Rydych chi yn:  >   >   > 
English

Polisïau Rheolaeth Casgliadau - Polisi ar Gaffael a Gwareddu Casgliadau

Adolygwyd 2005
Adolygiad Nesaf Gorffennaf 2010

1. CYFLWYNIAD

Gyda’r adnoddau cyfyngedig sydd ar gael i amgueddfeydd heddiw, ac wrth edrych ar y goblygiadau ein penderfyniadau ni heddiw ar y dyfodol, mae gan amgueddfeydd ddyletswydd i reoleiddio’r broses y maent yn ei defnyddio i dderbyn gwrthrychau ac, mewn achosion llai cyffredin, eu gwaredu.

2. NODAU AC AMCANION

2.1 Mae’r polisi hwn yn ceisio pennu polisïau a chanllawiau ar gyfer caffael a gwaredu gwrthrychau o fewn ein casgliadau. Mae’n amlinellu’r amgylchiadau lle byddwn yn derbyn ac yn gwaredu gwrthrychau a sbesimenau, yn ogystal â’r dulliau y byddwn yn eu defnyddio i wneud hyn.

Mae Siarter yr Amgueddfa (adolygwyd 2005) yn nodi mai ei hamcan yw 'datblygu addysg y cyhoedd’ . Byddwn yn gwneud hyn ‘yn bennaf drwy ddarlunio'n llwyr ddaeareg, mwynyddiaeth, sŵoleg, botaneg, ethnograffeg, archaeoleg, celfyddyd, hanes a diwydiannau arbennig Cymru ac yn gyffredinol drwy gasglu, diogelu, egluro a chyflwyno gwrthrychau a phethau sydd o fudd neu o ddiddordeb mewn cysylltiad â hynny; casglu, diogelu, egluro a chyflwyno pob gwrthrych a pheth (gan gynnwys lluniau, engrafiadau, cerfluniaeth a phob gwaith celfyddyd gain o unrhyw fath) boed yn gysylltiedig â Chymru neu beidio, a all helpu i hyrwyddo addysg a hybu ymchwil lenyddol a gwyddonol; a pharatoi a chyhoeddi atgynyrchiadau, ffilmiau, tapiau a darluniadau eraill (o ba fath bynnag) o bob gwrthrych a pheth o'r math a nodwyd uchod’.

2.2 Rhaid i bob achos o gaffael a gwaredu gyd-fynd â’n bwriad craidd, sef ysbrydoli pobl i wneud synnwyr o’r byd, trwy gofio, rhesymu a dychmygu.

Ein hamcanion craidd yw:

2.3 Gan Gyfarwyddwr Cyffredinol Amgueddfa Cymru mae’r awdurdod am gaffael gwrthrychau neu sbesimenau (yn amodol ar gymeradwyaeth Ymddiriedolwyr yr Amgueddfa o dan rhai amgylchiadau). Mae’n dirprwyo’r awdurdod yma, o fewn rhai cyfyngiadau, i’r Cyfarwyddwr Casgliadau ac Ymchwil.

3. DIFFINIADAU

Diffinnir y termau sy’n berthnasol i gaffael a gwaredu casgliadau isod:

3.1 Caffael

Bydd caffael gwrthrychau, sbesimenau, llyfrau, cyfresi, archifau neu ddata yn cyd-fynd â’n hamcanion, cyfraith gwlad a chyfreithiau rhyngwladol, codau ymddygiad a chanllawiau cydnabyddedig.

Rydym yn derbyn deunyddiau ar ffurf rhoddion, cymynroddion, trwy brynu a thrwy brosesau casglu a chyfnewid swyddogol. O bryd i’w gilydd, byddwn yn derbyn gwrthrychau pwysig o dan gynllun rhoddion arbennig (AIL) y DU, lle mae gwrthrychau dan berchnogaeth breifat yn cael eu trosglwyddo i gael eu gwarchod yn gyhoeddus mewn amgueddfeydd, orielau neu lyfrgelloedd priodol. Wrth eu caffael, caiff yr holl ddeunyddiau eu derbyn gan yr adran berthnasol. Byddwn yn cadw cofnodion llawn o drafodion a bydd y rhoddwr neu’r gwerthwr yn llofnodi ffurflen trosglwyddo perchnogaeth, gan bennu perchnogaeth gyfreithiol gwrthrychau a sbesimenau a geir drwy rodd neu brynu. Byddwn yn ceisio trosglwyddo hawlfraint fel rhan o’r broses gaffael lle bo hynny’n addas.

Mewn rhai achosion, bydd y broses gaffael yn cynnwys dadansoddi, ail-greu, gwaith cadwraeth neu adfer i baratoi gwrthrychau i’w harddangos a mynediad iddynt (fel adeiladau hanesyddol). Caiff yr holl brosesau hyn eu cofnodi’n llawn.

3.2 Gwaredu
Byddwn yn gwaredu gwrthrychau neu sbesimenau yn cyd-fynd â’n hamcanion, cyfraith gwlad a chyfreithiau rhyngwladol, codau ymddygiad a chanllawiau cydnabyddedig yn unig. Os ceir cymeradwyaeth, bydd gwaredu’n digwydd trwy gyfnewid, rhoddion, gwerthu neu ddinistrio. Byddwn yn cadw cofnodion llawn a phriodol ar gyfer y dull o waredu, gan gynnwys y broses dadgofrestru. Rhaid i bob argymhelliad i drosglwyddo gwrthrych yn barhaol neu ei waredu, ddod oddi wrth y Ceidwad perthnasol trwy law’r Cyfarwyddwr Casgliadau ac Ymchwil yn dilyn ymgynghoriad priodol gydag arbenigwyr allanol. Rhaid i bob achos o’r fath gael ei awdurdodi gan yr Ymddiriedolwyr, a rhaid i’r wybodaeth gael ei throsglwyddo ar bapur i Gynulliad Cenedlaethol Cymru. Cedwir cofnodion llawn o bob penderfyniad.

4. CWMPAS Y CASGLIADAU

Mae natur amlddisgyblaeth ein sefydliad golygu nad oes modd pennu un set o feini prawf sy’n berthnasol i bob adran. Mae gennym gasgliadau amrywiol ac eang, o ran eu ffurf a’u tarddiad daearyddol, ac maent yn cwmpasu pob cyfnod hanesyddol. Cedwir gwrthrychau a sbesimenau ar bob un o’n safleoedd ar hyn o bryd.

5. CAFFAEL

5.1 Ein polisi

Mae’r ddogfen bolisi hon yn pennu maint, cwmpas ac ehangder caffaeliadau newydd yr Amgueddfa. Gyda’r adnoddau cyfyngedig sydd ar gael i amgueddfeydd heddiw, mae dewis a dethol yn hanfodol wrth ystyried caffaeliadau pellach.

5.1.1 Mae ein perthnasedd fel sefydliad Cymreig o’r pwys mwyaf. Mae cyfoethogi ein delwedd fel elfen fywiog a pherthnasol ym mywydau’r bobl a lledaenu eu gwybodaeth yn ystyriaeth bwysig i’n Hymddiriedolwyr a’n staff. Yn ogystal, Amgueddfa Cymru yw un o brif ganolfannau rhagoriaeth Cymru o ran ysgolheictod ac ymchwil.

Mae gan ein casgliadau sail ddaearyddol sy’n debyg i rai Amgueddfeydd Cenedlaethol yr Alban, Orielau Cenedlaethol yr Alban ac Amgueddfeydd ac Orielau Cenedlaethol Gogledd Iwerddon. Seilir ein henw da a’n perthynas â sefydliadau eraill ar bwysigrwydd ein casgliadau Cymreig a chasgliadau perthnasol; felly rydym yn wahanol i’r rhan fwyaf o amgueddfeydd cenedlaethol eraill a ariennir gan y llywodraeth yn y Deyrnas Unedig, sydd â’u canolfannau yn Llundain yn bennaf.

5.1.2 Ond rydym hefyd yn cadw casgliadau o bedwar ban y byd sy’n bwysig nid yn unig yn eu hawl eu hunain, ond sydd hefyd yn hanfodol fel sail i gymharu ein casgliadau yn eu herbyn. Felly, byddwn yn parhau i gaffael gwrthrychau a sbesimenau perthnasol o rannau eraill o’r byd er mwyn deall a dehongli amgylchedd naturiol, materol a diwylliannol Cymru’n well, a rhoi cyfle i bobl Cymru ddysgu am wledydd a diwylliannau eraill, yn arbennig fel y maent yn effeithio ar themâu ein Gweledigaeth.

5.1.3 Ein nod yw bod yn sefydliad sy’n cynhyrchu gwaith ymchwil, cyhoeddiadau (gan gynnwys defnyddio cyfryngau electronig), ac arddangosfeydd o’r safon uchaf. Mae’r casgliadau’n sail hanfodol i hyrwyddo addysg y cyhoedd. Maent yn gweithredu nid yn unig fel adnoddau ar gyfer ysgolion cynradd ac uwchradd ac ar gyfer addysg ac astudiaethau pellach ac uwch, ond hefyd wrth feithrin diwylliant o addysg gydol oes ymysg y cyhoedd ar led.

Yn 2005, pennodd ein Gweledigaeth, Creu’r Dyfodol Gyda’n Gilydd, gyfeiriad strategol ar gyfer y deng mlynedd nesaf. Mae’r Polisi hwn felly’n gweithio o fewn y cyfyngiadau a sefydlodd y Weledigaeth. Clustnododd y Weledigaeth themâu Bywyd, Gwreiddiau, Perthyn, y Dyfodol a Chreadigrwydd fel y rhai y byddwn yn ceisio eu hegluro dros gyfnod y Polisi hwn, a bydd y casglu felly’n canolbwyntio ar ehangu ein gallu i ysgogi’r themâu hyn.

5.1.4 Ceir canllawiau caffael manylach mewn strategaethau a threfniadau mwy penodol, gan adlewyrchu galluoedd amrywio y casgliadaul i symud themâu’r Weledigaeth yn eu blaen. Wrth gasglu byddwn yn rhoi blaenoriaeth i gaffaeliadau sy’n cryfhau ein gallu i ddysgu Cymru a’r byd am ein themâu. Byddwn yn casglu, yn cadw, yn cofnodi, yn ymchwilio ac yn dehongli gwrthrychau a sbesimenau perthnasol o ran etifeddiaeth naturiol, ddiwylliannol, ieithyddol, celfyddydol, cymdeithasol ac economaidd Cymru a’i phobl.

5.1.5 I gyflawni hyn byddwn yn cryfhau’r meysydd casglu perthnasol, yn arbennig pan fo gwrthrychau neu sbesimenau neu’r ardaloedd casglu dan fygythiad gan bobl, esgeulustod, dinistr neu allforio. Rydym hefyd yn anelu at gynyddu ein casgliadau i gynnwys deunyddiau o ardaloedd, disgyblaethau a thraddodiadau diwylliannol yng Nghymru sy’n cael eu tangynrychioli ar hyn o bryd, er mwyn cyflawni goblygiadau ein Siarter a dyheadau ein Gweledigaeth.

5.1.6 Byddwn hefyd yn parhau i gaffael gwrthrychau neu sbesimenau yn arbennig at ddibenion addysgiadol ac allestyn, er enghraifft drwy ddatblygu casgliadau i’w benthyg a’u trin. Gan ei bod yn bosib nad oes gan y gwrthrychau a sbesimenau mewn casgliadau o’r fath yr un gwerth gwyddonol, hanesyddol neu gelfyddydol â’r eitemau sydd yn y casgliadau curadurol cydnabyddedig, bydd mynediad atynt a defnydd ohonynt yn dibynnu ar reolau gwahanol (gweler hefyd ein Polisi ar Fynediad at y Casgliadau a’u Defnydd).

5.2 Cyfyngiadau ar gaffael

5.2.1 Adnoddau

Mae argaeledd adnoddau bob amser yn cyfyngu ar gaffael gwrthrychau a sbesimenau. Am hynny, bydd derbyn deunyddiau’n dibynnu ar ein gallu i sicrhau rheolaeth ddigonol dros storio, curadu, cadwraeth, cyllid, arbenigedd proffesiynol a ffactorau eraill sy’n hanfodol i sicrhau rheolaeth dda dros gasgliadau, yn ogystal â’n dyheadau a’n gallu i greu casgliadau pwrpasol a’n gallu i arddangos a rhannu’r wybodaeth sydd gennym ar y casgliadau.

Wrth brynu casgliadau, byddwn yn ceisio taro’r cydbwysedd cywir rhwng yr angen am gael gwerth da am arian cyhoeddus a hawl y gwerthwr i gael pris teg. Caiff hyn ei bennu naill ai ar y farchnad agored neu drwy werthusiad arbenigwyr annibynnol. Byddwn yn cadw llwybrau archwilio clir bob tro.

5.2.2 Cydweithio â Sefydliadau Eraill

Byddwn yn rhoi ystyriaeth i bolisïau casglu a diddordebau amgueddfeydd eraill a sefydliadau tebyg. Dylai cysylltiad agos â sefydliadau o’r fath osgoi dyblygu diangen, a lle bo achosion o orgyffwrdd, dim ond eitemau neu gasgliadau y bernir eu bod o bwys cenedlaethol a gaiff eu derbyn i’n casgliadau. Ceir manylion meysydd lle gellir gweld gorgyffwrdd yn nogfennau polisi casgliadau adrannau unigol. Lle bo’n briodol, byddwn yn ystyried caffael ar y cyd â sefydliadau eraill.

Os byddwn ni’n gwrthod gwrthrychau neu sbesimenau, byddwn ni’n annog eu perchnogion i’w cynnig i amgueddfeydd eraill, ac yn rhoi argymhellion yn hynny o beth. Yn rhinwedd ein gwaith bugeiliol, rydym yn pwysleisio’r angen am gydweithio â sefydliadau eraill, yn arbennig rhai yng Nghymru, ac ni fyddwn yn cystadlu am wrthrychau na sbesimenau.

5.2.3 Caffaeliadau Amodol

Ni fyddwn yn caffael gwrthrychau na sbesimenau fel rheol os yw’r rhoddwr neu’r perchennog cyfreithiol yn gosod cyfyngiadau ar guradu, dogfennu, ymchwil, arddangos, benthyg neu waredu effeithiol, yn unol â’r polisïau a amlinellir yn y ddogfen hon. Ni fyddwn yn derbyn sbesimenau fel rheol os oes amod eu bod yn cael eu gosod i’w harddangos yn barhaol neu am gyfnod hir, neu eu bod yn ffurfio casgliad ar wahân. Yn yr achosion hyn cynhelir dadansoddiad o gostau llawn yr amodau, gan gynnwys ystyriaeth o’r goblygiadau polisi o ran staffio a storio yn y tymor hir. Ni chaiff derbyn rhoddion o’r fath, naill ai’n barhaol neu ar fenthyciad am gyfnod penodedig, ffafriaeth dros flaenoriaethau casglu eraill os oes cyfyngiadau ar adnoddau.

5.2.4 Ystyriaethau Moesegol

Byddwn yn dilyn ystyriaethau moesegol wrth gaffael deunydd.

Ni fyddwn yn caffael unrhyw wrthrych neu sbesimen drwy brynu, rhodd, cymynrodd na chyfnewid, oni bai bod yr Ymddiriedolwyr neu’r swyddog cyfrifol yn fodlon y gall yr Amgueddfa gael hawl dilys dros y gwrthrych neu’r sbesimen hwnnw. Caiff pob caffaeliad ei ddogfennu’n briodol, nid yn unig er mwyn pennu hawl gyfreithiol, ond hefyd er mwyn galluogi i’r gwrthrychau neu’r sbesimenau gael eu cadw mewn casgliadau parhaol mewn ffordd sy’n hwyluso mynediad ac ysgolheictod.

Rydym yn cydnabod bod rhaid i guradur farnu ar ddilysrwydd a tharddiad yn aml iawn. O dan yr amgylchiadau hyn, byddwn yn dilyn Cod Cymdeithas yr Amgueddfeydd ar Foeseg.

Byddwn yn rhoi ystyriaeth arbennig i’r mater o ysbeilio gweithiau celf yn ystod y cyfnod Natsïaidd, yr Holocost a’r Ail Ryfel Byd. Lle bo’n briodol, a chyn belled ag y bo’n rhesymol bosibl, byddwn yn cymryd camau arbennig i ganfod ble roedd gweithiau celf rhwng 1933 a 1945. Ni fyddwn yn caffael y gweithiau os oes tystiolaeth bendant neu debygol iddynt gael eu cymryd ar gam (gweler Polisi Gwaredu isod.)

Byddwn yn rhoi ystyriaeth arbennig i olion dynol. Ni fyddwn yn eu caffael os oes tystiolaeth bendant neu debygol eu bod wedi cael eu cymryd heb ganiatâd o’r fan lle cawsant eu claddu heb ganiatâd. Byddwn yn dilyn y canllawiau a roddir yn y ddogfen Department for Culture, Media and Sport: Guidance for the Care of Human Remains in Museums, 2005.

Ni fyddwn yn caffael eitemau y bernir iddynt gael eu gwaredu’n anfoesol gan amgueddfa arall, oni bai mai dyma’r unig ffordd i gadw’r eitem yn eiddo i’r cyhoedd.

Byddwn yn cydymffurfio â chanllawiau'r Adran dros Ddiwylliant, Chwaraeon a’r Cyfryngau ar Brynu Eiddo Diwylliannol ar gyfer Amgueddfeydd.

5.2.5 Caffaeliadau Anarferol

Caiff eitemau nad ydynt yn cyd-fynd â’r amcanion uchod eu caffael o dan amgylchiadau neilltuol yn unig, ar ôl i Ymddiriedolwyr yr Amgueddfa ystyried y mater yn ofalus a rhoi sêl eu bendith.

5.3 Deddfwriaeth

5.3.1 Ni fyddwn yn caffael gwrthrychau neu sbesimenau oni bai eu bod wedi cael eu casglu, eu hallforio neu eu mewnforio gan gydymffurfio’n llwyr â chyfreithiau a deddfwriaeth y wlad neu’r gwledydd y maent yn tarddu ohonynt (neu unrhyw wlad arall sydd wedi bod yn berchnogion cyfreithlon arnynt). Nid ydym yn cefnogi’r fasnach anghyfreithlon mewn henebion cludadwy, deunydd ethnograffig na deunydd o fyd y gwyddorau naturiol. Byddwn yn dilyn Canllawiau Gofal yr Adran dros Ddiwylliant, Chwaraeon a’r Cyfryngau o ran Casglu a Benthyg Deunydd Diwylliannol bob tro.

Byddwn yn gwneud pob ymdrech rhesymol i gadw at yr amodau, ac i sicrhau bod perchnogaeth dros unrhyw wrthrych neu sbesimen yn cael ei drosglwyddo atom ni yn y ffordd briodol. Byddwn yn cadw llygad ar y cyfreithiau a’r ddeddfwriaeth genedlaethol a rhyngwladol ynglŷn â chasglu, perchnogaeth a symud gwrthrychau rhwng gwledydd. Rhestrwyd y ddeddfwriaeth a’r rheoliadau perthnasol yn y Cyflwyniad i’r polisïau hyn, a byddwn yn sicrhau bod ein staff yn ymddwyn yn unol â’r egwyddorion hyn.

5.3.2 Yn ogystal â’r canllawiau uchod, ni fyddwn yn caffael, drwy brynu neu ffordd arall, unrhyw ddeunydd archaeolegol a gloddiwyd yn anghyfreithlon . Mae hyn yn cynnwys unrhyw achos lle bo gan ein Ymddiriedolwyr neu ein swyddog cyfrifol rheswm i gredu bod y gwaith o gasglu’r gwrthrychau neu sbesimenau wedi difetha neu niweidio henebion neu safleoedd archaeolegol eraill yn fwriadol neu’n anwyddonol. Rhaid dilyn gofynion y Ddeddf Prynu a Gwerthu Gwrthrychau Diwylliannol (Troseddau) 2003 ar bob achlysur.

Yn achos Trysorau posibl (Cymru, Lloegr a Gogledd Iwerddon), Bona Vacantia (yr Alban) neu Ddrylliad, byddwn yn annog y canfyddwyr i weithredu yn unol â’r cyfreithiau perthnasol ac i roi gwybod i’r awdurdodau priodol am y darganfyddiadau.

5.3.3 Serch hynny, rydym yn cydnabod y gall fod yn dderbyniol o dan amgylchiadau neilltuol i gaffael gwrthrych neu sbesimen sydd wedi cael ei gasglu mewn ffordd amhriodol, os yw’r gwrthrych neu’r sbesimen o bwysigrwydd digonol y gallai i fod o fantais i’r cyhoedd, y gwrthrych neu’r sbesimen fod yng nghasgliadau’r Amgueddfa yn hytrach nag aros mewn dwylo preifat. Caiff teilyngdod caffaeliad o’r fath ei werthuso’n ofalus yn unol â chodau moeseg cydnabyddedig bob tro. Bydd y broses yn agored a chaiff ei chofnodi’n drylwyr.

5.4 Ffurfioli caffaeliadau

5.4.1 Caiff gwrthrychau neu sbesimenau eu derbyn ar ôl bodloni’r holl amodau a chanllawiau. Caiff y dogfennau trosglwyddo perchnogaeth eu llofnodi gan bob rhoddwr a gwerthwr, gan roi'r hawl i ni ddefnyddio sbesimenau a roddwyd, a gymynroddwyd ac a brynwyd fel y bo’n briodol. Caiff pob caffaeliad a dderbynnir ei gofnodi, a chaiff y rhoddwyr lythyr o ddiolch.

5.4.2 Yn achos gwrthrychau neu sbesimenau a brynir gan asiantaethau allanol neu a gesglir yn swyddogol gan staff yr Amgueddfa, rhoddir caniatâd ymlaen llaw i ddefnyddio’r Grant Caffel Sbesimenau yn unol â’n polisi a’n canllawiau.

6. GWAREDU

6.1 Ein polisi

6.2.1 Rydym yn derbyn mai gwaith allweddol amgueddfa yw caffael gwrthrychau a sbesimenau a’u cadw am byth. O ganlyniad mae rhagdybiaeth gref yn erbyn gwaredu unrhyw eitem yn y casgliadau heb ofal priodol. Serch hynny, mae hi’r un mor bwysig i’r Amgueddfa asesu perthnasedd yr eitemau yn ei chasgliadau o bryd i’w gilydd.

6.2 Dulliau gwaredu

6.2.1 Mae Siarter bresennol yr Amgueddfa yn ei galluogi i 'dderbyn a rhoi rhoddion', i 'werthu, cyfnewid, rhoi neu waredu, unrhyw wrthrych a ddaw i’w meddiant ac sy’n rhan o’i chasgliadau (lle bo gwrthrych wedi dod i feddiant yr Amgueddfa drwy rodd neu gymynrodd, mae hyn ar yr amod nad yw’r pwerau y mae’r paragraff hwn yn eu rhoi yn cael eu defnyddio mewn ffordd sy’n anghyson ag unrhyw amod sy’n gysylltiedig â’r rhodd neu’r gymynrodd)' ac i 'ddinistrio neu waredu mewn ffordd arall unrhyw wrthrych yn ei gasgliadau os yw’n fodlon ei fod yn ddiwerth at ddibenion yr Amgueddfa oherwydd niwed, dirywiad, neu bla gan organebau dinistriol.'

6.2.2 Ni chaiff penderfyniad ei wneud i waredu unrhyw eitem gyda’r bwriad o wneud arian. Caiff unrhyw drefniant am gyfnewid, rhoi neu werthu deunyddiau ei wneud gydag amgueddfa achrededig yn y lle cyntaf. Lle nad yw hynny’n wir, caiff cymuned cyffredinol yr amgueddfeydd wybod am y bwriad o gael gwared â’r deunydd. Byddwn yn gwneud hyn trwy osod hysbysiad yn Museums Journal Sefydliad yr Amgueddfeydd, a bydd yr hysbysiad yn dangos natur a nifer y gwrthrychau a sbesimenau perthnasol, a’r sail ar gyfer trosglwyddo’r deunydd i sefydliad arall.

Byddwn yn caniatáu cyfnod o ddau fis o leiaf i fynegi diddordeb yn y deunydd. Os na cheir mynegiant o ddiddordeb yn y deunydd, byddwn yn ceisio cynnig yr eitem(au) yn ôl i’r rhoddwr/wyr gwreiddiol neu eu disgynyddion.

6.2.3 Gall casgliadau benthyg a thrafod elwa o gynnwys gwrthrychau neu sbesimenau a waredwyd o gasgliadau’r Amgueddfa. Byddwn yn ystyried defnydd o’r fath ar gyfer eitemau, ond ni fyddwn yn gwaredu gwrthrychau na sbesimenau’n benodol er mwyn eu galluogi i gael eu trosglwyddo i gasgliad benthyg neu drafod.

6.2.4 Ni fyddwn yn caniatáu i aelodau staff, aelodau o’n cyrff llywodraethu nac aelodau o’u teuluoedd na’u cydnabod agos gaffael gwrthrychau sydd wedi cael eu gwaredu o gasgliadau’r Amgueddfa, drwy brynu neu fel arall.

6.2.5 Byddwn yn cadw cofnodion llawn o bob penderfyniad i waredu gwrthrychau neu sbesimenau, a natur a nifer y gwrthrychau neu sbesimenau perthnasol. Byddwn yn gwneud trefniadau priodol o ran cadw a/neu drosglwyddo’r dogfennau sy’n perthyn i’r gwrthrychau neu sbesimenau fel y bo’n briodol, gan gynnwys cofnodion ffotograffig lle bo hynny’n ymarferol.

6.2.6 Bydd penaethiaid adrannau neu gyfadrannau’n gofyn am ganiatâd ysgrifenedig y Cyfarwyddwr Casgliadau ac Ymchwil i ddadgofrestru unrhyw wrthrych neu sbesimen o’r casgliadau. Bydd y Cyfarwyddwr Casgliadau ac Ymchwil yn ei dro’n gofyn am gefnogaeth y Panel Cynghori perthnasol, os oes un yn bodoli, ac awdurdod Ymddiriedolwyr yr Amgueddfa. Yna byddwn yn rhoi gwybod i Lywodraeth y Cynulliad ein bod ni wedi cytuno i drosglwyddo eitem yn barhaol neu ei waredu yn unol â’r dulliau gweithredu cywir. Cedwir cofnod o bob penderfyniad.

6.2.7 Caiff unrhyw arian y byddwn yn ei dderbyn drwy waredu gwrthrychau neu sbesimenau ei ddefnyddio i gyflawni amcanion yr Amgueddfa. Fel arfer, mae hyn yn golygu prynu gwrthrychau neu sbesimenau eraill ar gyfer y casgliadau, ond mewn achosion neilltuol gellid cyfiawnhau gwella dulliau gofal y casgliadau neu ddefnydd arall. Dylid gofyn am gyngor Panel Cynghori ar Foeseg yn Sefydliad yr Amgueddfeydd mewn achosion o’r fath.

6.2.8 Mae rôl cyfnewid rhwng sefydliadau a throsglwyddo perchnogaeth yn amrywio. Mewn rhai adrannau mae trosglwyddiad ffurfiol cytbwys o wrthrychau neu sbesimenau’n atal dyblygu ac yn ehangu amrywiaeth ein deunyddiau at ddibenion addysg, arddangos ac ysgolheictod. Nid yw’r holl wrthrychau a sbesimenau perthnasol o Gymru na’r rhai sydd eu hangen ar gyfer astudiaeth yn cael eu casglu na’u cadw gan yr Amgueddfa, ac mae cyfnewid, heb niweidio cyflawnder casgliadau, yn arbennig gwrthrychau neu sbesimenau neu rannau o gasgliadau, yn gallu bod yn fanteisiol. Mae’r trosglwyddiad hwn yn aml yn digwydd cyn eu derbyn ond, lle bo eitemau sydd wedi eu derbyn eisoes yn y cwestiwn, rhaid dilyn trefn ffurfiol sy’n gofyn am ganiatâd yr Ymddiriedolwyr. Yn y cyswllt hwn, gellir defnyddio gwrthrychau neu sbesimenau sy’n newydd i’r casgliad er mantais. Os derbynnir nifer fawr o wrthrychau neu sbesimenau ar ffurf rhodd, cânt eu derbyn ar yr amod bod derbyn, cyfnewid neu waredu dewisol yn bosibl yn ôl disgresiwn yr adrannau, gan geisio cymeradwyaeth y Cyfarwyddwr Casgliadau ac Ymchwil gyda chefnogaeth yr Ymddiriedolwyr.

6.3 Ysbeilio gwaith celf

Byddwn yn ymwybodol o’r posibilrwydd bod eitemau yn y casgliadau yn perthyn i’r categori hwn, a byddwn yn mynnu olrhain llwybr ymchwil ar berchnogaeth yn achos caffaeliadau newydd. Byddwn yn rhoi ystyriaeth ddifrifol i honiadau am berchnogaeth gweithiau penodol o gelf yn ein casgliadau ar unwaith. Pe baem yn cael cadarnhad bod gwrthrych a dderbyniwyd wedi cael ei gymryd ar gam yn ystod y cyfnod Natsïaidd, yr Holocost a’r Ail Ryfel Byd (gweler Polisi Caffael uchod), câi’r ffaith ei hysbysebu ar raddfa eang. Pe bai rhywun yn ei hawlio, byddem yn cymryd camau i ddychwelyd y gwaith i’r perchennog cyfreithlon neu setlo’r honiad mewn ffordd arall, gan gymryd cyngor cyfreithiol a llywodraethol priodol. Yn arbennig, byddem yn gofyn am gyngor y Panel Cynghori ar Ysbail yr Adran Diwylliant, Chwaraeon a’r Cyfryngau, Pwyllgor Cynghori Cyfarwyddwyr yr Amgueddfeydd Cenedlaethol, y Comisiwn ar Gelf a Ysbeiliwyd yn Ewrop, Ymddiriedolaeth Addysgiadol yr Holocost a chyrff arbenigol perthnasol eraill.

Byddwn yn trin gweithiau celf, deunydd archaeolegol a sbesimenau hanes natur neu ddaeareg a gymerwyd ar gam gan eraill ac o dan amgylchiadau gwahanol, yn yr un modd.

6.4 Adfer ac Ail-wladoli

Byddwn yn trin pob cais am ddychwelyd gwrthrychau o dreftadaeth ddiwylliannol mewn ffordd barchus a sensitif. Caiff unrhyw benderfyniadau eu seilio ar y dystiolaeth sydd ar gael, ystyriaethau moesegol, arferion proffesiynol da, cyfyngiadau cyfreithiol ac ystyriaethau o ran cyfleoedd a dewisiadau.

6.5 Olion Dynol

Byddwn bob amser yn ceisio dychwelyd olion dynol lle nad yw’r deunydd o bwys gwyddonol neu lle bo ystyriaethau moesegol yn bwysicach na dim. Ar y cyfan, mae ystyriaethau moesegol yn debygol o godi lle bo’r deunydd yn ddiweddar iawn neu lle gellir sefydlu cysylltiad clir â disgynyddion teuluol neu ddiwylliannol. Byddwn yn dilyn amodau Deddf Cnodwe Dynol 2004, a chanllawiau’r ddogfen Department for Culture, Media and Sport: Guidance for the Care of Human Remains in Museums, 2005.

6.6 Colli neu ddinistrio

6.6.1 Mae colli deunydd yn anarferol, ond mae’n bosibl; er enghraifft gall gwrthrychau neu sbesimenau ddadelfennu yn sgil methiant biolegol neu amodau amgylcheddol anffafriol. Caiff adroddiad cadwraeth ei ysgrifennu ar unrhyw ddeunydd sydd wedi dadelfennu. Byddwn yn cadw cofnodion llawn, ac yn ceisio achub deunyddiau at ddefnydd gwyddonol neu addysgiadol.

Mewn rhai achosion, os gallai technoleg y dyfodol fod o werth, gellir cadw rhan o wrthrych neu sbesimen ar gyngor Ceidwad yr adran. Dinistrio eitem fydd y dewis olaf, a chaiff ei ddefnyddio mewn achosion neilltuol yn unig.

6.6.2 Mae dinistrio’n dderbyniol os yw’r deunydd wedi dadelfennu, wedi dioddef pla neu y tu hwnt i gadwraeth, a’i fod yn bygwth casgliadau eraill. Mewn rhai achosion, lle bo pla yn bygwth diogelwch gwrthrychau neu sbesimenau eraill, gall fod yn hanfodol symud y gwrthrych neu’r sbesimen ar unwaith, gan roi'r deunydd mewn cwarantîn os oes modd, hyd nes y ceir caniatâd ffurfiol i’w waredu.

6.6.3 Gall dinistrio gwrthrych neu sbesimen ddigwydd yn sgil dadansoddiad gwyddonol. Mae rhagdybiaeth yn erbyn dinistr o’r math hwn ac mae’n dderbyniol o dan amgylchiadau penodol yn unig. Rhaid i’r Ceidwad perthnasol neu’r Pennaeth Cadwraeth awdurdodi dinistrio eitemau o’r casgliadau a rhoi gwybod i’r Ymddiriedolwyr.

6.6.4 Lle bo gwrthrych neu sbesimen wedi ei golli, byddwn yn gofyn am ganiatâd Llywodraeth y Cynulliad i’w ddadgofrestru.