Eisteddfod a Gorsedd Caerfyrddin 1819

Cleddyf Iolo Morganwg a ddefnyddiwyd yn seremoni 1819
Cleddyf Iolo Morganwg a ddefnyddiwyd yn seremoni 1819.
Y Fedal a enillwyd gan Gwallter Mechain yn eisteddfod Caerfyrddin, 1819.
Y Fedal a enillwyd gan Gwallter Mechain (Walter Davies) yn eisteddfod daleithiol Caerfyrddin 1819 (cefn).

Yn 1789 roedd Cymdeithas y Gwyneddigion wedi rhoi hwb a nawdd i eisteddfod yn y Bala er mwyn codi safon a statws eisteddfodau yng Nghymru. O hyn tyfodd mudiad yr eisteddfodau taleithiol ac erbyn 1819 roedd Esgob Tyddewi, Thomas Burgess, yn awyddus iawn i sefydlu eisteddfod o'r fath yng Nghaerfyrddin ac i'w chynnal yng Nghwesty'r Llwyn Iorwg. Enillodd Gwallter Mechain wobr am yr awdl orau a chlymodd Iolo Morganwg ysnoden neu fandyn glas am ei fraich fel arwydd ei fod yn perthyn i Urdd Bardd yng Ngorsedd y Beirdd.

Trannoeth, yng ngerddi'r gwesty, cynhaliodd Iolo seremoni orseddol o fewn cylch o gerrig mân a dynnodd o'i boced. Trwy hynny llwyddodd i drawsnewid dyfodol yr Orsedd a'i chysylltu â'r mudiad eisteddfodol. O'r digwyddiad syml hwn y datblygodd Eisteddfodau a Gorseddau Cenedlaethol diwedd y bedwaredd ganrif ar bymtheg. Fel y dwedodd G. J. Williams, 'rhoes Iolo i genedl y Cymry sefydliad cenedlaethol'.

  • Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd

    Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd

    Cewch ddarganfod celf, daeareg a hanes natur. Gyda rhaglen newidiol o arddangosfeydd a digwyddiadau, mae rhywbeth i syfrdanu pawb, beth bynnag sy'n mynd â'ch bryd — ac mae mynediad am ddim!

  • Sain Ffagan Amgueddfa Werin Cymru

    Sain Ffagan

    Sain Ffagan yw un o brif amgueddfeydd awyr agored Ewrop, ac atyniad ymwelwyr mwyaf poblogaidd Cymru.

  • Big Pit Amgueddfa Lofaol Cymru

    Big Pit

    Pwll glo go iawn yw'r Pwll Mawr, ac un o amgueddfeydd mwyngloddio gorau Prydain.

  • Amgueddfa Wlân Cymru

    Amgueddfa Wlân Cymru

    Mae Amgueddfa Wlân Cymru, sydd yn hen ffatri wlân y Cambrian Mills, yn lle arbennig ac mae ganddi stori gyfareddol i'w hadrodd.

  • Amgueddfa Lleng Rufeinig Cymru

    Amgueddfa Lleng Rufeinig Cymru

    Yn OC75, sefydlodd y Rhufeiniaid caer yng Nghaerllion a fyddai'n gwarchod yr ardal am dros 200 o flynyddoedd. Heddiw, yn Amgueddfa Lleng Rufeinig Cymru yng Nghaerllion, byddwch yn dysgu pam yr oedd byddin y Rhufeiniaid cymaint i'w hofni.

  • Amgueddfa Lechi Cymru

    Amgueddfa Lechi Cymru

    Mae'r Amgueddfa Lechi'n cynnig diwrnod llawn mwynhad ac addysg mewn ardal ddramatig o brydferth ar lan Llyn Padarn.

  • Amgueddfa Genedlaethol y Glannau

    Amgueddfa Genedlaethol y Glannau

    Mae Amgueddfa Genedlaethol y Glannau yn adrodd hanes diwydiant ac arloesi yng Nghymru, heddiw a thros y 300 mlynedd diwethaf.

  • Rhagor: Archwilio'r Casgliadau

    Gwefan newydd cyffrous yw 'Rhagor' lle cewch ddysgu rhagor am ein casgliadau hynod.