Rydych chi yn:  > 

Mawrth 2011

Mae�r Bwdh�u cynifer a gronynnau tywod afon y Ganges: Arysgrif yn Baodingshan, Dazu, OC 1177-1249

Postiwyd gan Dafydd James ar 16 Mawrth 2011

[delwedd: (c) Amgueddfa Cerfiadau Caerreg Dazu, Chongqing, Tsieina]

Pen Bwdha Vairocana, Baodingshan, Dazu, Llinach Song y de (OC 1174-1252).
(c) Amgueddfa Cerfiadau Caerreg Dazu, Chongqing, Tsieina

[delwedd: (c) Amgueddfa Cerfiadau Caerreg Dazu, Chongqing, Tsieina]

Bwdha Sakyamuni, Xiaofowan, Baodingshan, Dazu, Llinach Song y de (OC 1174-1252).
(c) Amgueddfa Cerfiadau Caerreg Dazu, Chongqing, Tsieina

Mai 2010. Dwi’n sefyll ar bwys y pen mwyaf dwi erioed wedi’i weld. Wedi’i gerfio mewn tywodfaen a’i baentio, mae’n perthyn i Fwdha anferth sy’n lledorwedd yng nghanol teml ogof Baodingshan.  Baodingshan, ‘Copa’r Trysorau’, yw’r mwyaf syfrdanol o’r 75 safle teml wedi’u cerfio o garreg sy’n ffurfio Safle Treftadaeth y Byd Dazu yn ne-orllewin Tsieina. Mae 10,000 o ffigurau unigol i’w gweld yn y graig dywodfaen 500m, gafodd eu cerfio rhwng OC1177 a 1249.

Mae’n brofiad aruthrol. Dwi’n methu â chredu cymaint oedd yr uchelgais ar gyfer y safle Bwdhaidd; y dychymyg soffistigedig a’i cynlluniodd; a sgiliau’r artistiaid a’i cerfiodd. Rydw i yma gyda fy nghydweithiwr Steve Howe i gynllunio arddangosfa o gerfiadau Dazu yn Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd tua dechrau 2011, a dwi’n pendroni sut ydyn ni’n mynd i gyfleu hud y llefydd hyn i’n hymwelwyr ni.

Yr ymweliad yma â Dazu yw fy nhro cyntaf yn ôl yn Tsieina ers i mi dreulio cyfnod yn gweithio yma tua chanol y 1980au. Mae Tsieina wedi newid yn aruthrol wrth gwrs, ac mae cyflymdra’r newid yn dwyn anadl dyn bron cymaint â’r bwyd Sichuanaidd chwilboeth (y gorau yn Tsiena, yn fy marn i) mae ein lletywyr hael yn ein hannog i’w fwyta bob cyfle posib. Ond, er gwaetha’r newidiadau eraill, mae’r pethau pwysicaf, sef y bobl gymdeithasol, a’u balchder o’u treftadaeth ddiwylliannol ragorol, yma o hyd.

Yn ystod ein hwythnos gyda’n cydweithwyr yn Amgueddfa Cerfiadau Carreg Dazu, rydyn ni wedi datblygu cyfeillgarwch cynnes llawn ymddiried, ac rydyn ni wedi sylweddoli y bydd gennym ni gyfle i greu rhywbeth arbennig iawn yn ôl yng Nghaerdydd. Wedi’r cyfan, mae Dazu yn cynrychioli sbri mawr olaf celf mewn temlau ogof, a dyw’r trysorau o gyfnod llinach y Song (OC960-1279) ddim wedi cael eu gweld tu allan i Tsieina o’r blaen.

 

Yn ôl yng Nghymru fach, roedd y tîm arddangosfeydd yn barod am yr her, ac fe lwyddon nhw, o dan bwysau amser sylweddol, i gyfleu drama a thangnefedd ymweliad â theml ogof wedi’i cherfio mewn carreg. Mae harddwch eithriadol y cerfiadau – sy’n ysbrydol ac yn arbennig o ddynol ar yr un pryd – yn sefyll allan. O blith nifer o hoff ddarnau, byddwn yn dewis ffigur myfyriol Zhao Zhifeng, dylunydd safle Baodingshan, ac i’r gwrthwyneb yn hollol, y teulu o gymeriadau o feddrod sy’n cynnwys y tad difrifol, y fam hyfryd, a dau o blant drwg. Ond, mae’r lle blaenaf yn mynd i Fwdha Sakyamuni. Mae’r Bwdha yn ei holl ogoniant awdurdodol ac urddasol yn croesawu’r ymwelwyr i’r arddangosfa ac yn rhoi canolbwynt arbennig o ysbrydol i’r profiad.

 Roeddwn i’n arbennig o falch o weld bod y canlyniadau wedi plesio ein cydweithwyr Tsieineaidd, a hefyd o weld brwdfrydedd ymwelwyr o bob lliw a llun, boed y rheini o Gaerdydd neu Tsieina, yn arbenigwyr neu’n blant ysgol. Peidiwch â phoeni os yw’r holl ffigurau a’r syniadau Bwdhaidd, a’r syniadau Conffiwsaidd a Taoaidd sy’n plethu â nhw, yn ormod i chi. Mwynhewch y sioe, a chofiwch am arysgrif arall yn Dazu sy’n cyfleu symlrwydd Bwdhaeth: ‘o ddeall yn glir; gwelir nad oes dim i’w ddeall’.

Andrew Renton, Pennaeth Celf Gymwys, Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd

Chwefror 2011

Dacw Dazu'n dwad: blinder a chyffro y daith i Tsieina

Postiwyd gan John Rowlands ar 10 Chwefror 2011

[delwedd: ]

[delwedd: ]

[delwedd: ]

[delwedd: ]

Wedi sicrhau bod arddangosfa Dazu yn dod i Gymru - y tro cyntaf erioed iddi fentro i’r Gorllewin – anfonodd yr Amgueddfa fi i Tsieina fel hwylusydd, wyneb cyfeillgar i gyfarfod â’r bobl ac adrodd ar y gofynion logistaidd llawn o gludo’r gwrthrychau sanctaidd yma yr holl ffordd i Gaerdydd.

Dyma ddyddiadur o atgofion y trip:

Po bellaf y teithiwch, y lleiaf y gwyddoch. Mae’r llinell honno o ddysgeidiaeth Tao yn fy atgoffa i anghofio unrhyw ragdybiaethau.

Rwy’n cyrraedd Dazu yn hwyr min nos ac wedi diwrnod cyfan o deithio mewn amrywiol seddi bychan anghyfforddus, rwy’n ddiolchgar i orffen fy nhaith o’r diwedd. Mae fy ngwesteiwyr wedi cyffroi fy mod wedi cyrraedd ac wedi paratoi swper croeso yn garedig iawn. Platiau mawr egsotig a lliwgar yw’r bwyd, prydau crefftus â garnais arbennig.

Platiau di-ri i Susan ddiog, cylch hud o aroglau a blasau anghyffredin sy’n gwneud i mi ddyheu am ollyngdod llwyr. Rwy’n cael fy helpu drwy bob cwrs gyda disgrifiadau manwl. Pryfed sidan, deintgig moch a chynffon rhywbeth! Mwynheais yn barchus fod yn destun digrifwch y noson, gwestai anrhydeddus y wledd gywrain.

Drannoeth dyma fi’n sefyll wrth droed y mynydd â’m gwadnau lledr ar risiau hynafol sydd wedi gweld sawl gwadn dros y canrifoedd. Mae llystyfiant trwchus yn gorchuddio’r copa sy’n gudd mewn mantell o niwl chwareus.

Yn Beishan mae pinacl cerfiadau carreg Tseineiadd, ac mae’r delweddau cyfarwydd o lyfrau bellach yn ddelweddau real artistig ac ysbrydol. Mae mawredd y cerfluniau rhagorol yma a’u hawdurdod cain yn neidio o’r waliau sy’n 10 metr o uchder, gyda phob cilfach yn gartref i olygfeydd gosgeiddig sy’n wych yn eu tywodfaen rhudd. Diwrnod i’w gofio heb os!

Mae’n bryd cwrdd â’r cyfryngau lleol y bore wedyn. Mae arogl gwniadur o wirod gwyn yn dweud cyfrolau am ei flas. Rwy’n gwybod bod yn rhaid i mi ei yfed ar ei ben. Fi yw’r atyniad pennaf heddiw ac mae pawb am gael gair â mi.

Ffilmio ar gyfer teledu Chongqing yw’r dasg gyntaf ac mae erthygl ar dudalen flaen papur lleol Dazu hefyd. Mae’n anodd cofio’r cyfweliadau, profiad swrreal braidd o ryddiaith Saesneg fratiog, drosgynnol wedi’i ddatgan gyda chyffro a syndod. Mae’n rhaid ei bod hi wedi mynd yn iawn a mod i wedi meithrin cyfeillgarwch wrth i giw trefnus ffurfio i rannu gwydryn arall o’r tân gwyn!

Heno yw fy noson olaf yn Tsieina yn anffodus. Rwy’n syllu drwy’r niwl parhaol ar nenlin tyrrau Chongqing sy’n taflu enfys neon dros afon Yangzi. Rwy’n gadael prysurdeb y strydoedd ac arogl huddygl a tofu’n ffrio, ac yn gweld y ddinas yn ei gogoniant o gwch pleser gorlawn.

Mae’r newidiadau creadigol a masnachol anferth sydd ar droed yn Tsieina yn adrodd hanes y newid o wleidyddiaeth rymus i economeg ymarferol. Gall Tsieina a gweddill y byd ddysgu llawer o ddidwylledd China. Rwy’n gadael â lle yn fy nghalon i’r wlad a’i phobl.

Lee Jones, Uwch Dechnegydd, Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd

Parcha’r byd fel dy hun

Gall y byd fod yn hafan it

Car y byd fel dy hun

Gall y byd fod yn ymddiriedaeth it.


Gwelwch mwy o luniau Dazu ar Flickr, cewch y newyddion diweddaraf am Dazu ar Facebook a dilynwch @museum_cardiff ar Twitter  #dazucymru

Ionawr 2011

Dazu: Dylunio'r arddangosfa

Postiwyd gan John Rowlands ar 26 Ionawr 2011

[delwedd: Cerfiadau Hynafol Dazu - Amgueddfa Cymru]

[delwedd: Cerfiadau Hynafol Dazu - Amgueddfa Cymru]

[delwedd: Cerfiadau Hynafol Dazu - Amgueddfa Cymru]

[delwedd: Cerfiadau Hynafol Dazu - Amgueddfa Cymru]

Rydw i wedi delio ag arddangosfeydd o bob lliw a llun yn ystod fy nghyfnod fel dylunydd yn Amgueddfa Cymru, ac roedd arddangosfa Cerfiadau Carreg Dazu yn sialens unigryw, yn enwedig y pennau!

Mae sawl pen carreg trwm yn rhan o’r arddangosfa, pennau sydd wedi eu gwahanu o’u cyrff drwy fandaliaeth hanesyddol neu draul amser (maen nhw dros 1000 o flynyddoedd oed wedi’r cyfan!).

Roedd hi’n broblem eu harddangos mewn modd diogel oedd hefyd yn hwylus i’r cyhoedd eu gweld. Roedd yn rhaid iddi fod yn system hyblyg a chyflym hefyd: dim ond deg diwrnod oedd gyda ni rhwng y cerfluniau’n cyrraedd a’u gosod yn eu lle!

Cawsom syniad yn y stiwdio ddylunio rai wythnosau’n ôl a gofynnom am gyngor arbenigol Annette a Mary o’r adran Gadwraeth i asesu rhinweddau ein syniad.

“Beth os bydden ni’n gosod y cerrig mewn mowld sbwng ehangol? Fyddai ganddo afael digonol yn y cerflun ac a fyddai’n dal yr arddangosiad yn ei le?”

Cytunai Mary ac Annette na fyddai defnyddio deunydd cadwrol o safon uchel a rhoi maneg o ffilm bolythen am y garreg yn effeithio ar y garreg (mewn termau syml). Byddai’n gweithio!

Yn goron ar y cyfan, tarwyd ar y syniad o ychwanegu gorchudd ffabrig fel gorffeniad fyddai’n barod i’w arddangos. Gwnaed model cyflym a gweld yn syth ei fod yn gweithio’n wych!

Diolch i waith caled Mary ac Annette cafod y pennau eu gosod mewn blychau wedi’i paratoi ymlaen llaw mewn labordy diogel yn ddwfn yng nghrombil yr Amgueddfa. Torrwyd y gorffeniad ffabrig a cafodd y blychau a’r cerfluniau eu trosglwyddo i’r oriel i gael eu harddangos dan oleuadau arbennig.

Mae’r pennau bellach i’w gweld ochr y ochr ag eitemau mwy ar blinthau arbennig a rhai cerfiadau cywrain iawn mewn casys. Dyfeisiwyd dulliau arddangos clyfar ar gyfer pob cerflun er mwyn gwneud hon yn arddangosfa aruthrol fyddai’n ysbrydoli.

Rydyn ni gyd yn llawn cyffro wrth weld yr arddangosfa hon yn dod i fwcl a gobeithiwn y bydd y cyhoedd yn ei mwynhau hefyd.

Simon Tozzo, Dylunydd 3-D, Amgueddfa Cymru


Gwelwch mwy o luniau Dazu ar Flickr, cewch y newyddion diweddaraf am Dazu ar Facebook a dilynwch @museum_cardiff ar Twitter  #dazucymru

Cerfiadau carreg arbennig Dazu yn gadael Tsieina am y tro cyntaf

Postiwyd gan John Rowlands ar 19 Ionawr 2011

[delwedd: (c) Amgueddfa Cerfiadau Caerreg Dazu, Chongqing, Tsieina]

Pen Bwdha Vairocana, Baodingshan, Dazu, Llinach Song y de (OC 1174-1252).
(c) Amgueddfa Cerfiadau Caerreg Dazu, Chongqing, Tsieina

Mae Ionawr 26 yn ddiwrnod arbennig iawn yn Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd gydag agoriad swyddogol arddangosfa unigryw.

Mae O Lethrau Serth: Cerfiadau Carreg Hynafol o Dazu, Tsieina yn gasgliad o gerfluniau crefyddol Tsieineaidd prin o Safle Treftadaeth y Byd yn Dazu.

Mae’r cerflun cynharaf oll ar y safle yn dyddio o ganol y 7fed ganrif: cerfluniau prydferth sy’n dangos elfennau o gredoau Bwdhaidd, Taoaidd a Confuciaidd ac a ddaeth dan ddylanwad y tair crefydd.

Bydd yr arddangosfa yn cynnwys cerfluniau o’r 10fed a’r 13eg ganrif yn bennaf. Wrth gyfuno’r crefyddau eclectig yma, crëir ymdeimlad o harmoni ysbrydol hynod wreiddiol a daw hanes Tsieina’r cyfnod yn fyw.

Cafodd ymwelwyr eu gwahardd am flynyddoedd lawer tan 1961 a bu’n rhaid i ymwelwyr tramor aros tan 1980. Oherwydd hyn, maent mewn cyflwr arbennig er iddynt gael eu creu ganrifoedd yn ôl.

Tra bod nifer o’r cerfluniau mwyaf yn dal yn eu lle yng nghlogwyni a mynyddoedd Dazu, dyma’r tro cyntaf i’r cerfluniau haws eu trin adael tir Tsieina am y Gorllewin.

Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd fydd yr unig amgueddfa y tu allan i Tsieina i gynnal yr arddangosfa hynod hon sy’n rhoi golwg i bob ymwelydd ar gelfyddyd carreg hynafol a diwylliant Tsieineaidd.

 

Gwelwch mwy o luniau Dazu ar Flickr, cewch y newyddion diweddaraf am Dazu ar Facebook a dilynwch @museum_cardiff ar Twitter  #dazucymru

Rhagfyr 2010

Face to Face with the Past ... Part Two

Postiwyd gan Chris Owen ar 10 Rhagfyr 2010

One of the most popular displays at the National Roman Legion Museum is a stone coffin that contains the skeleton of a Roman man. The coffin also contains the remains of grave goods that he would need for their next life, including the base of a shale bowl and fragments of a glass perfume or ointment bottle.

» See Part One

Step 17

[delwedd: Coffin Lid]

Now we turn our attention to the coffin lid.

Like the base it was broken by the digger. Here it is with all the fragments lined up ready to be joined. Some areas are missing, but the gaps will allow people to see inside the coffin when it is put back on display.

Step 18

[delwedd: Top of the lid]

The top of the lid looks so uneven and eroded because acid rain soaked into the soil has dissolved the limestone. This process eventually leads to the formation of limestone caves in nature. Solution holes, the start of mini 'caves', can be seen in the lid.

Step 19

[delwedd: Drilling the lid]

Adhesive alone may not be strong enough to keep the heavy fragments of stone together.

To help strengthen the bond, metal rods will be inserted across the join. Holes have to be drilled into the broken edges of the stone. This is a tense moment as any mistakes could cause further damage.

The stone could split or flake; we just don't know how it will react to the drilling!

Step 20

[delwedd: Drilling the lid]

Thankfully all goes well and the drill makes light work of the task.

That pile of stone dust will also come in useful; we can mix it with the glue to help secure the rods.

Step 21

[delwedd: Dabbing paint]

Another hole now has to be drilled in the edge of the adjoining fragment; this must match up perfectly to allow the rod to fit across the break.

First stage is to dab paint thickly around the freshly drilled hole.

Step 22

[delwedd: Placing fragment]

The fragment is then placed in position and pressure applied.

This has to be done quickly before the paint blobs dry, but also with care as we don't want paint smeared everywhere

Step 23

[delwedd: Imprint]

Success!

The paint has left a good imprint on the other fragment, so we know where to drill the second hole to fit the rod.

Step 24

[delwedd: Cutting metal rods]

The metal rods now have to be cut to the right length, about 7cm.

This was harder than we thought as the stainless steel is very tough. We had to stop several times as the blade kept heating up.

Only 6 more to go!

Step 25

[delwedd: Aligning the pieces]

With the metal rods in place within the join and epoxy glue applied, the two pieces are brought together.

Care is taken to align the edges before the two sections are held in place and the adhesive allowed to set.

Step 26

[delwedd: Stuck together]

All stuck together now.

Hopefully the metal dowels will give the extra strength required, especially as we have to move the lid from the workshop in the basement to the gallery upstairs, where at last it can be reunited with its base.

Unfortunately we have no lift....any ideas!

Step 27

[delwedd: The team]

The only option is good old fashioned man power just like the Romans!

Here some of the team (our modern day Roman slaves) take a well deserved break after bringing one of the coffin lid fragments up the stairs.

Step 28

[delwedd: Laying the skeleton out]

Before the lid is put in place the skeleton has to be laid out again. Being careful to get it right!

Unfortunately one item will be missing for a while and that's the skull. This is needed for analysis as we try and find out more about the man buried in the coffin 1800 years ago.

Step 29

[delwedd: Perspex cover]

Once everything is in place a new Perspex cover can be installed to support the stone fragments of the lid.

The Perspex is only 1cm thick so hopefully it will be robust enough to take the weight of the solid Bath stone blocks.

Step 30

[delwedd: Installing the lid]

Now the tricky task of installing the lid begins.

Thankfully all goes well and the Perspex proves strong enough to take the weight.

At last, 15 years since its discovery, the lid is once more back where it belongs, on top of the coffin.

Although the lid partially obscures the contents of the coffin, new lights will be installed to help illuminate the interior.

Step 31

[delwedd: Skull]

The first phase of the redisplay is now complete, so in the second phase we turn our attention to the Skull.

Follow the blog as we attempt to learn more about the man buried in the coffin.

Where did he grow up and what did he look like?

Hydref 2010

Fish! Conserving fluid preserved specimens for display

Postiwyd gan Peter Howlett ar 20 Hydref 2010

[delwedd: ]

[delwedd: ]

[delwedd: ]

[delwedd: ]

For October and November 2010 we have opened a small exhibition in our main hall celebrating the diversity of fish found around the UK. These fish are all from our collections, with the oldest specimens going back to 1904.

To get these specimens usable for display we have had to do some conservation work. This has been as simple as cleaning the glass jar or Perspex display tank, to working on the specimen itself and changing the preservation fluid. How the fish has been preserved can affect its overall appearance and condition, but unfortunately whatever method we use the colour will be lost.

Many of the fish have been preserved in an alcohol solution, usually ethanol, which does result in shrinkage and the fish becoming very stiff. The preserving fluid can also become a very dark amber colour. This is due to materials such as lipids in the fish tissue being extracted out by the alcohol solution. However we know ethanol based preserving solutions work as the practice has been going on since the 1600’s! In more recent years we have found that it can also preserve DNA that is usable in modern molecular studies.

Another common preservative is formaldehyde, commonly called formalin. A diluted solution, usually of around 4% formaldehyde, has been used for over a century now. Formaldehyde causes chemical cross linking reactions in the biological tissues and this is termed ‘fixation’. Unfortunately formaldehyde does have problems, being pungent and potentially toxic to work with.

Some of the fish have also been preserved in a fluid called ‘Steedmans’. This is a mixture of propylene glycol (often used in anti freeze), a phenol (an aromatic organic chemical) and formaldehyde. This can preserve fish shape very well but there are concerns over its long term preservation properties.

For the main hall display all the preserving fluids were checked. All the specimens in formaldehyde and ‘Steedmans’ were moved to a safer alternative. This uses a chemical called DMDM Hydantoin which replaces the use of formaldehyde in everyday products such as shampoos and cosmetics and is much safer to work with.

Some of the specimens themselves needed some cleaning and tidying up. After years in a jar many had a build up of old proteins and fats on their surface. Other specimens had corrosion products on them from old metal tags that had been used for labels. Many of the specimens were also moved to more suitable glass jars.

The end result is an intriguing display highlighting specimens with fishy stories from the museums collections. The aim has been to make the specimens as accessible as possible so that visitors can get a close look at the preserved fish. The exhibition also represents the ongoing work that is required to care for the museums natural history collections for both now and the future.

Julian Carter

Opening up the Collections

Postiwyd gan Peter Howlett ar 20 Hydref 2010

Final Natural History Open day – Wednesday 27th October 2010

Members of the public will be given an intimate insight into the museum’s natural history collections next week. As part of the International Year of Biodiversity, the departments of Biodiversity and Systematic Biology along with Geology have been holding open days throughout the year to showcase the work that they do.

Museum experts in a wide range of fields, from bugs to beetles, dandelions to diatoms can all be found in the main hall along with a crazy array of critters from the national collections. Visitors can also sign up for a wide variety of behind the scenes tours where they will be able to find out more about the incredible collections that the museum holds and the research that we do.

I will be running tours of the large shell collection, showcasing some of the 2 million shell specimens that we hold as well as explaining some of the work that is carried out by our researchers. Other tours will take you round the Welsh National Herbarium, the amazing vertebrate collections with their primate skeletons and stuffed animals, the insect collections with butterfly specimens over a hundred years old, and the vast array of pickled animals in jars in our marine lab.

This is to be the final open day for this year, so don’t miss your chance! Come and meet the experts and take the opportunity for a unique trip behind the scenes. Book your tour place on the day - numbers are limited to 10-12 people on each tour. Tours are suitable for ages 8 and over, but unfortunately are unsuitable for people with limited mobility because of the stairs involved.

Jennifer Gallichan

Medi 2010

Wyneb yn wyneb â'r gorffennol - ailarddangos arch Rufeinig

Postiwyd gan Chris Owen ar 28 Medi 2010

Un o'r arddangosfeydd mwyaf poblogaidd yn Amgueddfa Lleng Rufeinig Cymru yw'r arch garreg sy'n dal sgerbwd gŵr Rhufeinig. Mae'r arch hefyd yn dal gweddillion nwyddau claddu fyddai'n ddefnyddiol iddo yn y bywyd nesaf, yn cynnwys gwaelod dysgl siâl a darnau o botel wydr fyddai'n dal persawr neu eli.

Darganfuwyd yr arch ym 1995 ar safle mynwent Rufeinig ychydig y tu allan i Gaerllion. Mae'r fynwent bellach yn rhan o Gampws Caerllion Prifysgol Cymru Casnewydd. Mae wedi cael ei harddangos yn Amgueddfa Lleng Rufeinig Cymru ers 2002, ond yn Haf 2010 dechreuwyd ar y gwaith o ailarddangos yr arch mewn modd fyddai'n adlewyrchiad gwell o'r gwreiddiol diolch i nawdd Cyfeillion Amgueddfa Cymru.

Mae'r arch wedi'i gwneud o flocyn solet o garreg Faddon ac yn dyddio o tua 200OC. Gan ei bod oddeutu 1800 mlwydd oed ni fyddai'r arch yn medru dal pwysau y caead gwreiddiol sydd mewn dau ddarn mawr. Mae ochrau a gwaelod yr arch yn cael eu hatgyfnerthu a bydd y caead yn gorwedd ar orchudd Persbecs gyda gofod fel eich bod yn gallu gweld y sgerbwd oddi mewn.

Bydd gwaith pellach yn cael ei wneud i ganfod mwy am ein gŵr Rhufeinig oedd oddeutu 40 mlwydd oed pan fu farw. Diolch i nawdd yr Ymddiriedolaeth Ymchwil Rufeinig, caiff dadansoddiad Isotop ei gynnal ar ei ddannedd a ddylai ddangos ble cafodd ei fagu a pa fath o fwyd a fwytai. Byddwn hefyd yn ceisio ailadeiladu ei wyneb fel y gallwn beintio portread ohono gan ddefnyddio'r un technegau a deunyddiau a ddefnyddid gan y Rhufeiniaid.

Dilynwch y gwaith wrth iddo fynd rhagddo yn ystod y flwyddyn nesaf.

Ein nod yw cwblhau'r gwaith ailarddangos erbyn diwedd 2011 fel eich bod yn medru dod wyneb yn wyneb â'r gorffennol!

Cam 1

[delwedd: Coffin]

Mae'r arch, y sgerbwd a'r nwyddau claddu, wedi cael eu harddangos ers 2002.

Ers hynny mae wedi dod yn un o arddangosiadau mwyaf poblogaidd yr oriel.

Cam 2

[delwedd: Discarded items]

Roedd bylchau yn yr arch yn galluogi i bobl wthio pethau i mewn iddi.

Dyma rai o’r pethau a gafodd eu gadael, dim beth fyddai Rhufeiniwr am ei ddefnyddio yn y byd nesaf debyg iawn.

Cam 3

[delwedd: Work begins]

Gwaith yn dechrau. Rhaid tynnu’r sgerbwd a’r nwyddau bedd yn gyntaf a’u storio’n ofalus.

Tra’u bod o olwg y cyhoedd bydd y sgerbwd yn cael ei brofi ymhellach i ganfod mwy am y gŵr yn yr arch.

Cam 4

[delwedd: Painting]

Rhaid i bob deunydd modern a ychwanegir i wrthrych allu cael ei waredu. Mae hyn yn ei gwneud yn haws i waredu gwaith cadwraeth heb achosi niwed i’r arteffact gwreiddiol.

Yma, mae mur y gellir ei waredu yn cael ei beintio ar yr arch. Bydd hyn yn gwahanu’r garreg wreiddiol a’r deunydd a ddefnyddir i lenwi’r bylchau a lefelu’r ymyl.

Cam 5

[delwedd: Painting]

Roedd yn rhaid cyrraedd y mannau mwyaf lletchwith hyd yn oed!

Cam 6

[delwedd: Lid of the coffin]

Rhaid i gaead yr arch orffwys ar arwyneb gwastad!

Yn anffodus mae mwyafrif ymyl wreiddiol yr arch wedi erydu, felly gyda chymorth sbwng, tâp â dwy ochr ludiog a chaead gwydr yr arddangosfa wreiddiol, gobeithiwn greu lefel newydd i ymyl yr arch.

Cam 7

[delwedd: Layers of foam]

Gludwyd haenau o sbwng i’r caead gwydr gwastad. Pan cyrhaeddwyd rhan uchaf yr arch, defnyddiwyd hyn fel y lefel ar gyfer yr ymyl newydd.

Cam 8

[delwedd: Mixing up the fill material]

Roedd y rhan nesaf yn llawer o hwyl...cymysgu’r deunydd llenwi.

Rhaid i’r deunydd hwn weithio fel pwti a setio’n galed wedi sychu. Mae’n rhaid iddo fod yn ddiogel i’w ddefnyddio yn yr oriel agored hefyd ac yn debyg mewn lliw a gwead i’r garreg Faddon wreiddiol.

Defnyddiwyd cyfuniad o glai sy’n sychu mewn aer, a thywod i atal crebachu ac i roi gwead gwell. Defnyddiwyd paent acrylig i’w liwio ac fel glud naturiol. Roedd y gwaith yma braidd yn anniben ac fe gymrodd hi beth amser i gael y gymysgedd yn gywir!

Cam 9

[delwedd: Filling the gaps]

Pan oedd y gymysgedd yn barod llenwyd y bwlch rhwng y sbwng ac ymyl yr arch...

Cam 10

[delwedd: Filling the gaps]

...gan ofalu peidio cael cymysgedd lenwi dros yr arch i gyd.

Cam 11

[delwedd: Filling odne]

Mae’n edrych yn dda, gobeithio y bydd yn sychu heb grebachu gormod.

Mae’r lliw braidd yn olau ac nid yw mor euraid a’r garreg Faddon wreiddiol. Credwyd bod y garreg wedi dod o chwarel Rhufeinig i’r de o ddinas hynafol Caerfaddon. Mae’r garreg yn feddal ac yn hawdd i’w cherfio pan yn wlyb, ond yn sychu’n galed.

Cam 12

[delwedd: Inspecting the day's work]

Arolygu gwaith y diwrnod! Gobeithio y bydd y llenwad yn wastad pan gaiff y gwydr a’r sbwng ei dynnu.

Cam 13

[delwedd: Side of the coffin]

Mae’n rhaid llenwi’r bylchau yn ochr yr arch er mwyn atal pobl rhag cyffwrdd y sgerbwd pan gaiff ei ailarddangos.

Cam 14

[delwedd: Glass top and foam removed]

Caiff y caead gwydr a’r sbwng eu tynnu gan ddatgelu’r ymyl newydd. Mae’r llenwad wedi sychu’n llawer goleuach na’r disgwyl felly bydd yn rhaid ei beintio er mwyn iddo asio’n well.

Bydd mwyafrif y llenwad yn cael ei guddio gan y caed sy’n ymestyn tu hwnt ac i lawr yr ochrau. Arferai’r ochr hon sy’n gorgyffwrdd orffwys ar gefnen a amgylchynai ymyl uchaf gwaelod yr arch.

Gellir gweld gweddillion y gefnen hon ar ochr dde’r llun ychydig islaw’r llenwad.

Cam 15

[delwedd: Coffin]

Dadorchuddiwyd yr arch gan beiriant cloddio a’i torrodd yn sawl darn. Arbedwyd mwyafrif y darnau, ond cafodd un darn gymaint o niwed fel na ellid arbed y darnau.

Yn hytrach na llenwi’r bwlch i gau’r ochr, penderfynom osod ffenestr arsylwi fel y gallai ymwelwyr byrrach weld y sgerbwd y tu mewn hefyd.

Cam 16

[delwedd: Gallery]

Mae’r arch yn aruthrol o drwm ac ni ellid ei symud o’r oriel yn ddiogel. Roedd yn rhaid i’r gwaith cadwraeth gael ei wneud yn yr oriel allai fod yn sialens ar brydiau.

Os ydych yn ein gweld ni yno yn ystod eich ymweliad, dewch draw i ddweud helo. Byddwn ni’n fwy na pharod i ateb cwestiynau am y project.

Gorffennaf 2010

'Biodiversity - Who cares?' exhibition now at Cardiff

Postiwyd gan Mari Gordon ar 22 Gorffennaf 2010

[delwedd: Plant models going on display]

We’ve just finished setting up the exhibition ‘Biodiversity - Who Cares?’ in the Main Hall at National Museum Cardiff. It’s been a great opportunity for us to show off some more of the beautiful botanical models from our stored collections. The models have been skilfully crafted from beeswax, but you might mistake them for real plants when you first look at them. With around 1000 models in the collection to choose from, our only problem has been deciding which ones to display!

The exhibition has been created by the BioSyB Dept as a contribution to the International Year of Biodiversity. The exhibition looks at some of the ways in which we can help reduce the loss of biodiversity. Look out for this touring exhibition at other Amgueddfa Cymru venues during the rest of the year.

Annette Townsend

Ebrill 2009

St Teilo's Church - the blog

Postiwyd gan Mari Gordon ar 27 Ebrill 2009

[delwedd: BBC journalist Garry Owen]

We had a fabulous event at St Fagans yesterday. The weather wasn't quite with us - damp and overcast - but luckily lots of people were, and very many of them bought copies of the book!

I didn't catch the whole service as I was flitting around with boxes of books, but what I saw was very moving, and it felt intimate and totally natural.

Then a whole load more people arrived for the actual launch. People crowded into the Church and the two main speakers, Garry Owen and Eurwyn Wiliam, both did excellent jobs. Eurwyn spoke about the project from its beginnings, and as he's been involved with the project since its beginning 25 years ago it was a great overview. But, as always, humorous too! Then Garry Owen brought a lovely personal note, as he's a local boy who remembers the Church when it was still by the river Loughour at Pontarddulais. He really emphasised just how iconic the Church was  - and still is - to the local community.

Finally everyone came over to Oakdale, the Workmen's Instititute, for refreshments and we were flooded with people queuing up to buy the book. It was like when you first arrive at a car boot sale! It was also great for me to finally meet some of the book's contributors, people I've only emailed up til now. I guess everybody was enjoying themselves as by 5.30pm some people didn't seem to want to leave!

The rest of the work for me is now to make sure all the relevant bookshops and retail outlets know about it. And making sure it's on the relevant websites. And sending out review copies... In a way, producing the book is only half the job: now we've got to sell it!

  • Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd

    [delwedd: Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd]

    Cewch ddarganfod celf, daeareg a hanes natur. Gyda rhaglen newidiol o arddangosfeydd a digwyddiadau, mae rhywbeth i syfrdanu pawb, beth bynnag sy'n mynd â'ch bryd — ac mae mynediad am ddim!

  • Sain Ffagan Amgueddfa Werin Cymru

    [delwedd: Sain Ffagan]

    Sain Ffagan yw un o brif amgueddfeydd awyr agored Ewrop, ac atyniad ymwelwyr mwyaf poblogaidd Cymru.

  • Big Pit Amgueddfa Lofaol Cymru

    [delwedd: Big Pit]

    Pwll glo go iawn yw'r Pwll Mawr, ac un o amgueddfeydd mwyngloddio gorau Prydain.

  • Amgueddfa Wlân Cymru

    [delwedd: Amgueddfa Wlân Cymru]

    Mae Amgueddfa Wlân Cymru, sydd yn hen ffatri wlân y Cambrian Mills, yn lle arbennig ac mae ganddi stori gyfareddol i'w hadrodd.

  • Amgueddfa Lleng Rufeinig Cymru

    [delwedd: Amgueddfa Lleng Rufeinig Cymru]

    Yn OC75, sefydlodd y Rhufeiniaid caer yng Nghaerllion a fyddai'n gwarchod yr ardal am dros 200 o flynyddoedd. Heddiw, yn Amgueddfa Lleng Rufeinig Cymru yng Nghaerllion, byddwch yn dysgu pam yr oedd byddin y Rhufeiniaid cymaint i'w hofni.

  • Amgueddfa Lechi Cymru

    [delwedd: Amgueddfa Lechi Cymru]

    Mae'r Amgueddfa Lechi'n cynnig diwrnod llawn mwynhad ac addysg mewn ardal ddramatig o brydferth ar lan Llyn Padarn.

  • Amgueddfa Genedlaethol y Glannau

    [delwedd: Amgueddfa Genedlaethol y Glannau]

    Mae Amgueddfa Genedlaethol y Glannau yn adrodd hanes diwydiant ac arloesi yng Nghymru, heddiw a thros y 300 mlynedd diwethaf.

  • Rhagor: Archwilio'r Casgliadau

    Gwefan newydd cyffrous yw 'Rhagor' lle cewch ddysgu rhagor am ein casgliadau hynod.