Amgueddfa Cymru

Y Chwarel

Y Perchnogion a'u Cyfoeth

Bu pobl leol yn gweithio'r mynydd am ganrifoedd cyn cychwyn chwarel Dinorwig.  Ym 1788 talodd Assheton Smith i feiliaid i fwrw'r bobl hynny o'u chwareli bychain.

Erbyn chwarter olaf y 19eg ganrif, pum teulu oedd biau bron i hanner y tir yng Ngwynedd.  Teulu Assheton-Smith o swydd Gaer - 'y bobol fawr' - oedd biau chwarel Dinorwig.  Ymestynnai eu stad, stad y Faenol ar lan y Fenai, dros 34,000 erw o dir.

Yn y cyfnod hwn yr oedd gan George William Duff Assheton Smith, er enghraifft, fwy o ddiddordeb o lawer yn ei stad nag yn y chwarel. Ym Mharc y Faenol cadwai wartheg gwynion, ceirw a bison o America heb sôn am eirth a mwncïod!  Diddordebau boneddigaidd mwy cyffredin yr oes oedd gan ei frawd Charles – enillodd ei geffylau rasio y Grand National bedair gwaith, a ffolai ar ei gychod hwylio.  Yn wir, enwid un o injans stêm y chwarel, Pandora, ar ôl un o'r cychod hyn.

Er gwaethaf eu diddordebau uchel-ael a’r gagendor enfawr o ran safon byw rhwng y perchnogion a'r chwarelwyr, roedd amryw o deulu Assheton Smith yn feistri teg a chydwybodol.  Er mai perthynas hierarchaidd oedd rhyngddynt a'u rheolwyr a'r gweithwyr, gallent fod yn garedig; er enghraifft trefnwyd i'r chwarelwyr i gyd fynd i Lundain ym 1887 i weld dathliadau Jiwbili y Frenhines Fictoria.

[delwedd: Tŷ]

Y Faenol, cartref teulu Assheton Smith, perchnogion Chwarel Dinorwig.

  • Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd

    [delwedd: Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd]

    Cewch ddarganfod celf, daeareg a hanes natur. Gyda rhaglen newidiol o arddangosfeydd a digwyddiadau, mae rhywbeth i syfrdanu pawb, beth bynnag sy'n mynd â'ch bryd — ac mae mynediad am ddim!

  • Sain Ffagan Amgueddfa Werin Cymru

    [delwedd: Sain Ffagan]

    Sain Ffagan yw un o brif amgueddfeydd awyr agored Ewrop, ac atyniad ymwelwyr mwyaf poblogaidd Cymru.

  • Big Pit Amgueddfa Lofaol Cymru

    [delwedd: Big Pit]

    Pwll glo go iawn yw'r Pwll Mawr, ac un o amgueddfeydd mwyngloddio gorau Prydain.

  • Amgueddfa Wlân Cymru

    [delwedd: Amgueddfa Wlân Cymru]

    Mae Amgueddfa Wlân Cymru, sydd yn hen ffatri wlân y Cambrian Mills, yn lle arbennig ac mae ganddi stori gyfareddol i'w hadrodd.

  • Amgueddfa Lleng Rufeinig Cymru

    [delwedd: Amgueddfa Lleng Rufeinig Cymru]

    Yn OC75, sefydlodd y Rhufeiniaid caer yng Nghaerllion a fyddai'n gwarchod yr ardal am dros 200 o flynyddoedd. Heddiw, yn Amgueddfa Lleng Rufeinig Cymru yng Nghaerllion, byddwch yn dysgu pam yr oedd byddin y Rhufeiniaid cymaint i'w hofni.

  • Amgueddfa Lechi Cymru

    [delwedd: Amgueddfa Lechi Cymru]

    Mae'r Amgueddfa Lechi'n cynnig diwrnod llawn mwynhad ac addysg mewn ardal ddramatig o brydferth ar lan Llyn Padarn.

  • Amgueddfa Genedlaethol y Glannau

    [delwedd: Amgueddfa Genedlaethol y Glannau]

    Mae Amgueddfa Genedlaethol y Glannau yn adrodd hanes diwydiant ac arloesi yng Nghymru, heddiw a thros y 300 mlynedd diwethaf.

  • Rhagor: Archwilio'r Casgliadau

    Gwefan newydd cyffrous yw 'Rhagor' lle cewch ddysgu rhagor am ein casgliadau hynod.