Mae ein gwefan yn newid. Rydym ni’n treialu tudalennau newydd: beth ydych chi’n feddwl amdanynt? Mwy
Dewislen
Cau
English

Amgueddfa Cymru

Hafan

Blog yr Amgueddfa

Amgueddfa Cymru

Bwrw eira a dyfnder eira

Penny Tomkins, 16 Ionawr 2015

Shwmae Gyfeillion y Gwanwyn, 

Diolch am anfon cofnodion yr wythnos ddiwethaf. Mae hi’n bendant yn dechrau oeri, ac mae rhai ohonoch chi wedi gweld eira hyd yn oed! Dyma pam dwi am esbonio sut mae meteorolegwyr (gwyddonwyr tywydd) yn mesur eira. 

Mae mesur faint o law sy’n disgyn yn hawdd o’i gymharu â mesur faint o eira sy’n disgyn. Fydd eira ddim yn bihafio! Bydd yn aml yn cael ei chwythu gan y gwynt ac yn lluwchio, sy’n golygu bod yr eira’n ddwfn mewn mannau ond yn llawer llai dafliad carreg i ffwrdd. Oherwydd bod yr eira’n disgyn yn anghyson, bydd y mesuriadau o’r llefydd yma’n anghywir! Dyna pam mae’n rhaid mesur mewn mannau gwastad, agored ymhell o ble fydd eira’n lluwchio. Bydd eira hefyd yn chwarae gemau gyda’r Meteorolegwyr sy’n ceisio ei fesur – bydd yn toddi’n ddŵr, cyn rhewi fel iâ. Felly dyw’r eira sy’n cael ei fesur ddim bob tro yn cyfateb i faint o eira sydd wedi disgyn. Mae eira newydd yn disgyn ar ben hen eira hefyd, ac mae’n anodd dweud faint o eira sydd wedi disgyn o un diwrnod i’r llall. 

Mae’n rhaid i’r meteorolegwyr gofio holl driciau’r eira a meddwl am ffyrdd i ddarganfod faint o eira sydd wedi disgyn. Byddan nhw’n edrych ar gwymp eira (faint o eira sy’n disgyn mewn diwrnod) a dyfnder eira (cyfanswm dyfnder yr eira, hen a newydd). Un ffordd o fesur cwymp eira yw gyda ffon bren. Bydd y meteorolegwr yn gosod y pren mewn lleoliad agored lle na fydd eira’n lluwchio ac yn mesur yr eira bob chwech awr. Drwy glirio’r eira o’r pren ar ôl ei fesur, dim ond eira’r diwrnod hwnnw fydd yn cael ei fesur, a gall y gwyddonydd ddweud faint o eira sydd wedi cwympo ar y diwrnod hwnnw. 

Gallwn ni hefyd fesur eira wedi toddi ar ffurf dŵr. Gallwch chi felly ddefnyddio’ch mesurydd glaw i fesur cwymp eira. Os taw dim ond ychydig o eira sy’n cwympo, bydd yn toddi yn y mesurydd beth bynnag, ond os yw hi’n bwrw’n drwm, ewch â’r mesurydd i mewn ac aros iddo doddi’n ddŵr. Gallwch chi wedyn fesur y dŵr fel rydych chi wedi’i wneud bob wythnos, a’i gofnodi fel glawiad yn eich cofnodion tywydd. 

Os oes eira ar lawr a bod digon o amser i arbrofi, beth am fynd ati i fesur dyfnder yr eira? Y cyfan sydd ei angen arnoch chi yw pren mesur (neu pren eira os ydych chi am siarad fel gwyddonydd gwych!). Gwthiwch y pren i’r eira tan ei fod yn cyffwrdd y ddaear a chofnodi pa mor ddwfn yw’r ddaear fesul milimedr. Rhaid i chi fesur o arwyneb gwastad (fel mainc) mewn lle agored lle nad yw’r eira’n lluwchio. Rhaid i chi gofnodi o leiaf tri mesuriad i gyfrifo dyfnder cyfartalog yr eira lleol. Cyfrifwch y cyfartaledd drwy adio’r cofnodion gwahanol a’u rhannu gyda’r nifer o gofnodion. Os ydw i’n cofnodi tri dyfnder o 7cm, 9cm a 6cm, rhaid i fi adio pob rhif (7 + 9 + 6 = 22) cyn rhannu gyda 3 (22 / 3 = 7.33). Dyfnder cyfartalog yr eira felly yw 7.33cm. 

Mae gorsafoedd tywydd fel y Swyddfa Dywydd (MET Office) wedi troi at dechnoleg i ddyfeisio dulliau newydd o fesur dyfnder eira. Edrychwch ar y llun o un o orsafoedd eira’r Swyddfa Dywydd. Mae nhw’n defnyddio synwyryddion laser i fesur dyfnder yr eira ar yr arwyneb gwastad. Gall meteorolegwyr gasglu data o bob cwr o’r wlad wrth wasgu botwm – llawer haws a mwy dibynadwy nag anfon pobl allan i’r oerfel gyda phren eira! Mae pob un o orsafoedd eira’r Swyddfa Dywydd i’w gweld ar y map – oes un yn agos atoch chi? 

Llun o Synhwyrydd Dyfnder Eira y Swyddfa Dywydd.

(Wefan y Swyddfa Dywydd)

Map o leoliadau Synwyryddion Dyfnder Eira y Swyddfa Dywydd – oes un yn agos atoch chi?

(Delwedd o wefan y Swyddfa Dywydd)

Os yw hi wedi bwrw eira, cofiwch fesur y cwymp gyda’r mesurydd glaw neu’r dyfnder gyda phren eira a nodi’r canlyniadau fel ‘Sylwadau’ wrth uwchlwytho eich cofnodion wythnosol. Bydd yn ddiddorol cymharu dyfnder yr eira â chwymp yr eira yn y mesurydd glaw! 

Daliwch ati Gyfeillion y Gwanwyn, 

Athro’r Ardd

Bylbiau Bach yn tyfu!

Penny Tomkins, 9 Ionawr 2015

Blwyddyn Newydd Dda Gyfeillion y Gwanwyn, gobeithio i chi fwynhau’r gwyliau. Sut hwyl sydd ar y cennin Pedr a’r Crocysau? Cyn y Nadolig, ysgrifennodd nifer o ysgolion ata i i ddweud bod y cennin Pedr a’r bylbiau dirgel yn dechrau gwthio drwy’r pridd. Beth yw hanes eich planhigion chi? Cofiwch, wrth anfon eich data, gallwch chi ddweud pa mor dal yw eich planhigion drwy ysgrifennu mwy yn yr adran ‘sylwadau’. Mae C o Ysgol Y Plas wedi gwneud hyn yn dda iawn, gan ddweud wrtha i bod “13 bylb wedi dechrau dangos yn y potiau a 3 yn yr ardd”. Mae’n gyffrous gweld y planhigion cyntaf yn ymddangos bob blwyddyn!
 
Blodeuodd cennin Pedr cyntaf y llynedd ar 10 Chwefror, ond y dyddiad blodeuo cyfartalog oedd 12 Mawrth. Gwyliwch yn ofalus, bydda nhw’n blodeuo toc! Cofiwch fesur taldra’r blodau ar y diwrnod byddan nhw’n agor. Byddwn ni wedyn yn casglu’r holl wybodaeth i roi dyddiad a thaldra cyfartalog. Bydd hyn yn ein helpu i weld patrymau, neu newidiadau dros y blynyddoedd. 

(Llun trwy garedigrwydd Doug Green’s Garden)

Cymalau tyfu cennin Pedr

(Llun trwy garedigrwydd Doug Green’s Garden)

Cofiwch, mae angen goleuni, cynhesrwydd a dŵr ar flodau i dyfu. Y llynedd roedd y tymheredd cyfartalog yn 6.0°, ac ers dechrau’r project yn 2006 dim ond dwy flynedd oedd yn gynhesach. 2013-2014 welodd y glawiad mwyaf o 187mm, ond dim ond 69 awr o heulwen a gawson ni, yr ail leiaf. Canlyniad hyn oedd i’r planhigion flodeuo yn gynharach na 2012-2013, oedd yn llawer oerach a gyda peth llai o law ac oriau heulwen. Sut dywydd ydych chi wedi ei weld? Ydych chi’n credu bydd y planhigion yn blodeuo yn gynt neu yn hwyrach na’r llynedd? 

Rwy’n edrych ymlaen i weld eich data chi yr wythnos hon! 

Rydych chi’n gwneud gwaith gwych Gyfeillion y Gwanwyn. 

Athro’r Ardd

Eich cwestiynau, fy atebion:

Ysgol Gynradd Morningside: Roedd hi’n wythnos oer a gwlyb ofnadwy yn Morningside yr wythnos hon! Roedd ychydig o eira ar lawr hefyd ac efallai bod peth wedi toddi yn y mesurydd dŵr.  Athro’r Ardd: Eira! Am hwyl! Rydych chi’n iawn i ddyfalu bod yr eira’n toddi yn y mesurydd. Mae’r tir yn oerach na phlastig y mesurydd, yn enwedig os oedd dŵr glaw yn y mesurydd wrth i’r eira syrthio. Gallwch chi ddefnyddio’r mesurydd i gofnodi faint o eira sy’n disgyn hefyd, a bydda i’n esbonio mwy am hyn yn y blog nesaf.

Ysgol Gynradd Newport: Ar ddydd Iau 2 Rhagfyr dyma ni’n symud y thermomedr oherwydd doedden ni ddim yn gweld digon o amrywiaeth yn y tymheredd roedd e’n ei gofnodi yn y lleoliad hwnnw. Roedd e’n fan eithaf cysgodol. Ar ôl symud y thermomedr dyma ni’n cofnodi tymheredd tipyn is, oedd yn profi ein syniad. Athro’r Ardd: Da iawn am sylwi ar hyn Ysgol Gynradd Newport. Mae’n syndod faint o wahaniaeth mae lleoliad yn ei wneud i’r mesuriadau. Yn ddelfrydol, dylech chi osod y thermomedr mewn ardal agored, gysgodol, i’r gogledd o’r Ysgol ac yn ddigon pell o’r adeilad. Gall heulwen, cysgod rhag y gwynt ac adlewyrchiad gwres o adeiladau ac arwynebau gwahanol achosi cofnodion uwch, anghywir.

Ysgol Gynradd Glyncollen: Diolch am y thermomedr newydd. Rydyn ni’n credu bod un o’r bylbiau yn dechrau tyfu oherwydd bod y tywydd wedi bod yn eithaf mwyn. Byddwn ni’n ei wylio’n ofalus. Yw hyn wedi digwydd mewn unrhyw ysgol arall? Athro’r Ardd: Helo Ysgol Gynradd Glyncollen, rwy’n falch bod y thermomedr newydd wedi cyrraedd yn ddiogel a da iawn am sylwi ar sut mae’r tymheredd yn effeithio ar y planhigion. Rydw i wedi edrych drwy eich cofnodion tywydd a gweld taw dim ond yn ystod wythnosau 49 a 50 y disgynnodd y tymheredd yn eich ardal chi. Bydd y glaw yn fuan wedi plannu, a’r tymheredd mwyn yn bendant wedi helpu’r Bylbiau Bach i dyfu! Mae rhai ysgolion eraill wedi gweld egin cyntaf hefyd, gan gynnwys The Blessed Sacrament Catholic Primary School a Silverdale St. John's CE School.

Bickerstaffe CE Primary School: Rydyn ni wedi sylwi bod rhai cennin Pedr a blannwyd flynyddoedd yn ôl wedi tyfu dail newydd hyd at 150mm. Mae nhw mewn man eithaf cysgodol yn agos i adeiladau’r ysgol, fe dynnwn ni lun a’i anfon atoch chi os gofiwn ni. Mae’r plant yn gofyn os yw’r rhain yn fylbiau gwahanol neu wedi dod o wlad wahanol? Athro’r Ardd: Helo Bickerstaffe CE Primary School. Mae’n wych clywed bod eich planhigion yn dechrau tyfu. Mwy na thebyg taw rhywogaeth wahanol yw eich cennin Pedr chi. Mae sawl math gwahanol ac mae sôn am rai yn blodeuo ym mis Tachwedd hyd yn oed! Anfonwch lun o’r blodau ata i ar ôl iddyn nhw flodeuo ac fe wna i fy ngorau i’w hadnabod i chi.

Ysgol Gynradd Glencoats: Mae Ysgol Gynradd Glencoats yn mwynhau gofalu am ei bylbiau. Bydd yn rhoi lliw hyfryd i’n gardd ecolegol. Diolch am ein dewis i fod yn rhan o’r project. Athro’r Ardd: Diolch am gymryd rhan yn y project Ysgol Gynradd Glencoats. Cofiwch anfon llun o’r ardd ecolegol ar ôl i’r planhigion i gyd flodeuo!

Worms for Wednesday

Katie Mortimer-Jones, 7 Ionawr 2015

Every week we tweet about worms! Yes, I know not everybody's favourite subject, but one which is both fascinating and important. Staff from the Natural Sciences Department at Amgueddfa Cymru-National Museum Wales have expertise in marine bristleworms (polychaetes), a diverse group of marine worms.

We decided that each Wednesday we would tweet a specimen from our collections, or something based on our research on this subject, from our Twitter account @CardiffCurator. Hence, #WormWednesday was born, to give these animals the prominence their wonderful diversity deserves. This followed on from other successful Twitter hashtags such as #FossilFriday and #TrilobiteTuesday. So, we have been doing this each week for just over a year. We have brought them together in one story for your pleasure. Here are all of the tweets from 2014 and the first few that we tweeted back in 2013 in our Storify Story

Twelve Days of Christmas

Katie Mortimer-Jones, 11 Rhagfyr 2014

For the last two years we have put together an advent calendar celebrating some of the beautiful specimens in our natural history collections at National Museum Cardiff. We have been tweeting these from the @CardiffCurator Twitter account each day and will continue throughout December. The specimens behind the first twelve doors have been inspired by the song ‘Twelve Days of Christmas’.

We have compiled a Storify story on our advent calendar, which can be viewed here.

European Science Foundation Exploratory Workshop

Chris Cleal, 26 Tachwedd 2014

Two weeks ago, Botany Curators at Amgueddfa Cymru-National Museum Cardiff welcomed scientists from across Europe, including Romania, Bulgaria, Germany and Spain. The visitors, who are all experts in the study of plant fossils and pollen analysis, spent two days discussing how best to study the changes that have occurred in plant diversity over the last 400 million years. These changes are important as they help scientists understand how vegetation has influenced climate and environmental change in the past.  The meeting included 17 presentations discussing the vegetation from different geological time periods. The visitors also had the opportunity to go behind-the-scenes at National Museum Cardiff to see a selection of rare plant fossils from the David Davies Collection and pollen specimens from the Hyde Collection.  This meeting was fully funded by an exclusive grant from the European Science Foundation. It is intended that the workshop will inspire a series of international collaborative projects that will maintain the Museum’s reputation as a centre of excellence in this field.

We produced a Storify Story based on Tweets made throughout the conference.