Y Ddau Hanner Cleddyf (a seremoni eu huno):

Hanner Cymru o'r ddau hanner cleddyf - gorseddau Cymru a Llydaw.
Hanner Cymru o'r ddau hanner cleddyf - gorseddau Cymru a Llydaw.

Seremoni rhwng cynrychiolwyr o Lydaw a Chymru oedd hon. Mae defod priodi'r ddau hanner cleddyf yn deillio yn ôl i Eisteddfod y Fenni yn 1838. Mewn cinio yno cafwyd anerchiad gan arweinydd carfan o Lydawyr - yr Is-Iarll Theódore Hersart de la Villemargué (Kervarker) a ddisgrifiodd frwydr Sant Kast, pan wrthododd y Llydawyr ymladd gyda Ffrancwyr a'r Cymry ag ymladd gyda'r Saeson. Yn hytrach, bu iddynt gofleidio mewn heddwch. Yn y cinio hefyd darllenwyd cerdd gan y bardd Lamartine sy'n crybwyll arfer y Cymry a'r Llydawyr o uno dau hanner cleddyf ynghyd fel symbol o heddwch a brawdgarwch. Bu hyn yn symbyliad i greu defod uno'r ddau hanner cleddyf.

Priodas y ddau hanner cleddyf,  1913.
Priodas y ddau hanner cleddyf, gyda'r Archdderwydd Dyfed, yn Y Fenni, 1913.

Yn raddol cyflwynwyd y ddefod ar sail cynllun yr Arwyddfardd, Arlunydd Pen-y-garn i'r Eisteddfodau Cenedlaethol ac wedi sefydlu Gorsedd Llydaw yn 1900 datblygodd yn symbol o undod dwy orsedd. Yng Nghaerfyrddin yn 1911 y gwelwyd y seremoni o fewn Cylch yr Orsedd am y tro cyntaf. Yr oedd yn ddefod boblogaidd hefyd pan deithiai Gorseddogion o Gymru draw i Lydaw. Câi ei chynnal yn achlysurol gydol yr ugeinfed ganrif er nad oedd y berthynas rhwng y Gorseddau bob amser yn ddedwydd. Gwelwyd y ddefod ddiwethaf ym Machynlleth yn 1981.

  • Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd

    Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd

    Cewch ddarganfod celf, daeareg a hanes natur. Gyda rhaglen newidiol o arddangosfeydd a digwyddiadau, mae rhywbeth i syfrdanu pawb, beth bynnag sy'n mynd â'ch bryd — ac mae mynediad am ddim!

  • Sain Ffagan Amgueddfa Werin Cymru

    Sain Ffagan

    Sain Ffagan yw un o brif amgueddfeydd awyr agored Ewrop, ac atyniad ymwelwyr mwyaf poblogaidd Cymru.

  • Big Pit Amgueddfa Lofaol Cymru

    Big Pit

    Pwll glo go iawn yw'r Pwll Mawr, ac un o amgueddfeydd mwyngloddio gorau Prydain.

  • Amgueddfa Wlân Cymru

    Amgueddfa Wlân Cymru

    Mae Amgueddfa Wlân Cymru, sydd yn hen ffatri wlân y Cambrian Mills, yn lle arbennig ac mae ganddi stori gyfareddol i'w hadrodd.

  • Amgueddfa Lleng Rufeinig Cymru

    Amgueddfa Lleng Rufeinig Cymru

    Yn OC75, sefydlodd y Rhufeiniaid caer yng Nghaerllion a fyddai'n gwarchod yr ardal am dros 200 o flynyddoedd. Heddiw, yn Amgueddfa Lleng Rufeinig Cymru yng Nghaerllion, byddwch yn dysgu pam yr oedd byddin y Rhufeiniaid cymaint i'w hofni.

  • Amgueddfa Lechi Cymru

    Amgueddfa Lechi Cymru

    Mae'r Amgueddfa Lechi'n cynnig diwrnod llawn mwynhad ac addysg mewn ardal ddramatig o brydferth ar lan Llyn Padarn.

  • Amgueddfa Genedlaethol y Glannau

    Amgueddfa Genedlaethol y Glannau

    Mae Amgueddfa Genedlaethol y Glannau yn adrodd hanes diwydiant ac arloesi yng Nghymru, heddiw a thros y 300 mlynedd diwethaf.

  • Rhagor: Archwilio'r Casgliadau

    Gwefan newydd cyffrous yw 'Rhagor' lle cewch ddysgu rhagor am ein casgliadau hynod.