Rydych chi yn:  >   >   >   >   >   > 
English

Y Ffowndri Haearn a Phres

Ffowndri

Dyma'r fan lle byddai'r gweithwyr yn cynhyrchu'r cydrannau metel ar gyfer pob math o beiriannau ac offer a ddefnyddid yn y Gilfach Ddu. Mae'n enghraifft dda iawn o ba mor hunan-gynhaliol oedd y gweithdai hyn. Dyma, hefyd, ystafell uchaf yr Amgueddfa, a hynny er mwyn cynnwys y ffwrnais 9.5 medr o uchder, y craen a'r jib.

Er mwyn cynhyrchu'r gwahanol ddarnau, y cam cyntaf oedd creu patrymau ar eu cyfer (gweler isod). Câi'r rhain eu gosod wedyn ar lawr y ffowndri, a'u pacio â thywod ffowndri arbennig. (Mae sawl patrwm, yn eu blychau mowldio, i'w gweld ar lawr y ffowndri.) Ar ôl codi'r patrwm byddai'r tywod yn y blychau mowldio'n ddigon cywasgedig i dderbyn yr haearn tawdd, a fyddai'n caledu i siâp y patrwm fu yn y blwch.

Cludid haearn crai, haearn sgrap a golosg i'r ffowndri ar wagenni bychain. Câi'r haenau o haearn eu toddi yn y ffowndri am yn ail â haenau o olosg. Pan fyddai'r haearn wedi toddi'n llawn byddai'r gweithiwr yn tynnu plwg clai allan o dwll ar waelod y ffwrnais. Byddai'r haearn tawdd yn llifo wedyn ar hyd lander i mewn i'r lletwad.

Ffowndri

O 1872 hyd 1966, pan gaeodd y ffowndri dros dro, defnyddid y craen i godi a gostwng y blychau mowldio. Fe'i defnyddid hefyd i ddal lletwad yn llonydd i dderbyn yr haearn tawdd o'r ffwrnais, ac yna ei symud i'w safle uwch ben y mowld cyn tywallt yr haearn. Mae yna ffwrnais lai i doddi pres i'r dde i'r ciwpola. Câi hon ei defnyddio i gastio bearings a darnau tebyg.

Bellach, mae modd gweld y ffwrnais pres ar waith yn rheolaidd. Roedd gweithio yn y ffowndri ar ddiwrnod castio'n waith digon caled a chwyslyd, ac ers talwm câi'r dynion fynd adref yn gynnar, unwaith iddynt orffen castio. Erbyn heddiw y ffowndri ar ddiwrnod castio yw un o'r gweithdai cynhesaf ar y safle ar fore oer!