Rydych chi yn:  >   >   >   >   >   > 
English

Tŷ'r Peiriannydd

Dysgu sut fyddai gwragedd yn ymdopi â'u holl waith yn nechrau'r 20fed ganrif
Dysgu sut fyddai gwragedd yn ymdopi â'u holl waith yn nechrau'r 20fed ganrif

Dyma'r adeilad cyntaf a welwch wrth droi i'r chwith wedi'r porth. Y Peiriannydd oedd yn gyfrifol am bob agwedd ar y gwaith peirianyddol yn y chwarel. Roedd yn gyfleus iddo felly fyw mewn tŷ a oedd yn rhan o'r cwrt ei hun. Ar wahanol gyfnodau rhwng 1870 a 1969 bu cyfres o Beirianwyr a Gofalwyr y Gilfach Ddu a'u teuluoedd yn byw yma. Bellach fe'i dodrefnwyd fel y buasai ym 1911, a'r llenni melfed coch a'r organ yn y parlwr yn adlewyrchu tipyn gwell byd nag oedd i'w weld yng nghartrefi'r chwarelwyr cyffredin yn y pentref islaw. Gwelir cegin, parlwr ac ystafell fyw o'r cyfnod; bellach mae'r ystafelloedd gwely i fyny'r grisiau yn swyddfeydd.

Fel y mae'r Golchdy yn ei awgrymu, rhwng y gwaith golchi, glanhau, twtio a phobi — heb sôn am fagu plant – bywydau digon caled a gawsai’r gwragedd fu’n byw yn Nhŷ'r Periannydd. Ar ben hynny i gyd, roedd gofyn cadw'r parlwr fel pin mewn papur rhag ofn y deuai ‘pobl ddiarth’ i ymweld — a hynny ynghanol yr holl lafur, llwch a sŵn a godai o'r iard.

Byddai'r tŷ hwn , gyda’I gyflenwad o drydan, yn fwy chysurus na chartrefi'r chwarelwyr cyffredin a'r dynion a weithiai yn yr iard — tai fel rhes Fron Haul, sydd i’w gweld y tu hwnt i’r Ffowntan. Ond er moethusrwydd Tŷ'r Peiriannydd, roedd yn ddistadl iawn o'i gymharu â chartref ysblennydd perchnogion y chwarel yn Y Faenol. Bellach, mae’n fan ardderchog i ddangos sut yr oedd pobl gyffredin yr ardal yn byw ac yn gweithio yn negawdau cyntaf yr 20fed ganrif.