiau Fforwm a rhoi’r newyddion diweddaraf i chi am sut maen nhw’n helpu’r Amgueddfa i gyrraedd y nod…

  • Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd

    Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd

    Cewch ddarganfod celf, daeareg a hanes natur. Gyda rhaglen newidiol o arddangosfeydd a digwyddiadau, mae rhywbeth i syfrdanu pawb, beth bynnag sy'n mynd â'ch bryd — ac mae mynediad am ddim!

  • Sain Ffagan Amgueddfa Werin Cymru

    Sain Ffagan

    Sain Ffagan yw un o brif amgueddfeydd awyr agored Ewrop, ac atyniad ymwelwyr mwyaf poblogaidd Cymru.

  • Big Pit Amgueddfa Lofaol Cymru

    Big Pit

    Pwll glo go iawn yw'r Pwll Mawr, ac un o amgueddfeydd mwyngloddio gorau Prydain.

  • Amgueddfa Wlân Cymru

    Amgueddfa Wlân Cymru

    Mae Amgueddfa Wlân Cymru, sydd yn hen ffatri wlân y Cambrian Mills, yn lle arbennig ac mae ganddi stori gyfareddol i'w hadrodd.

  • Amgueddfa Lleng Rufeinig Cymru

    Amgueddfa Lleng Rufeinig Cymru

    Yn OC75, sefydlodd y Rhufeiniaid caer yng Nghaerllion a fyddai'n gwarchod yr ardal am dros 200 o flynyddoedd. Heddiw, yn Amgueddfa Lleng Rufeinig Cymru yng Nghaerllion, byddwch yn dysgu pam yr oedd byddin y Rhufeiniaid cymaint i'w hofni.

  • Amgueddfa Lechi Cymru

    Amgueddfa Lechi Cymru

    Mae'r Amgueddfa Lechi'n cynnig diwrnod llawn mwynhad ac addysg mewn ardal ddramatig o brydferth ar lan Llyn Padarn.

  • Amgueddfa Genedlaethol y Glannau

    Amgueddfa Genedlaethol y Glannau

    Mae Amgueddfa Genedlaethol y Glannau yn adrodd hanes diwydiant ac arloesi yng Nghymru, heddiw a thros y 300 mlynedd diwethaf.

  • Rhagor: Archwilio'r Casgliadau

    Gwefan newydd cyffrous yw 'Rhagor' lle cewch ddysgu rhagor am ein casgliadau hynod.