Rydych chi yn: Archwilio'r Casgliadau > Tocynnau Glofa

Tocynnau Glofa

Mae tocynnau lamp yn wrthrychau hynod boblogaidd o'r diwydiant glo a cant eu casglu gan amgueddfeydd a'r cyhoedd yn gyffredinol. Byddent yn fodd i reolwyr glofeydd gadw cofnod o bwy oedd wrth eu gwaith, ond roedden nhw'n hanfodol pan fyddai'n rhaid i'r gwasanaethau brys wybod faint yn union o ddynion oedd danddaear wedi tân neu ffrwydrad. Daeth systemau tocynnau yn gyffredin yn niwedd y bedwaredd ganrif ar bymtheg, cyn dod yn orfodol ym 1913 wedi diwygio Deddf Pyllau Glo 1911.

Tocyn lamp 523 o Glofa Groesfaen
Tocyn lamp 523 o Glofa Groesfaen
Byddai'r systemau cynnar fel arfer yn defnyddio un tocyn ar gyfer pob gweithiwr danddaear a byddai'r glöwr yn mynd â'r tocyn adref ar ddiwedd y sifft. Cai'r tocyn ei roi i'r ceidwad lampau ar ddechrau'r sifft yn gyfnewid am lamp ddiogelwch ag arni'r un rhif â'r tocyn. Ar ddiwedd y sifft byddai'r glöwr yn dychwelyd ei lamp ac yn casglu'r tocyn gan y ceidwad neu o 'fwrdd tocynnau'.

Byddai tocynnau'n amrywio rhwng meysydd glo ac yn newid dros amser, ond erbyn diwedd y 1970au system ddiogelwch dri thocyn oedd yn gyffredin. Byddai pob gweithiwr danddaear yn derbyn tri thocyn fyddai'n aml o siâp a maint gwahanol; cai un ei adael yn yr ystafell lampau, un ei roi i'r bancwr ar ben y siafft ac un ei gadw gyda'r gweithiwr drwy'r sifft.

Cai rhif ei stampio ar y tocynnau yn ogystal ag enw'r pwll neu'r cwmni mwyngloddio. Wedi gwladoli'r diwydiant 'Bwrdd Glo Cenedlaethol' fyddai'n cael ei stampio ar y tocynnau yn ogystal â'r rhanbarth benodol. Tocynnau pres gai eu defnyddio fel arfer, ond roedd tocynnau sinc, alwminiwm, Bakelite a phlastig ar gael. Byddai siapau'r tocynnau yn amrywio hefyd, o sgwariau, cylchoedd a hirgrynion i hecsagonau ac octagonau. Erbyn diwedd y 1990au roedd cardiau adnabod plastig yn cymryd lle'r tocynnau lamp.

Disg blastig goch Achub Glofaol
Disg blastig goch Achub Glofaol.
Defnyddiai'r Gwasanaeth Achub Glofaol system debyg yn ystod argyfyngau, system debyg i'r system dri thocyn ond un a sefydlwyd yn gynharach. Byddai disg blastig goch yn cael ei gadael yn yr ystafell lampau, disg blastig gyda'r banciwr a disg gopr yn cael ei gwisgo o amgylch y gwddf tra bod y gweithiwr achub danddaear.

Defnyddiwyd tocynnau eraill yn y diwydiant glo hefyd – ar gyfer ffrwydron, ffreuturau, baddondai pen pwll, bysiau a threnau. Byddai'r undebau llafur glofaol hefyd yn defnyddio tocynnau i ddangos bod aelod wedi talu ei dâl aelodaeth. Byddai sefydliadau glowyr a thafarndai lleol hefyd yn cynhyrchu tocynnau cwrw ar achlysuron arbennig.

Mae Adran Diwydiant Amgueddfa Cymru wedi casglu dros fil o esiamplau o docynnau glofaol. Caiff rhai eu harddangos yn Big Pit Amgueddfa Lofaol Cymru a gellir gweld esiamplau drwy glicio ar y ddolen Delweddau Diwydiant ar hafan Rhagor.

Erthygl gan:Ceri Thompson, Curadur, Big Pit Amgueddfa Lofaol Cymru

Dyddiad yr erthygl: 30 Ionawr 2013

+ Dangos sylwadau

---

Gadael sylw


Gwerthuswch yr erthygl

Cynnwys:
starstarstarstarstar

Delweddau:
starstarstarstarstar

Arddull a darllenadwyedd:
starstarstarstarstar