Rydych chi yn:  >   >   >   > 

Y Corn Hirlas

Mrs Alicia Needham yn cyflwyno'r Corn Hirlas i'r Archdderwydd, 1899.
Mrs Alicia Needham (Telyn yr Iwerddon) yn cyflwyno'r Corn Hirlas i'r Archdderwydd Hwfa Môn, Caerdydd 1899.

Symbol yw'r Corn Hirlas o'r gwin a estynnir i groesawu'r Orsedd gan Fam y Fro lle cynhelir yr Eisteddfod Genedlaethol. Derbynnir enwebiadau ar gyfer y swydd ac fe'i dewisir gan banel o orseddogion.

Does dim sicrwydd pryd y dechreuwyd cyflwyno Corn Hirlas ond crybwyllir un yng Nghonwy (Cadair Gwynedd) yn 1861. Yna, ddiwedd y bedwaredd ganrif ar bymtheg, datganodd Arglwydd Tredegar (Ifor Hael yr Ail) ei fod yn bwriadu rhoi Corn Hirlas o waith y cynllunydd a'r cerflunydd o Gaerdydd, W. Goscombe John yn rhodd i'r Orsedd. Yn ôl yr artist talodd yr Arglwydd £359 iddo am ei lafur a'i ddefnyddiau. Yr oedd y Corn Hirlas yn barod i'w gyflwyno i'r Archdderwydd Hwfa Môn yng Nghaerdydd yn 1899.

Fe'i disgrifir fel corn ych (o Dde'r Affrig) wedi'i osod mewn arian yn gorwedd ar ddraig arian enfawr, gydag un grafanc yn dal pêl risial fawr. Yr oedd arfbais teulu Tredegar arno.

Cario'r Corn Hirlas ar elor yng ngorymdaith Pont-y-pŵl, 1924.
Cario'r Corn Hirlas ar elor yng ngorymdaith Pont-y-pŵl, 1924.

Cai'r Corn Hirlas ei gario ar elor yng ngorymdeithiau'r Orsedd yn hanner cyntaf yr ugeinfed ganrif. Yn 1923 cynlluniodd Arlunydd Pen-y-garn glogyn coch hardd ar gyfer y gyflwynwraig a rhoddwyd penwisg o lês aur gan Oswyn Afan.

Yn y cyfnod cynnar boneddigesau fel Alicia Needham o'r Iwerddon, Ardalyddes Môn neu Faeres tref yr Eisteddfod gâi'u dewis yn gyflwynwyr.

Wrth ddiwygio'r seremonïau yn y tridegau a gweithredu'r newidiadau hyn yn y pumdegau galwodd Cynan am ddewis 'un o Famau'r Fro' ar gyfer y swydd.

  • Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd

    Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd

    Cewch ddarganfod celf, daeareg a hanes natur. Gyda rhaglen newidiol o arddangosfeydd a digwyddiadau, mae rhywbeth i syfrdanu pawb, beth bynnag sy'n mynd â'ch bryd — ac mae mynediad am ddim!

  • Sain Ffagan Amgueddfa Werin Cymru

    Sain Ffagan

    Sain Ffagan yw un o brif amgueddfeydd awyr agored Ewrop, ac atyniad ymwelwyr mwyaf poblogaidd Cymru.

  • Big Pit Amgueddfa Lofaol Cymru

    Big Pit

    Pwll glo go iawn yw'r Pwll Mawr, ac un o amgueddfeydd mwyngloddio gorau Prydain.

  • Amgueddfa Wlân Cymru

    Amgueddfa Wlân Cymru

    Mae Amgueddfa Wlân Cymru, sydd yn hen ffatri wlân y Cambrian Mills, yn lle arbennig ac mae ganddi stori gyfareddol i'w hadrodd.

  • Amgueddfa Lleng Rufeinig Cymru

    Amgueddfa Lleng Rufeinig Cymru

    Yn OC75, sefydlodd y Rhufeiniaid caer yng Nghaerllion a fyddai'n gwarchod yr ardal am dros 200 o flynyddoedd. Heddiw, yn Amgueddfa Lleng Rufeinig Cymru yng Nghaerllion, byddwch yn dysgu pam yr oedd byddin y Rhufeiniaid cymaint i'w hofni.

  • Amgueddfa Lechi Cymru

    Amgueddfa Lechi Cymru

    Mae'r Amgueddfa Lechi'n cynnig diwrnod llawn mwynhad ac addysg mewn ardal ddramatig o brydferth ar lan Llyn Padarn.

  • Amgueddfa Genedlaethol y Glannau

    Amgueddfa Genedlaethol y Glannau

    Mae Amgueddfa Genedlaethol y Glannau yn adrodd hanes diwydiant ac arloesi yng Nghymru, heddiw a thros y 300 mlynedd diwethaf.

  • Rhagor: Archwilio'r Casgliadau

    Gwefan newydd cyffrous yw 'Rhagor' lle cewch ddysgu rhagor am ein casgliadau hynod.