Rydych chi yn:  >   >   > 

Casgliadau'r Diwydiant Llechi

Curadur : Cadi Iolen BA, MA

Gweithdai'r Gilfach Ddu, cartref Amgueddfa Lechi Cymru
Gweithdai'r Gilfach Ddu, cartref Amgueddfa Lechi Cymru
Chwarelwyr yn hollti a naddu llechi, Chwarel Dinorwig, 1921
Chwarelwyr yn hollti a naddu llechi, Chwarel Dinorwig, 1921

Cartref Amgueddfa Lechi Cymru yw'r Gilfach Ddu - hen weithdai cynnal a chadw Chwarel Dinorwig. Yn y gweithdai hyn y gwnaed holl waith trwsio a chynnal a chadw’r chwarel, popeth o atgyweirio injans stem i adeiladau wagenni i gludo’r llechi. O ganlyniad mae’n ymddangos mai peiriannau mawr haearn yw craidd casgliad yr Amgueddfa Lechi, ond mae llawer mwy i’r casgliad o dros 8,000 o wrthrychau, dogfennau, a ffotograffau.

Gellir rhannu casgliad yr Amgueddfa Lechi yn dri gwahanol gategori:-

  • Yn gyntaf, rhan greiddiol y casgliad yw’r gwrthrychau a oedd ar y safle pan sefydlwyd yr amgueddfa h.y. ‘fixtures and fittings’ gwreddiol y Gilfach Ddu, pethau megis yr olwyn ddŵr a’r olwyn Pelton, a’r peiriannau yn y gweithdai. Dyma’r gwrthrychau sydd yn rhoi naws wreiddiol i’r amgueddfa, ac a ysbrydolodd pobl fel Hugh Richard Jones (Prif Beiriannydd olaf Chwarel Dinorwig) nol yn 1969 i sefydlu amgueddfa yn y Gilfach Ddu.

    Yr Olwyn Ddŵr a oedd yn pweru peiriannau'r gweithai
    Yr Olwyn Ddŵr a oedd yn pweru peiriannau'r gweithai
    Peiriannau gwreiddiol, gweithdy trwsio
    Peiriannau gwreiddiol, gweithdy trwsio
  • Yr ail gategori o wrthrychau sydd yn ffurfio casgliad yr amgueddfa ydi’r gwrthrychau sydd wedi eu casglu dros y blynyddoedd gan staff yr amgueddfa. Mae’r gwrthrychau yma yn adeiladu ar y casgliad creiddiol gan eu bod yn wrthrychau o wahanol ardaloedd o Gymru, ac yn adlewyrchu pwysigrwydd u diwydiant drwy Gymru.

    Mae’r gwrthrychau yma yn amrywiol iawn, pethau megis Una injan stem oedd yn gweithio’n wreiddiol yn Chwarel Penyrorsedd, Dyffryn Nantlle, neu beiriant cloddio ‘Smith Rodley’ o Chwarel Dwr Oer, Blaenau Ffestiniog.

    Mae’r categori yma o wrthrychau hefyd yn cynnwys detholiad o offer llaw a ddefnyddiwyd gan chwarelwyr, megis cynion.

  • Una (injan stem)
    Una (injan stem)
    Cloddiwr Smith Rodley
    Cloddiwr Smith Rodley
    Cŷn llydan a thenau i hollti clwt o lechfaen i lechi to.
    Cŷn llydan a thenau i hollti clwt o lechfaen i lechi to.
  • Y trydydd categori o wrthrychau sy’n ffurfio casgliad yr amgueddfa ydi’r gwrthrychau sydd yn dodrefnu Fron Haul - rhes o bedwar tŷ a symudwyd carreg wrth garreg o Danygrisiau - a Thŷ’r Peiriannydd.

    Mae’r gwrthrychau yma yn amrywiol iawn gan fod y tai wedi eu dodrefnu fel eu bod o gyfnodau a lleoliadau gwahanol:

    • Rhif. 3 Fron Haul - 1861, Tanygrisiau — oes aur y diwydiant llechi;
    • Rhif. 2 Fron Haul - 1901, Bethesda — Streic y Penrhyn;
    • Rhif 1 Fron Haul - 1969, Llanberis — cau Chwarel Dinorwig ;
    • Tŷ’r Peiriannydd - 1911, Gilfach Ddu, Llanberis.
    Fron Haul, rhes o dai chwarelwyr
    Fron Haul, rhes o dai chwarelwyr
    Prif ystafell tŷ 1901
    Prif ystafell tŷ 1901

    >> Ymchwiliau diwydiant llechi Cymru

  • Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd

    Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd

    Cewch ddarganfod celf, daeareg a hanes natur. Gyda rhaglen newidiol o arddangosfeydd a digwyddiadau, mae rhywbeth i syfrdanu pawb, beth bynnag sy'n mynd â'ch bryd — ac mae mynediad am ddim!

  • Sain Ffagan Amgueddfa Werin Cymru

    Sain Ffagan

    Sain Ffagan yw un o brif amgueddfeydd awyr agored Ewrop, ac atyniad ymwelwyr mwyaf poblogaidd Cymru.

  • Big Pit Amgueddfa Lofaol Cymru

    Big Pit

    Pwll glo go iawn yw'r Pwll Mawr, ac un o amgueddfeydd mwyngloddio gorau Prydain.

  • Amgueddfa Wlân Cymru

    Amgueddfa Wlân Cymru

    Mae Amgueddfa Wlân Cymru, sydd yn hen ffatri wlân y Cambrian Mills, yn lle arbennig ac mae ganddi stori gyfareddol i'w hadrodd.

  • Amgueddfa Lleng Rufeinig Cymru

    Amgueddfa Lleng Rufeinig Cymru

    Yn OC75, sefydlodd y Rhufeiniaid caer yng Nghaerllion a fyddai'n gwarchod yr ardal am dros 200 o flynyddoedd. Heddiw, yn Amgueddfa Lleng Rufeinig Cymru yng Nghaerllion, byddwch yn dysgu pam yr oedd byddin y Rhufeiniaid cymaint i'w hofni.

  • Amgueddfa Lechi Cymru

    Amgueddfa Lechi Cymru

    Mae'r Amgueddfa Lechi'n cynnig diwrnod llawn mwynhad ac addysg mewn ardal ddramatig o brydferth ar lan Llyn Padarn.

  • Amgueddfa Genedlaethol y Glannau

    Amgueddfa Genedlaethol y Glannau

    Mae Amgueddfa Genedlaethol y Glannau yn adrodd hanes diwydiant ac arloesi yng Nghymru, heddiw a thros y 300 mlynedd diwethaf.

  • Rhagor: Archwilio'r Casgliadau

    Gwefan newydd cyffrous yw 'Rhagor' lle cewch ddysgu rhagor am ein casgliadau hynod.